'Cỗ máy in tiền' của VEAM

Tổng công ty Máy động lực và Máy Nông nghiệp Việt Nam (VEAM – Mã: VEA) được thành lập vào năm 1990 với ngành kinh doanh chính là sản xuất động cơ và máy móc nông nghiệp. Tổng công ty cũng sản xuất và buôn bán xe tải.

VEAM được xem là một trong những công ty nội địa lớn nhất trong ngành này tính theo doanh thu. Hiện Bộ Công Thương nắm 88,5% vốn của VEAM.

Duy trì lượng tiền nhàn rỗi hàng chục nghìn tỷ đồng, bất chấp hoạt động kinh doanh chưa tạo đột phá

Theo báo cáo tài chính hợp nhất quý II/2026 vừa công bố, VEAM đang sở hữu khối tiền và tiền gửi ngân hàng lên đến gần 18.000 tỷ đồng, chiếm 56% trong tổng tài sản (hơn 32.000 tỷ đồng).

“Núi tiền” này hằng năm giúp VEAM ghi danh vào top những công ty nhiều tiền nhất trên sàn chứng khoán Việt Nam.

Vậy khối tiền gửi này của VEAM đến từ đâu? Từ hoạt động kinh doanh chính hay từ nguồn thu khác?

Ảnh: VEAM.

Việc một công ty chuyên sản xuất các máy móc động cơ và buôn bán xe tải sở hữu lượng tiền gửi lên đến 18.000 tỷ đồng cũng không có gì là lạ. Nhưng nếu đặt trong bức tranh kinh doanh tổng thể thì có nhiều thứ để nói tới.

Mảng kinh doanh cốt lõi của VEAM những năm gần đây kinh doanh không có nhiều khởi sắc.

Giai đoạn trước 2019, cùng với sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô, doanh thu thuần của VEAM liên tục đi lên và đạt đỉnh vào năm 2018 với trên 7.000 tỷ đồng.

Song từ năm 2019 trở đi, doanh thu của VEAM có dấu hiệu giảm sút về loanh quanh mức 3.000 – 4.000 tỷ đồng/năm.

Theo VEAM, sự phát triển của ngành ô tô đặc biệt là ô tô tải có ít khả năng bùng nổ do chính sách hạn chế tiêu dùng (thuế, phí cao) dẫn đến việc hoạch định phát triển của tổng công ty khó khăn.

Bên cạnh đó, sự chuyển dịch mạnh mẽ sang xe điện và các chính sách hạn chế phương tiện chạy xăng đang khiến bài toán của VEAM càng thêm khó khăn.

Song, thực tế, kết quả lợi nhuận sau thuế từ năm 2019 trở đi của VEAM lại đều đặn đạt 5.000 – 7.000 tỷ đồng.

Ngay cả 6 tháng đầu năm 2026 vừa qua, VEAM ghi nhận 2.571 tỷ đồng doanh thu thuần, tăng 23% so với thực hiện năm ngoái. Trừ các chi phí, công ty lãi sau thuế 3.982 tỷ đồng, tương ứng mức tăng trưởng 17%.

Vậy, vì sao kể từ khi công bố báo cáo tài chính đến nay, VEAM gần như luôn đạt lợi nhuận sau thuế cao hơn nguồn thu nhập chính?

Nguồn gốc của khối tiền gửi hàng chục nghìn tỷ đồng

Đừng quên rằng, VEAM đang góp vốn vào các công ty trong ngành xe chạy xăng như Honda, Toyota, Ford.

Sau khi mở cửa đất nước, các doanh nghiệp nước ngoài phải hợp tác với doanh nghiệp nhà nước để tham gia vào thị trường Việt Nam, VEAM đã trở thành cổ đông của Toyota Việt Nam và Ford Việt Nam vào năm 1995, sau đó là Honda Việt Nam vào năm 1996.

Hiện tỷ lệ nắm giữ của VEAM tại Công ty Honda Việt Nam là 30%, 20% tại Công ty Toyota Việt Nam, 25% tại Công ty TNHH Ford Việt Nam với tổng giá trị đầu tư ban đầu hơn 1.020 tỷ đồng.

Giá gốc đầu tư của VEAM vào Honda, Toyota. Nguồn: Báo cáo tài chính quý II/2026.

Bên cạnh 3 công ty liên doanh lớn này, VEAM còn có 10 công ty liên doanh, các công ty con chuyên về phụ tùng, trong đó có 4 công ty chuyên về sản xuất sản phẩm cơ khí cho các đối tác trong lĩnh vực sản xuất xe máy như Honda, Yamaha và Piaggio.

Theo VEAM, hai công ty liên doanh liên kết là Honda, Toyota nói trên đem lại nguồn thu lớn cho tổng công ty khi liên tục gia tăng thị phần.

Chỉ tính riêng nửa đầu năm 2026, doanh nghiệp ghi nhận khoản lãi từ các công ty liên doanh, liên kết lên tới 3.521 tỷ đồng, chiếm khoảng 88% lợi nhuận sau thuế và tăng hơn 14% so với cùng kỳ. Trong đó, Honda Việt Nam chuyển về VEAM gần 6.183 tỷ đồng.

Nguồn thu từ các công ty FDI ngành công nghiệp ô tô xe máy chảy về VEAM hàng chục nghìn tỷ đồng những năm qua. Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo tài chính.

Nguồn thu từ các công ty FDI ngành công nghiệp ô tô xe máy đã giúp VEAM “ngồi không” cũng nhận về khoản tiền khổng lồ mỗi năm.

Theo thống kê của VietTimes, tính từ năm 2018 - thời điểm VEAM bắt đầu công bố báo cáo tài chính, công ty đã nhận về tổng cộng 53.835 tỷ đồng, tương đương hơn 2 tỷ USD, thông qua cổ tức từ các liên doanh kể trên. Trong đó, Honda Việt Nam đổ về cho VEAM nhiều tiền nhất với khoảng 47.500 tỷ đồng.

Cổ tức từ công ty liên doanh liên kết đóng góp rất lớn vào lợi nhuận sau thuế của VEAM. Nguồn: Báo cáo tài chính.

Điều này giải thích vì sao lượng tiền nhàn rỗi của VEAM luôn duy trì tới hàng chục nghìn tỷ đồng tại cuối mỗi kỳ.

Nhờ 18.000 tỷ đồng đang cầm trong tay và gửi ngân hàng, VEAM nhận về 535 tỷ đồng từ lãi tiền gửi, đóng góp thêm 1/8 vào tổng lợi nhuận 6 tháng đầu năm vừa rồi.

Tuy nhiên nếu nhìn về phương diện hiệu quả kinh doanh, nếu như không có nguồn thu từ các công ty liên doanh liên kết, VEAM có thể ghi nhận khoản lãi thuần từ hoạt động kinh doanh chính rất khiêm tốn.

Nửa đầu năm, sau khi trừ chi phí giá vốn, VEAM chỉ còn khoản lãi gộp 388 tỷ đồng. Trong khi các chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp lần lượt là 59 tỷ và 245 tỷ, cộng thêm 3 tỷ đồng chi phí tài chính. Nếu trừ những con số này, khoản lãi từ việc bán xe, máy móc công nghiệp sẽ chưa đạt tới mốc trăm tỷ đồng.

Chưa kể, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh thậm chí còn tiếp tục thâm hụt 187 tỷ đồng trong nửa đầu năm 2026.

Phương Hằng