Cơ hội của ngành cơ khí Việt Nam đến từ thị trường trong nước

Nhiều tập đoàn trở thành "đầu tàu" công nghiệp cơ khí

Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cơ khí là một trong những ngành công nghiệp trọng yếu của nền kinh tế, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu và thiết bị cho nhiều ngành sản xuất khác như: xây dựng, ô tô, điện tử, năng lượng, hàng không và nhiều lĩnh vực khác. Tại Việt Nam, trong những năm qua, ngành công nghiệp cơ khí đã có những bước tăng trưởng đáng kể, cả về quy mô và sản phẩm, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu.

Báo cáo Cục Công nghiệp cho thấy, hiện nay, cả nước có khoảng 3.100 doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo với 53.000 cơ sở sản xuất, chiếm gần 30% tổng số doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo tại Việt Nam. Ngành cơ khí, máy móc và thiết bị trong nước đã từng bước làm chủ và tham gia vào chuỗi sản xuất, cung ứng cho một số doanh nghiệp lớn như Toyota, Thaco, Thành Công…, tạo động lực thúc đẩy các ngành công nghiệp và kinh tế khác phát triển.

Hiện ngành cơ khí Việt Nam đang tập trung vào 3 lĩnh vực mũi nhọn: xe máy và phụ tùng; dụng cụ - sản phẩm cơ khí gia dụng và ô tô - linh kiện ô tô. Cả 3 chiếm khoảng 70% giá trị sản xuất nội địa. Điều này chứng tỏ đây là các lĩnh vực có cầu lớn và tăng trưởng ổn định trong nước.

Ngành cơ khí, máy móc và thiết bị trong nước đã từng bước làm chủ và tham gia vào chuỗi sản xuất, cung ứng.

Tính đến thời điểm này, Công ty Tập đoàn Công nghiệp Trường Hải - Thaco Industries đầu tư hơn 400 triệu USD để hình thành trung tâm cơ khí có quy mô hàng đầu Việt Nam, bao gồm: tổ hợp cơ khí, nhà máy sản xuất thiết bị chuyên dụng, nhà máy sản xuất sơ mi rơ moóc, nhà máy cơ khí chính xác và khuôn mẫu, công ty cơ điện lạnh. Trung tâm cung cấp nguyên vật liệu, phôi thép, khuôn mẫu, sản phẩm cơ khí và công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ gia công cơ khí và xử lý bề mặt, lắp ráp, lắp đặt với quy mô lớn. Quy trình sản xuất được tổ chức khép kín từ gia công tạo phôi, hàn, xử lý bề mặt - sơn đến lắp ráp và lắp đặt.

Hiện Trung tâm cơ khí Thaco Industries sở hữu hệ thống dây chuyền công nghệ hiện đại được nhập khẩu từ các nước Mỹ, Đức, Ý, Nhật Bản, Hàn Quốc… với năng lực gia công lớn, đáp ứng yêu cầu riêng biệt của khách hàng về số lượng, kích thước, chủng loại, màu sắc...; trung tâm R&D với đội ngũ chuyên gia, kỹ sư giàu kinh nghiệm để nghiên cứu, phát triển sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, phù hợp với từng thị trường và yêu cầu riêng biệt của khách hàng.

Trên cơ sở đó, Thaco Industries triển khai mô hình “All-in-one”, cung cấp các giải pháp đồng bộ, trọn gói về sản xuất, gia công cơ khí chế tạo. Thay vì làm việc với nhiều nhà cung cấp như trước đây, khách hàng chỉ cần đến một địa điểm, được cung cấp đầy đủ dịch vụ về thiết kế, gia công chế tạo, ép phun, hàn, sơn, lắp ráp… với đa dạng chủng loại từ chi tiết, linh kiện, cụm linh kiện đến máy móc thiết bị, sản phẩm cơ khí, thiết bị chuyên dụng…

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, ngành cơ khí Việt Nam vẫn đối mặt không ít hạn chế.

Theo ông Nguyễn Ngọc Thành, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, thị phần cơ khí trong nước hiện vẫn chủ yếu thuộc về doanh nghiệp nước ngoài. Phần lớn doanh nghiệp cơ khí trong nước có quy mô nhỏ, chất lượng và độ chính xác sản phẩm chưa cao, giá thành còn lớn nên sức cạnh tranh hạn chế.

Đáng chú ý, tăng trưởng xuất khẩu của ngành vẫn chủ yếu dựa vào khu vực FDI, cho thấy doanh nghiệp cơ khí Việt Nam chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Năng lực làm chủ thiết kế, vai trò tổng thầu và hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ cũng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

Theo ông Nguyễn Ngọc Thành, ngành cơ khí hiện còn thiếu các doanh nghiệp quy mô lớn, có năng lực công nghệ và đủ sức dẫn dắt thị trường cũng như chuỗi cung ứng.

Cơ hội nào bứt phá từ thị trường cơ khí gần 21 triệu tỷ đồng?

Theo TS. Phan Đăng Phong - Viện Nghiên cứu Cơ khí (Bộ Công Thương), bước sang giai đoạn 2026-2045, ngành cơ khí Việt Nam đứng trước cơ hội phát triển mới khi nhu cầu đầu tư vào các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng và công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục gia tăng. Trên cơ sở lấy quy mô sản xuất cơ khí năm 2025 làm năm gốc và kịch bản tăng trưởng khoảng 10%/năm, tổng quy mô thị trường cơ khí trong cả giai đoạn được dự báo đạt khoảng 21.699,6 nghìn tỷ đồng. Đây là dư địa đủ lớn để thúc đẩy doanh nghiệp cơ khí trong nước mở rộng sản xuất, nâng cao năng lực công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Quy mô thị trường cơ khí giai đoạn 2026-2045 dự báo đạt gần 21,7 triệu tỷ đồng, mở ra dư địa lớn cho doanh nghiệp.

Từ các dự báo trên có thể thấy, thị trường trong nước giai đoạn 2026-2045 đủ lớn để tạo động lực mới cho ngành cơ khí, nhưng cần lựa chọn đúng trọng tâm. Các lĩnh vực như đường sắt, năng lượng, lưới điện, khai thác và chế biến khoáng sản, đóng tàu, ô tô - xe máy, thiết bị điện, cơ khí nông nghiệp, thiết bị đồng bộ và dịch vụ kỹ thuật sau đầu tư cần được xác định là những lĩnh vực ưu tiên, vừa có nhu cầu thị trường lớn, vừa có khả năng lan tỏa sang công nghiệp hỗ trợ và hình thành các doanh nghiệp cơ khí nòng cốt.

TS. Phan Đăng Phong nhấn mạnh, cơ hội của cơ khí Việt Nam nằm ngay trong thị trường trong nước. Vấn đề then chốt là phải biến nhu cầu đầu tư thành đơn hàng cụ thể, nhiệm vụ chuyển giao công nghệ cụ thể và yêu cầu nội địa hóa cụ thể cho doanh nghiệp Việt Nam. Nếu thiếu cơ chế thực hiện rõ ràng, phần lớn giá trị thiết bị của các dự án lớn vẫn sẽ thuộc về nhà thầu và nhà cung cấp nước ngoài.

Để tận dụng hiệu quả dư địa thị trường trong giai đoạn tới, Bộ Công Thương đang phối hợp triển khai nhiều nhiệm vụ như hỗ trợ dự án mở rộng của Toyota Việt Nam, phát triển công nghiệp hỗ trợ, xây dựng chiến lược vật liệu, tái cơ cấu doanh nghiệp khai khoáng, sửa đổi Nghị định số 116/2017/NĐ-CP và hoàn thiện cơ chế phát triển xe điện.

“Cục Công nghiệp cũng đề nghị rà soát, xây dựng danh mục sản phẩm có khả năng tham gia chuỗi cung ứng trong các ngành công nghiệp trọng điểm như ô tô, đường sắt, năng lượng tái tạo và điện gió ngoài khơi. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương sẽ hỗ trợ kết nối doanh nghiệp với các tập đoàn, chủ đầu tư và các chương trình phát triển công nghiệp phù hợp”- ông Nguyễn Ngọc Thành, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp nói.

Các chuyên gia cũng kiến nghị thành lập Quỹ đổi mới công nghệ cơ khí - chế tạo nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư thiết bị tự động hóa, robot công nghiệp và phần mềm quản trị sản xuất; xây dựng các cụm công nghiệp hỗ trợ chuyên biệt theo mô hình "Metal Valley" của Thái Lan; thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ doanh nghiệp FDI và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với nhu cầu của ngành công nghiệp hiện đại.

Nếu tận dụng hiệu quả quy mô thị trường hơn 21 triệu tỷ đồng cùng các chính sách hỗ trợ phù hợp, ngành cơ khí Việt Nam không chỉ nâng cao tỷ lệ nội địa hóa mà còn có cơ hội hình thành thêm các doanh nghiệp dẫn dắt, từng bước làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), ngành cơ khí là một trong những ngành công nghiệp nền tảng của Việt Nam, cung cấp máy móc, thiết bị cho nhiều lĩnh vực sản xuất. Tuy nhiên, để nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, phát triển công nghiệp hỗ trợ vẫn là yêu cầu cấp thiết, giúp tăng tỷ lệ nội địa hóa, làm chủ công nghệ và hình thành các doanh nghiệp cơ khí quy mô lớn.

Duy Anh