Chuyên gia nói gì về tháp dinh dưỡng 'ngược' của Mỹ?

Mới đây, Bộ Y tế và Dịch vụ con người Mỹ (HHS) cùng Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) đã công bố "Hướng dẫn dinh dưỡng dành cho người Mỹ giai đoạn 2025–2030" (Dietary Guidelines for Americans – DGA). Bộ hướng dẫn này thường được gọi một cách phổ biến là "tháp dinh dưỡng".

Điểm đáng chú ý là mô hình mới được đánh giá mang tính "đảo chiều" so với các khuyến nghị trước đây, khi đặt protein (chất đạm) và thực phẩm nguyên chất (real food) ở vị trí trung tâm, thay vì ưu tiên carbohydrate (chất bột đường) như truyền thống. Khẩu hiệu "giúp người Mỹ sống lành mạnh trở lại" cũng được HHS và USDA nhấn mạnh khi công bố hướng dẫn.

Sự thay đổi này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của dư luận và đặt ra câu hỏi: Người Việt có nên áp dụng mô hình tháp dinh dưỡng ngược của Mỹ hay không?

Hướng dẫn dinh dưỡng, không phải một "tháp" cố định

Chia sẻ với PV ngày 28/1, PGS.TS Trương Tuyết Mai – Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế) cho biết, hướng dẫn dinh dưỡng của Mỹ là một bộ khuyến nghị được xây dựng định kỳ, tương tự như nhiều quốc gia khác.

Theo PGS Mai, cứ khoảng 10 năm một lần, Mỹ sẽ cập nhật hướng dẫn dinh dưỡng dựa trên mô hình bệnh tật mới, đặc điểm kinh tế – xã hội và các cơ sở dữ liệu khoa học của chính người Mỹ. Vì vậy, đây là hướng dẫn mang tính đặc thù cho dân số Mỹ.

Đáng lưu ý, PGS Trương Tuyết Mai nhấn mạnh đây là hướng dẫn dinh dưỡng, chứ không phải một mô hình tháp dinh dưỡng cố định. Trên thực tế, Mỹ sử dụng nhiều cách thể hiện khác nhau để minh họa các nhóm thực phẩm, có thể là hình đĩa ăn, hình tháp hoặc chỉ đơn thuần là phân nhóm thực phẩm. Do đó, cách trình bày có thể thay đổi và khác biệt so với các quốc gia khác.

PGS.TS Trương Tuyết Mai – Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng chia sẻ về dinh dưỡng khoa học, lành mạnh.

PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng – Giám đốc Trung tâm Tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng chia sẻ thêm, nhiều quốc gia như Nhật Bản đã áp dụng cách tiếp cận "tháp ngược" từ lâu, thậm chí còn đặt vận động thể lực ở vị trí ưu tiên. Do đó, xét về mặt khoa học, đây không phải là khái niệm hoàn toàn mới.

Theo PGS Hưng, bản chất các nguyên tắc dinh dưỡng không thay đổi. Tháp dinh dưỡng mới vẫn xoay quanh ba nhóm chất sinh năng lượng chính là chất bột đường, chất đạm và chất béo, nhưng nhấn mạnh việc tăng cường chất xơ từ rau xanh, trái cây, kiểm soát đường đơn, ưu tiên thực phẩm tự nhiên và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn.

Đặc biệt, tháp dinh dưỡng đảo ngược không khuyến khích ăn nhiều thịt, mà nhấn mạnh sự cân đối và giới hạn an toàn.

Trước đây, khuyến nghị phổ biến là 1–1,2g protein/kg cân nặng/ngày đối với người trưởng thành khỏe mạnh. Trong các hướng dẫn mới, mức này được mở rộng lên 1,2–1,6g/kg/ngày, đồng nghĩa với tỷ lệ năng lượng từ chất đạm có thể tăng từ 13–17% lên khoảng 20% hoặc hơn một chút trong tổng khẩu phần.

"Tuy nhiên, không phải càng nhiều càng tốt. Đây là một khoảng an toàn, có giới hạn trên và dưới. Vượt quá ngưỡng, đặc biệt trong thời gian dài, có thể gây hệ lụy cho sức khỏe", PGS Hưng nhấn mạnh.

PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng – Giám đốc Trung tâm Tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng tư vấn cho người dân.

Tháp dinh dưỡng Việt Nam: Dễ hiểu và dễ áp dụng

Trong khi đó, Việt Nam hiện nay vẫn đang áp dụng mô hình tháp dinh dưỡng, với các thông tin được thiết kế để người dân có thể thực hiện trong đời sống hằng ngày.

Theo PGS.TS Trương Tuyết Mai, tháp dinh dưỡng Việt Nam không chỉ thể hiện rõ các nhóm thực phẩm cần sử dụng, mà còn quy định số lượng khẩu phần phù hợp. Bên cạnh đó, các nhóm thực phẩm cũng đã được tính toán khả năng chuyển đổi, thay thế, giúp người dân tiếp cận đúng theo lời khuyên dinh dưỡng hợp lý.

Mục tiêu xuyên suốt của tháp dinh dưỡng Việt Nam là ăn đa dạng thực phẩm, đảm bảo cân đối, đủ số lượng, đồng thời hạn chế các thực phẩm bất lợi cho sức khỏe. Các nội dung này cũng thể hiện rõ 10 lời khuyên dinh dưỡng hợp lý đã được Bộ Y tế ban hành.

Người dân nên vận dụng linh hoạt 10 lời khuyên dinh dưỡng hợp lý kết hợp với tháp dinh dưỡng phù hợp theo từng lứa tuổi để áp dụng vào bữa ăn hằng ngày.

Viện Dinh dưỡng khuyến nghị người dân nên vận dụng linh hoạt 10 lời khuyên dinh dưỡng hợp lý kết hợp với tháp dinh dưỡng phù hợp theo từng lứa tuổi để áp dụng vào bữa ăn hằng ngày. Nếu thực hiện đúng, người dân hoàn toàn có thể chủ động và tự tin hơn trong việc bảo vệ sức khỏe của mình.

Ngoài ra, việc theo dõi cân nặng, chiều cao, sự phát triển thể chất, kết hợp khám sức khỏe định kỳ và tham vấn chuyên gia dinh dưỡng cũng được xem là yếu tố quan trọng để điều chỉnh chế độ ăn uống cho phù hợp.

Không chạy theo trào lưu dinh dưỡng

Theo các chuyên gia, thuận lợi khi tiếp cận mô hình tháp dinh dưỡng đảo ngược là người dân ngày càng quan tâm đến sức khỏe. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất vẫn là điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận thực phẩm an toàn, đa dạng. Nếu khuyến nghị vượt quá khả năng của đa số người dân, rất khó đi vào thực tế.

Dù tháp được vẽ xuôi, vẽ ngược hay trình bày theo hình thức nào, điều quan trọng nhất vẫn là hiểu đúng thông điệp và giới hạn an toàn. Không nên ăn thường xuyên ở "ngưỡng tối đa".

Thông điệp cốt lõi vẫn là ăn đúng, ăn đủ, ăn đa dạng trong khả năng của mình. Dinh dưỡng không phải là trào lưu nhất thời, mà là một quá trình điều chỉnh liên tục dựa trên bằng chứng khoa học và thực tiễn đời sống.

Dương Hải