Cơ cấu tổ chức cấp xã cần chuyển từ 'tinh gọn' sang 'tinh gọn hợp lý'

Theo định hướng khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, UBND cấp xã được tổ chức tối đa 4 phòng chuyên môn và tương đương phù hợp với đặc điểm đô thị, nông thôn, hải đảo (đặc khu).

Cụ thể gồm: Văn phòng HĐND và UBND; Phòng Kinh tế (đối với xã, đặc khu) hoặc Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị (đối với phường và đặc khu Phú Quốc); Phòng Văn hóa - Xã hội; Trung tâm Phục vụ hành chính công.

Mỗi phòng phụ trách nhiệm vụ của 6-7 sở, ngành

Qua khảo sát thực tế tại một số xã, phường ở các địa phương, TS. Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho biết, trong chính quyền địa phương 2 cấp, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cấp xã bao gồm của cấp huyện, cấp xã trước kia và một số nhiệm vụ từ cấp tỉnh giao thêm.

Tuy nhiên, theo quy định hiện nay cấp xã chỉ có 3 phòng chuyên môn với nhiều lĩnh vực tập trung vào một phòng (chưa tính Trung tâm Phục vụ hành chính công). Trong khi so với cấp huyện trước đây thì chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cấp xã hiện nay mở rộng hơn, nhiều hơn.

Cụ thể cấp huyện trước đây cơ cấu tổ chức phòng chuyên môn được quy định có 9-10 phòng, nay chuyển sang mô hình mới, cấp xã chỉ còn 3 phòng.

TS. Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ khảo sát chính quyền địa phương 2 cấp tại xã Đồng Tâm, tỉnh Tuyên Quang

TS. Trần Anh Tuấn cũng cho biết, qua khảo sát cho thấy, một trưởng phòng của cấp xã hiện nay phải quyết định nhiều vấn đề có nghiệp vụ khác nhau tương đương với 4-5 phòng chuyên môn cấp huyện trước đây. Họ cũng chịu sự hướng dẫn của 6-7 sở ngành. Tình trạng này đã tạo nên sức ép công việc, hạn chế tính chuyên nghiệp, chuyên sâu của đội ngũ công chức cấp xã.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh cũng cho biết, qua tiếp xúc cử tri, nhiều ý kiến cũng quan tâm đến vấn đề về các phòng chuyên môn của xã, phường hiện nay.

Phó Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng phòng kinh tế phải làm việc của 7 đầu mối sở, ngành cấp tỉnh. Còn phòng văn hóa - xã hội liên quan đến 6 đầu mối cấp tỉnh. Chính vì vậy, khối lượng, nhiệm vụ và thủ tục cấp xã dồn vào hai phòng này rất lớn.

Trưởng phòng chẳng khác nào ‘siêu nhân’

Trưởng phòng Kinh tế của một xã ở Hà Nội chia sẻ: “Với trách nhiệm người đứng đầu từ khi nhận nhiệm vụ theo chính quyền địa phương 2 cấp đến nay tôi chỉ có đúng 2 lần rời cơ quan trước 8h tối để về sinh hoạt chi bộ thôn. Trước đây 5 xã, bây giờ gộp lại thành 1 xã, thêm công việc từ cấp huyện thì nhiệm vụ của xã nhiều hơn rất nhiều, nhất là về lĩnh vực đất đai rất nhiều văn bản, hồ sơ phức tạp”.

Hiện nay, Phòng Kinh tế cấp xã ở hầu hết các địa phương phải đảm nhiệm khối lượng công việc rất lớn, bao trùm nhiều lĩnh vực có tính chất khác biệt cao như: phát triển kinh tế, quản lý đô thị, hạ tầng kỹ thuật, xây dựng, giao thông, môi trường, sản xuất nông nghiệp…

Phòng Kinh tế xã chịu sự chỉ đạo về chuyên môn của 6 sở ngành: Tài chính, nông nghiệp, môi trường, xây dựng, quy hoạch kiến trúc, công thương.

Theo phán ảnh của nhiều xã, việc tập trung quá nhiều lĩnh vực chuyên môn sâu trong cùng một phòng dẫn đến một số hạn chế như: Khó bảo đảm tính chuyên môn sâu trong tham mưu, áp lực công việc lớn, dễ xảy ra quá tải. Việc theo dõi, quản lý từng lĩnh vực chưa thực sự kịp thời, sát sao; hiệu quả tham mưu, tổ chức thực hiện nhiệm vụ có lúc còn chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Trong khi đó, yêu cầu chuyên môn sâu và tính đặc thù của từng lĩnh vực như xây dựng, giao thông, môi trường, nông nghiệp… đều đòi hỏi cán bộ có trình độ chuyên môn chuyên sâu, cập nhật thường xuyên liên tục nhiều quy định pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật mới của Trung ương và tỉnh, thành ban hành.

Thêm vào đó là việc đội ngũ cán bộ hiện nay phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, chưa có điều kiện chuyên sâu từng lĩnh vực, khó đáp ứng yêu cầu quản lý ngày càng cao, nhất là ở những nơi đang thực hiện đô thị hóa và chuyển đổi số.

Trung tâm hành chính công xã Bình Xa, tỉnh Tuyên Quang

Tương tự, Phòng Văn hóa – Xã hội của các xã, phường hiện nay cũng phụ trách nhiều lĩnh vực khác nhau như: Nội vụ, giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, văn hóa, thể thao, du lịch, dân tộc, tôn giáo.

Lãnh đạo phòng phải đồng thời phụ trách nhiều mảng công tác khác nhau nên việc chỉ đạo, điều hành khó bảo đảm tập trung, chưa có điều kiện đi sâu từng lĩnh vực chuyên môn.

Phòng Văn hóa – Xã hội phải chịu sự hướng dẫn chuyên môn của 6-7 sở, ngành: Nội vụ, Giáo dục và đào tạo, Y tế, Khoa học và Công nghệ, Du lịch, Văn hóa và Thể thao, Dân tộc và Tôn giáo.

Trưởng phòng thuộc thế hệ 8X của một xã ở tỉnh Tuyên Quang kể, chỉ qua 1 năm nhận nhiệm vụ mà tóc của ông đã bạc đi rất nhiều, người già đi trông thấy vì công việc quá nhiều, lại toàn lĩnh vực mới nên áp lực rất lớn.

“Phòng đa chuyên môn như vậy thì trưởng phòng chẳng khác nào ‘siêu nhân’, vì phải phụ trách quá nhiều mảng. Riêng việc nắm được hết các văn bản của các lĩnh vực để phục vụ cho nhiệm vụ đã là một việc khó”, một trưởng phòng chia sẻ.

Nhiều tỉnh, thành đã tách phòng cấp xã

Trước thực tế đó, nhiều địa phương cho rằng với số lượng công việc của cấp xã như hiện nay mà chỉ có 3 phòng chuyên môn là quá ít.

Nhiều xã đề nghị tách Phòng Kinh tế và Phòng Văn hóa – Xã hội thành 4 phòng chuyên môn gồm: Phòng Tài chính chuyên về tài chính và xây dựng; Phòng Nông nghiệp và Tài nguyên môi trường; một phòng chuyên về nội vụ và một phòng chuyên về văn hóa – Xã hội.

Có ý kiến thì đề xuất tách Phòng Kinh tế thành Phòng Kinh tế - Tài chính và Phòng Hạ tầng đô thị. Còn Phòng Văn hóa - xã hội cũng được đề xuất tách thành 2 phòng gồm: Phòng Văn hóa - Khoa học - Giáo dục (hoặc Văn hóa - Giáo dục); Phòng Nội vụ và Y tế (hoặc Phòng Tổ chức - Hành chính và Y tế).

Một số ý kiến khác thì đề nghị không tách phòng nhưng tăng thêm 3-5 biên chế cho mỗi phòng, nhất là các phòng có chuyên môn sâu. Y kiến khác thì đề nghị bổ sung Phó Chủ tịch UBND xã. Bởi hiện nay, khối lượng công việc nhiều, lãnh đạo UBND xã cần có trình độ vừa toàn diện, vừa chuyên sâu trong quản lý, quản trị kiến tạo phát triển.

Nhiều nơi cho rằng nếu chỉ có 2 Phó Chủ tịch UBND xã thì sẽ quá tải, ngay cả việc phân công dự họp (kể cả họp trực tuyến do cấp tỉnh tổ chức cũng không đảm bảo đủ lãnh đạo đi họp).

Việc bổ sung thêm 1 Phó Chủ tịch UBND cấp xã để phù hợp và thuận lợi trong việc phân công nhiệm vụ rõ ràng, chuyên sâu theo từng lĩnh vực.

TS. Trần Anh Tuấn cho rằng, việc thiết kế cơ cấu tổ chức cần chuyển từ “tinh gọn” sang “tinh gọn hợp lý”. Vì có hợp lý thì mới đáp ứng yêu cầu hoạt động thực tiễn, bảo đảm hoạt động thông suốt, hiệu quả. Cần tránh tư duy máy móc về tinh gọn 'càng ít tổ chức thì càng tốt'.

Từ đó ông đề xuất có thể tăng cơ quan chuyên môn của UBND cấp xã thành 5 phòng gồm: Văn phòng HĐND và UBND; Phòng Kinh tế tổng hợp; Phòng Kinh tế ngành; Phòng Văn hóa-xã hội; Trung tâm phục vụ hành chính công và Văn phòng đăng ký đất đai.

HĐND TP.Hà Nội cũng vừa thông qua nghị quyết quy định số lượng, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác; số lượng, cơ cấu Ủy viên UBND thành phố, Ủy viên UBND cấp xã thuộc phạm vi quản lý của TP.Hà Nội.

Theo đó, số lượng tổ chức hành chính thuộc cấp xã được quy định tăng lên tối đa không quá 5 cơ quan chuyên môn; không quá 2 tổ chức hành chính khác thuộc UBND cấp xã.

5 cơ quan chuyên môn được thành lập gồm: Văn phòng HĐND và UBND cấp xã; 2 phòng chuyên môn thuộc lĩnh vực văn hóa - xã hội; 2 phòng chuyên môn thuộc lĩnh vực kinh tế, hạ tầng và đô thị. Hà Nội cũng dự kiến sẽ thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã.

Hải Phòng cũng vừa chỉ đạo khẩn trương tổ chức lại, thành lập mới 5 phòng chuyên môn thuộc UBND 46 xã, phường, đặc khu là đơn vị hành chính cấp xã loại 1 gồm: Văn phòng HĐND và UBND; Phòng Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường (đối với địa phương có hoạt động nông nghiệp) hoặc Phòng Xây dựng và Môi trường; Phòng Kinh tế; Phòng Văn hóa - Xã hội và Trung tâm Phục vụ hành chính công.

67 xã, phường là đơn vị hành chính cấp xã loại 2 (không bao gồm đặc khu Bạch Long Vĩ) của Hải Phòng có 4 phòng chuyên môn gồm: Văn phòng HĐND và UBND; Phòng Văn hóa - Xã hội; Phòng Kinh tế - Hạ tầng - Đô thị (đối với phường) hoặc Phòng Kinh tế (đối với xã) và Trung tâm Phục vụ hành chính công.

UBND tỉnh Thái Nguyên cũng đã quyết định bố trí 5 phòng chuyên môn đối với 46/92 xã, phường gồm toàn bộ 24 đơn vị hành chính loại I và 22 đơn vị hành chính loại II. Các xã còn lại tiếp tục duy trì 4 phòng chuyên môn theo quy định hiện hành.

Thu Hằng