Cơ chế đặc thù bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung

Sáng 3/8, tại phiên khai mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đã trình bày tóm tắt Tờ trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Khoan hồng, giảm nhẹ với các hành vi vi phạm vì lợi ích chung

Tại phiên họp, Bộ trưởng nêu rõ sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng; đồng thời tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày tóm tắt Tờ trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội. Ảnh: quochoi.vn

Theo Tờ trình, dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều.

Chương I quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Nghị quyết quy định các nguyên tắc cốt lõi: khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; khoan hồng, giảm nhẹ đối với các hành vi vi phạm vì lợi ích chung; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng; xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng Nghị quyết để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Chương II gồm 7 điều, quy định việc xử lý vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh. Trong đó, dự thảo đưa ra 4 nhóm chính sách xử lý hình sự gồm không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự.

Để thực hiện các chính sách này, dự thảo quy định trình tự, thủ tục tố tụng hình sự và trình tự, thủ tục trong thi hành án hình sự. Đồng thời, Điều 11 quy định việc xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và người thuộc lực lượng vũ trang tương ứng với các điều kiện áp dụng chính sách xử lý hình sự.

Chương III gồm 2 điều, quy định về hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện. Nghị quyết dự kiến được thực hiện trong 3 năm. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực nhưng thời gian tạm hoãn để khắc phục hậu quả vẫn còn, thì tiếp tục được thực hiện đến khi hết thời hạn theo quy định

Cần bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra nhất trí với sự cần thiết, cơ sở chính trị và cơ sở thực tiễn như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Đối với nguyên tắc thực hiện, đa số ý kiến đề nghị rà soát quy định người được miễn trách nhiệm hình sự bị xử phạt vi phạm hành chính theo khung cao nhất, bởi quy định này chưa phù hợp với nguyên tắc cá thể hóa trong xử lý vi phạm hành chính, có thể làm giảm tính nhân văn và tính khả thi của chính sách.

Về chính sách đối với trường hợp gặp rủi ro, gây thiệt hại trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cơ quan thẩm tra nhìn nhận, đây là chính sách mới nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Tuy nhiên, dự thảo cần làm rõ đối tượng là người gây thiệt hại hay người gặp thiệt hại; rà soát mối quan hệ với các quy định hiện hành về rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới; cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng, bảo đảm khách quan, minh bạch và không bị lợi dụng.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cân nhắc một số điều kiện áp dụng để tránh thu hẹp chính sách khoan hồng, đồng thời bảo đảm thực hiện thống nhất đối với những trường hợp có phạm vi tương tự.

Khắc phục hậu quả không phải là căn cứ duy nhất

Theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính, việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng khi xem xét áp dụng chính sách, nhưng cần đánh giá đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân, khả năng tái phạm và các yếu tố khác.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: quochoi.vn

Quy định phải tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm, làm giảm tính răn đe và ảnh hưởng đến nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.

Cơ quan thẩm tra đề nghị xác định rõ loại hình phạt được áp dụng, lượng hóa tỷ lệ khắc phục hậu quả tối thiểu, quy định điều kiện đối với người tiếp tục khắc phục hậu quả trong quá trình thi hành án; đồng thời rà soát thuật ngữ để bảo đảm thống nhất với pháp luật có liên quan.

Về điều kiện thi hành và tổ chức thực hiện, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành thời hạn thực hiện Nghị quyết là 3 năm, tạo khoảng thời gian thí điểm để tổ chức thực hiện, kiểm nghiệm và đánh giá chính sách.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị xác định rõ ngày có hiệu lực, hoàn thiện các quy định chuyển tiếp để tránh chồng chéo hoặc khoảng trống pháp lý; làm rõ mối quan hệ với Bộ luật Hình sự sửa đổi. Trường hợp các chính sách đã được luật hóa đầy đủ thì cần có phương án xử lý Nghị quyết cho phù hợp.

Phạm vi áp dụng đối với các vi phạm có yếu tố đất đai cũng cần được làm rõ, bảo đảm không phát sinh khoảng trống giữa Nghị quyết này với nghị quyết có liên quan đã được Quốc hội thông qua./.

Hoàng Yến