Chuyển đổi số tạo bước chuyển mạnh mẽ trong hoạt động của Quốc hội

80 năm qua, Quốc hội Việt Nam đã đồng hành cùng dân tộc trong những bước ngoặt lịch sử, từ những ngày đầu lập quốc, đến công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển. Với vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, Quốc hội không chỉ quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước mà còn là nơi thể hiện tập trung ý chí, nguyện vọng của nhân dân trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Hướng tới cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Báo Nhân Dân tổ chức tọa đàm với sự tham gia của các nhà quản lý, chính khách và chuyên gia nhằm cùng nhìn lại chặng đường 80 năm của Quốc hội Việt Nam, đồng thời trao đổi về những yêu cầu và nhiệm vụ mới đặt ra đối với Quốc hội trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Tiếp nối chuỗi tọa đàm, với chủ đề “Quốc hội Việt Nam và bước chuyển mạnh mẽ trong kỷ nguyên số”, chiều ngày 13/3, Tiến sĩ Trần Văn Khải, đại biểu Quốc hội khóa XV, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đã có chia sẻ nhiều góc nhìn về vai trò của chuyển đổi số trong nâng cao hiệu quả hoạt động nghị trường, tăng cường minh bạch và phục vụ tốt hơn người dân, cử tri.

Tiến sĩ Trần Văn Khải, đại biểu Quốc hội khóa XV, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội. (Ảnh: ND)

Chuyển đổi số thúc đẩy đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động của Quốc hội

Mở đầu Tọa đàm, nhìn lại chặng đường 80 năm hình thành và phát triển của Quốc hội Việt Nam (từ ngày 6/1/1946 đến nay), Tiến sĩ Trần Văn Khải khẳng định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là chuyển đổi số đóng góp vai trò then chốt, quan trọng, giúp cho Quốc hội chuyển đổi mạnh mẽ phương thức hoạt động, thể hiện rõ nét qua ba điểm nhấn quan trọng:

Thứ nhất: Từ mô hình dựa nhiều vào hồ sơ giấy - quy trình thủ công sang mô hình dựa trên dữ liệu, quy trình số.

Thứ hai, tăng tốc độ xử lý công việc đáp ứng được yêu cầu của Đảng và Nhà nước, giảm độ trễ về chính sách, đặc biệt nâng năng suất lao động nghị trường.

Thứ ba, đã xác lập tư duy quản trị hiện đại: Trong toàn hệ thống Quốc hội hiện nay đã hình thành tư duy mới coi dữ liệu là tư liệu sản xuất và công nghệ số là công cụ quản trị chủ chốt cho mọi hoạt động.

Đặc biệt, một dấu mốc có tính “thực chiến” là giai đoạn Covid-19: Nghị quyết về Quốc hội số ghi nhận Quốc hội đã thích nghi phương thức làm việc mới, tổ chức nhiều cuộc họp trực tuyến, biểu quyết điện tử (kể cả từ thiết bị di động), số hóa tài liệu phục vụ đại biểu, không những không bị gián đoạn mà còn đưa ra những quyết sách kịp thời, tạo hành lang pháp lý để Chính phủ hành động quyết liệt.

Bước ngoặt quan trọng trong tiến trình này là việc ban hành Nghị quyết số 1343 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về xây dựng và phát triển Quốc hội số giai đoạn 2024-2026, định hướng đến năm 2030. Nghị quyết này xác định rõ mục tiêu lấy người dân, cử tri và đại biểu làm trung tâm của quá trình chuyển đổi số của Quốc hội.

Thông qua môi trường số, công tác lập pháp, tổng hợp, phân tích và tra cứu hệ thống pháp luật được thực hiện nhanh chóng và chính xác hơn. Đồng thời, sự phối hợp liên thông giữa Quốc hội với Chính phủ và các cơ quan trong hệ thống chính trị trong quá trình thực hiện nhiệm vụ lập pháp, giám sát, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước ngày càng chặt chẽ, hiệu quả.

Cũng theo Tiến sĩ Khải, công nghệ số giúp Quốc hội công khai, minh bạch, gần gũi hơn với cử tri. Theo đó, công nghệ số đang mở rộng “cửa sổ minh bạch” khi hoạt động Quốc hội được truyền hình/tường thuật rộng rãi, giúp cử tri theo dõi nghị trường theo thời gian thực và theo chủ đề. Công nghệ số giúp tăng chất lượng tương tác hai chiều thông qua các hệ thống tiếp nhận, theo dõi và quản lý kiến nghị cử tri/khiếu nại tố cáo (từ tiếp nhận đến giám sát việc giải quyết), tạo “đường đi” rõ ràng cho phản ánh của người dân.

Quốc hội tiên phong với phong trào “Bình dân học vụ số”

Đề cập phong trào “Bình dân học vụ số – Quốc hội số”, Tiến sĩ Trần Văn Khải cho hay: Phong trào là cách cụ thể hóa yêu cầu của Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về triển khai sâu rộng “học tập số”, phổ cập và nâng cao tri thức số, kiến thức kỹ năng số cho các Đại biểu Quốc hội, cán bộ thuộc cơ quan của Quốc hội và tạo ra nền tảng về văn hóa học tập suốt đời cho Quốc hội. Quốc hội đã thể hiện sự gương mẫu, đi đầu trong việc triển khai phong trào này.

Bắt đầu từ câu nói trăn trở của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm về phong trào “Bình dân học vụ số”: “Chúng ta bắt đầu từ đâu” khi mặt bằng chung, kiến thức kỹ năng không đồng đều và bắt đầu như thế nào để cho hiệu quả, Quốc hội đã giao cho Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường trực tiếp chủ trì xây dựng Khung kiến thức kỹ năng số và hệ thống giáo trình, hệ thống bài giảng, học liệu bài bản dựa trên Khung kỹ năng số quốc gia để đưa lên môi trường số của Quốc hội ở 4 cấp độ: Cơ bản, trung cấp, nâng cao và chuyên sâu.

Hiệu quả thực tế đã được chứng minh qua việc nâng cao kỹ năng số đó, chất lượng lập pháp, giám sát, dân nguyện trong môi trường số hiện nay đang đạt mức độ cao.

Nhà báo Hữu Việt và Tiến sĩ Trần Văn Khải tại buổi tọa đàm. (Ảnh: ND)

Tiến sĩ Trần Văn Khải thông tin, hiện nay, phong trào đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa rất lớn. Đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo phải mở rộng, nâng cao phong trào bình dân học vụ số, Quốc hội số, không chỉ dừng lại ở Quốc hội mà đến hệ thống Hội đồng nhân dân các tỉnh và hơn 3.000 xã. Trên cơ sở nâng cấp từ Quốc hội số sang Hội đồng nhân dân số, và cuối cùng là nâng cấp lên mức cao nhất là "Công dân số", nhân rộng mô hình này, đưa lên app Bình dân học vụ số quốc gia cho phép mọi người dân tham gia học tập, nâng cao kỹ năng và được công nhận kết quả một cách minh bạch, tương tự như việc quản lý dữ liệu tiêm chủng trong đại dịch Covid-19.

Thiết kế pháp luật theo hướng “càng số càng phải có chuẩn”

Chia sẻ về các giải pháp trọng tâm để hoàn thiện khung pháp lý cho chuyển đổi số và phát triển khoa học công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57- NQ/TW của Bộ Chính trị, Tiến sĩ Trần Văn Khải nhấn mạnh, ưu tiên số một là tiếp tục “đổi mới tư duy làm luật”. Theo đó, luật phải vừa bảo đảm quản lý nhà nước vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, loại bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, mở đường cho thí điểm, sandbox và cơ chế miễn trừ trách nhiệm có điều kiện.

Bên cạnh đó, cần thiết kế pháp luật theo hướng “càng số càng phải có chuẩn”; thể chế hóa mạnh hơn cơ chế huy động nguồn lực; hoàn thiện “hệ sinh thái pháp lý cho dữ liệu”; tăng cường năng lực lập pháp dựa trên bằng chứng và đặt an ninh mạng, `an ninh dữ liệu là yêu cầu xuyên suốt trong toàn bộ chu trình làm luật và giám sát, đúng tinh thần Nghị quyết 57 - không “đổi số bằng mọi giá”, mà “đổi số an toàn”; tham chiếu khung quản trị số hiện đại (thí dụ OECD) để hoàn thiện nguyên tắc quản trị dữ liệu, quản trị dịch vụ số lấy người dân/doanh nghiệp làm trung tâm, đo lường hiệu quả và năng lực thực thi.

Ứng dụng công nghệ số tạo thuận lợi, minh bạch trong công tác bầu cử

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đang bước vào giai đoạn quan trọng. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực của đời sống chính trị-xã hội, việc ứng dụng công nghệ số trong công tác bầu cử cũng nhận được sự quan tâm của rất nhiều cử tri.

Về nội dung này, Tiến sĩ Trần Văn Khải cho biết: Ủy ban Thường vụ Quốc hội coi việc ứng dụng công nghệ số trong chuẩn bị tổ chức bầu cử là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Tiến sĩ Trần Văn Khải, đại biểu Quốc hội khóa XV, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội. (Ảnh: ND)

Nền tảng số góp phần minh bạch bằng cách tích hợp trên định danh điện tử từ ngày 8/3, đưa thông tin ứng cử, khu vực bỏ phiếu và quy trình hướng dẫn lên kênh chính thống (giảm tin giả/đồn đoán), đồng thời tăng khả năng kiểm tra- đối chiếu thông tin của cử tri, hạn chế sai sót; giảm “chi phí thời gian” của cử tri, phù hợp bối cảnh di chuyển-cư trú linh hoạt.

Việc cập nhật tổng hợp kết quả bầu cử toàn quốc sẽ được tiến hành nhanh và chính xác, trong ngày 15/3.

Tuy nhiên, ông Khải khẳng định: Ứng dụng công nghệ số trong bầu cử phải phục vụ 3 mục tiêu quản trị cốt lõi: Đúng luật-thuận tiện, minh bạch, đồng thời vẫn giữ nguyên các nguyên tắc bầu cử (phổ thông, bình đẳng, trực tiếp, bỏ phiếu kín).

Lấy hiệu quả thực tiễn của người dân làm thước đo

Dịp này, trên cương vị là ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa XVI, chia sẻ với Báo Nhân Dân, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học-Công nghệ của Quốc hội cho hay, mỗi đại biểu Quốc hội cần hành động để tạo lập niềm tin của cử tri và đó là kim chỉ nam cho mọi hành động.

“Cho dù chúng ta đáp ứng các yêu cầu của người được tổ chức giới thiệu được thông qua bởi Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hay Ủy ban bầu cử Quốc gia, chúng ta cũng phải luôn ghi nhớ rằng, không chỉ nói hay, đưa ra thông điệp thú vị mà phải bằng những hành động cụ thể”, ông Khải nhấn mạnh.

Nhấn mạnh người dân ngày càng quan tâm tới hoạt động của Quốc hội, ông Khải cho rằng, mỗi đại biểu phải luôn luôn cam kết, lắng nghe phản hồi đến cùng các ý kiến, yêu cầu của cử tri, nhất là phải thực hiện ở mức cao nhất kỷ luật tiếp xúc cử tri.

Cũng theo ông Khải, phải lấy hiệu quả trước thực tiễn của người dân làm thước đo, cử tri kiến nghị phải làm đến cùng, theo đuổi đến cùng các kiến nghị của cử tri.

“Bản thân tôi luôn nhắc nhở rằng, cần nỗ lực hơn nữa, ưu tiên hơn nữa với việc đề xuất các đạo luật tạo ra những nội dung số hướng tới một Chính phủ số, một xã hội số, một nền kinh tế số. Nếu chỉ đầu tư công nghệ và hạ tầng không thôi thì chưa đủ, quan trọng là nâng cao kiến thức kỹ năng số cho toàn dân để bảo đảm tất cả đều theo kịp và không ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình chuyển đổi số”, ông Khải nêu rõ.

Ông Khải bày tỏ mong muốn cử tri cả nước sẽ tham gia đầy đủ bầu cử, thực hiện quyền và trách nhiệm công dân, lựa chọn người đại biểu xứng đáng, bảo đảm hiệu quả cao nhất cho Ngày hội toàn dân.

Nhóm Phóng viên