Mở rộng 'cánh cửa' tiếp cận công lý cho các nhóm yếu thế

Tuyên truyền pháp luật ở cơ sở. Ảnh: BTP

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026 được Quốc hội thông qua đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy bảo đảm quyền con người, quyền công dân và khả năng tiếp cận công lý của người dân trong giai đoạn mới.

Điểm nhấn đáng chú ý của lần sửa đổi này là mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý từ 7 nhóm lên 14 nhóm đối tượng. Đây được đánh giá là bước tiến có ý nghĩa nhân văn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và định hướng xây dựng nền tư pháp gần dân, phục vụ nhân dân.

Theo quy định mới tại Điều 7 của Luật, bên cạnh các nhóm đã được hưởng trợ giúp pháp lý trước đây như người có công với cách mạng, hộ nghèo, trẻ em, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn, Luật đã bổ sung thêm nhiều nhóm đối tượng mới.

Trong đó có người lao động thu nhập thấp là bị can hoặc bị hại trong vụ án; người bị bạo lực gia đình; người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn; người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi tham gia tố tụng; nạn nhân mua bán người; cá nhân bị thiệt hại trong vụ việc thuộc trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Việc mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý thể hiện sự chuyển biến trong tư duy lập pháp, từ hỗ trợ mang tính hành chính sang tiếp cận theo hướng bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho các nhóm yếu thế trong xã hội.

Một trong những điểm mới được đánh giá cao là việc Luật dành sự quan tâm đặc biệt đối với người chưa thành niên tham gia tố tụng. Theo đó, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố, bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị can, bị hại, người làm chứng hoặc người đang chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng đều thuộc diện được trợ giúp pháp lý.

Quy định này góp phần cụ thể hóa chủ trương tăng cường bảo vệ trẻ em và người chưa thành niên trong hoạt động tư pháp, phù hợp với tinh thần của Luật Tư pháp người chưa thành niên và các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Cùng với đó, việc mở rộng trợ giúp pháp lý đối với nạn nhân bạo lực gia đình, nạn nhân mua bán người, người gặp khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn cũng nhằm hỗ trợ những nhóm có nguy cơ cao bị tổn thương về vật chất, tinh thần, giúp họ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Không chỉ mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý, Luật sửa đổi còn tăng cường trách nhiệm của Nhà nước trong việc đưa dịch vụ trợ giúp pháp lý đến gần người dân hơn. Theo quy định mới, ngân sách nhà nước sẽ ưu tiên hỗ trợ các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách để thực hiện các vụ việc trợ giúp pháp lý phức tạp, điển hình.

Đồng thời, một số thủ tục được thiết kế linh hoạt hơn, cho phép thụ lý ngay vụ việc trong trường hợp sắp hết thời hiệu khởi kiện, sắp đến ngày xét xử hoặc có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý.

Có thể thấy, những quy định mới trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026 không chỉ góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật, mà còn thể hiện rõ định hướng xây dựng nền tư pháp lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm mọi người, đặc biệt là các nhóm yếu thế, đều có cơ hội tiếp cận công lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

DA