Chuyên gia đánh giá khả năng cầm cự của Iran trước sức ép phong tỏa từ Mỹ

Cơ sở khai thác dầu trên đảo Khark, ngoài khơi bờ biển Iran. Ảnh tư liệu: Getty Images/ TTXVN

Theo trao đổi của các chuyên gia phân tích ngành năng lượng và quan chức phương Tây với NBC News (Mỹ), việc quân đội Mỹ phong tỏa các cảng của Iran sẽ khiến Tehran mất đi nguồn thu dầu mỏ quan trọng.

Tuy nhiên, Iran nhiều khả năng vẫn có thể cầm cự trong nhiều tháng mà không rơi vào khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng hay chịu tổn thất lâu dài đối với các mỏ dầu và ngành công nghiệp năng lượng của nước này.

Sau khi lệnh phong tỏa được áp đặt khoảng một tháng trước, Tổng thống Donald Trump và các quan chức cấp cao trong chính quyền của ông cho rằng biện pháp này sẽ ngay lập tức đẩy lĩnh vực dầu mỏ của Iran vào khủng hoảng.

Vào tháng 4, ông Trump phát biểu rằng cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran có thể “phát nổ” thậm chí chỉ trong vòng ba ngày, bởi Tehran không thể xuất khẩu lượng “vàng đen” đang khai thác từ các giếng dầu. “Nếu không thể đưa dầu ra thị trường, toàn bộ hạ tầng dầu mỏ của họ sẽ phát nổ”, ông Trump nói với các phóng viên.

Kịch bản đó đã không xảy ra. Tuy nhiên, cuộc phong tỏa hải quân đã khiến hàng chục tàu chở dầu của Iran đang neo ngoài khơi không thể đi qua eo biển Hormuz.

Các quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump nhận định biện pháp phong tỏa này hướng đến mục tiêu cắt đứt hoạt động xuất khẩu dầu mỏ vốn là huyết mạch của nền kinh tế Iran đồng thời buộc Tehran phải mở lại eo biển Hormuz và chấp nhận các yêu cầu của Mỹ trên bàn đàm phán.

Tuy nhiên, Iran đã bắt đầu từng bước cắt giảm sản lượng dầu do tác động của lệnh phong tỏa. Dự kiến trong hai tháng tới, nước này có thể không còn đủ sức chứa để lưu trữ lượng dầu khai thác và thậm chí có thể buộc phải đóng một số giếng dầu. Song phần lớn các nhà phân tích cho rằng Iran nhiều khả năng vẫn có thể tránh được kịch bản này, bởi một lượng đáng kể dầu thô có thể được tiêu thụ trong nước, giúp phần lớn các mỏ dầu tiếp tục hoạt động.

Ông Robin Mills tại Trung tâm Chính sách Năng lượng toàn cầu kiêm CEO công ty tư vấn năng lượng Qamar Energy, nhận định với NBC News: “Iran sẽ phải tạm ngừng khoảng 50% sản lượng. Dù vậy, nước này vẫn có thể duy trì hoạt động khai thác nhờ năng lực tự lọc dầu trong nước”.

Ông Gregory Brew thuộc tổ chức nghiên cứu Eurasia Group cho biết Iran không xa lạ với việc cắt giảm sản lượng dầu mỏ. Trong 15 năm qua, nước này đã hai lần phải cắt giảm mạnh sản lượng do các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Ông Brew phân tích: “Tôi không cho rằng điều này sẽ gây tổn hại quá lớn cho cơ sở hạ tầng của họ. Họ biết cách ứng phó. Họ đã từng trải qua điều này trước đây”.

Theo ông Brew, Iran đã thích nghi với lệnh phong tỏa bằng cách thu nhỏ sản lượng dầu, giảm lượng dầu được chất lên tàu chở dầu từ khoảng 11 triệu thùng mỗi tuần xuống còn khoảng 6 đến 8 triệu thùng mỗi tuần. Iran cũng đã bán một lượng lớn dầu với giá cao trước khi lệnh phong tỏa được áp đặt và vẫn còn khoảng 30 triệu thùng dầu trên biển ở châu Á mà nước này có thể bán.

Dẫu vậy, nếu lệnh phong tỏa tiếp tục kéo dài, nền kinh tế Iran sẽ phải gánh chịu hậu quả ngày càng nặng nề. Việc mất đi nguồn thu từ xuất khẩu dầu mỏ sẽ khiến ngân sách chính phủ thiếu hụt, lạm phát leo thang và giá hàng nhập khẩu tăng mạnh vì hàng hóa phải được vận chuyển qua đường bộ với chi phí cao hơn.

Hiện chưa rõ liệu sức ép kinh tế này, vốn có thể tích tụ trong nhiều tháng, có đủ để buộc Iran phải nhượng bộ đáng kể Mỹ hay không. Cũng chưa rõ liệu Tổng thống Trump có sẵn sàng chờ đợi đến thời điểm mang tính bước ngoặt tại Tehran hay không, trong bối cảnh những tác động từ việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz ngày càng gây sức ép lên nền kinh tế Mỹ và toàn cầu.

Ông Brew kết luận: “Dựa trên những gì Iran đã thể hiện trước đây, nhiều khả năng họ có thể duy trì tình trạng này trong nhiều tháng tới”.

Trong một diễn biến khác, phát biểu trên đài truyền hình nhà nước Iran, Bộ trưởng Dầu mỏ Mohsen Paknejad nêu rõ nước này đã bắt đầu khôi phục các cơ sở dầu khí bị hư hại trong cuộc xung đột, đồng thời ưu tiên đưa các hạ tầng quan trọng trở lại hoạt động sớm nhất có thể. Giám đốc Công ty Khí đốt Quốc gia Iran Saeed Tavakoli xác nhận 4 trạm xử lý khí đốt tại mỏ Nam Pars đã bị hư hại trong xung đột, đồng thời cho biết công tác khôi phục hiện đã được bắt đầu.

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc