Bầu cử Quốc hội 2026: Chuẩn mới cho đại biểu trong kỷ nguyên mới

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử. Trong bối cảnh đó, kỳ vọng của cử tri đối với đại biểu Quốc hội khóa mới cũng có những chuyển dịch đáng kể.

Trao đổi với Báo Thế giới và Việt Nam, TS. Phạm Hoàng Mạnh Hà cho rằng, “kỷ nguyên vươn mình” của đất nước cũng đồng thời đặt ra những “chuẩn” mới đối với đại biểu Quốc hội từ năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị đến tư duy kiến tạo chính sách.

Từ "đại diện” đến “đại diện hiệu quả”

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình với nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức, theo ông, kỳ vọng của cử tri đối với đại biểu Quốc hội khóa mới thay đổi như thế nào so với các nhiệm kỳ trước?

Khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 theo tinh thần của Đảng, kỳ vọng của cử tri đối với đại biểu Quốc hội cũng thay đổi khá rõ. Sự thay đổi này phản ánh sự phát triển của xã hội, trình độ dân trí ngày càng cao và những yêu cầu ngày càng khắt khe của quản trị quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Trước hết, cử tri không còn chỉ kỳ vọng đại biểu Quốc hội hoàn thành vai trò “người đại diện” theo nghĩa truyền thống, mà mong muốn họ trở thành những chủ thể chính sách có năng lực phân tích, phản biện và kiến tạo.

Trong bối cảnh các vấn đề kinh tế - xã hội ngày càng phức tạp, các quyết sách của Quốc hội liên quan trực tiếp đến nhiều lĩnh vực như chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, an ninh phi truyền thống hay cải cách thể chế… Cử tri kỳ vọng đại biểu phải có tầm nhìn chiến lược, nền tảng chuyên môn vững vàng và khả năng tham gia sâu vào quá trình lập pháp cũng như giám sát.

Thứ hai, cử tri ngày càng đề cao trách nhiệm giải trình và sự minh bạch trong hoạt động của đại biểu. Nếu trước đây mối liên hệ giữa đại biểu và cử tri chủ yếu diễn ra qua các kỳ tiếp xúc cử tri định kỳ, thì ngày nay, với sự phát triển của truyền thông số và mạng xã hội, cử tri có điều kiện theo dõi sát hơn hoạt động của đại biểu. Điều này tạo ra một dạng “áp lực tích cực”, buộc đại biểu phải chủ động tương tác với xã hội, giải thích rõ quan điểm chính sách và thể hiện trách nhiệm cá nhân trong từng quyết định.

"Yêu cầu nâng chuẩn đối với đại biểu Quốc hội đang trở thành một đòi hỏi mang tính tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa quản trị quốc gia".

Thứ ba, cử tri mong muốn đại biểu Quốc hội đóng vai trò cầu nối hiệu quả giữa ý chí của nhân dân với quá trình hoạch định chính sách quốc gia. Trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy cải cách thể chế, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, đại biểu không chỉ dừng lại ở việc “truyền đạt” ý kiến cử tri, mà cần biết chắt lọc và chuyển hóa các yêu cầu của xã hội thành những sáng kiến lập pháp và giám sát cụ thể.

Có thể nói, kỳ vọng của cử tri đang dịch chuyển từ “đại diện” sang “đại diện hiệu quả”, từ “phản ánh” sang “kiến tạo”. Đây vừa là áp lực, vừa là động lực quan trọng để đội ngũ đại biểu Quốc hội khóa mới nâng cao năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Nâng chuẩn đại biểu trong bối cảnh mới

Giữa bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế số đến biến động địa chính trị toàn cầu, đại biểu Quốc hội cần được “nâng chuẩn” ra sao về năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị và tư duy hoạch định chính sách để đáp ứng yêu cầu mới?

Yêu cầu “nâng chuẩn” đối với đại biểu Quốc hội đang trở thành một đòi hỏi mang tính tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa quản trị quốc gia. Có thể nhìn nhận vấn đề này qua ba phương diện cốt lõi.

Trước hết là năng lực chuyên môn. Đại biểu Quốc hội cần có nền tảng tri thức liên ngành đủ vững, đặc biệt trong những lĩnh vực đang định hình cấu trúc phát triển mới của nền kinh tế như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, quản trị dữ liệu hay các vấn đề an ninh phi truyền thống. Thực tế cho thấy, hoạt động lập pháp hiện nay không thuần túy là công việc kỹ thuật pháp lý, mà đòi hỏi đại biểu phải hiểu sâu các xu hướng phát triển của khoa học - công nghệ và kinh tế toàn cầu, từ đó tham gia xây dựng những đạo luật mang tính dự báo, có khả năng thích ứng và dẫn dắt sự phát triển.

Thứ hai là bản lĩnh chính trị. Đại biểu cần thể hiện sự kiên định về lập trường, tư tưởng, đồng thời có năng lực nhận diện và xử lý những vấn đề phức tạp nảy sinh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Trong tiến trình phát triển đất nước nhanh và bền vững, đại biểu Quốc hội phải vừa giữ vững định hướng chính trị, vừa có khả năng tiếp cận và vận dụng các chuẩn mực quản trị hiện đại của thế giới.

Cuối cùng, không kém phần quan trọng là tư duy hoạch định chính sách mang tính chiến lược và dài hạn. Đại biểu Quốc hội cần chuyển từ “tư duy phản ứng” sang “tư duy kiến tạo”, từ việc chủ yếu xử lý những vấn đề trước mắt sang thiết kế các khuôn khổ thể chế cho tương lai. Điều này đòi hỏi khả năng phân tích chính sách dựa trên dữ liệu, tư duy hệ thống và năng lực tham vấn đa chiều với các nhà khoa học, doanh nghiệp cũng như cộng đồng xã hội.

Nói cách khác, việc “nâng chuẩn” đại biểu Quốc hội không chỉ dừng lại ở nâng cao trình độ cá nhân, mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề trọng đại của quốc gia.

Một đại biểu dân cử ngày nay không chỉ là người đại diện cho tiếng nói của cử tri mà còn được kỳ vọng có tầm nhìn chính sách và khả năng dự báo. Theo ông, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, những phẩm chất và năng lực nào của đại biểu Quốc hội cần được đặt lên hàng đầu?

Theo tôi, trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, một đại biểu dân cử hiện đại không chỉ dừng lại ở chức năng đại diện cho tiếng nói của cử tri, mà còn phải trở thành chủ thể tham gia tích cực vào quá trình kiến tạo chính sách công. Vì vậy, có thể nhấn mạnh một số phẩm chất và năng lực cốt lõi cần được đặt lên hàng đầu.

Trước hết là bản lĩnh chính trị vững vàng và sự kiên định về lập trường. Đại biểu Quốc hội cần giữ vững định hướng phát triển đất nước theo các mục tiêu chiến lược đã được xác định, đồng thời có khả năng xử lý linh hoạt những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn.

"Đại biểu Quốc hội cần chuyển từ tư duy phản ứng sang tư duy kiến tạo, từ việc chủ yếu xử lý những vấn đề trước mắt sang thiết kế các khuôn khổ thể chế cho tương lai".

Bên cạnh đó là năng lực tư duy chính sách và tầm nhìn chiến lược. Hoạt động lập pháp ngày nay không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề trước mắt của xã hội, mà còn là quá trình thiết kế khung thể chế cho sự phát triển dài hạn của quốc gia.

Do đó, đại biểu cần có khả năng phân tích chính sách dựa trên bằng chứng, tư duy hệ thống và năng lực dự báo xu hướng phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo hay phát triển bền vững.

Thêm vào đó, đại biểu cần có khả năng kết nối và đại diện xã hội một cách thực chất. Điều này thể hiện ở việc duy trì mối liên hệ chặt chẽ với cử tri, lắng nghe và tổng hợp ý kiến từ nhiều nhóm xã hội khác nhau, từ đó chuyển hóa những nhu cầu và nguyện vọng của người dân thành các sáng kiến lập pháp và giám sát cụ thể.

Một yếu tố không thể thiếu là đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm và tính minh bạch. Khi xã hội ngày càng đề cao trách nhiệm giải trình thì uy tín và sự liêm chính của đại biểu chính là nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin của nhân dân đối với các thiết chế dân chủ.

Tóm lại, trong giai đoạn phát triển mới, đại biểu Quốc hội cần hội tụ đầy đủ bản lĩnh chính trị, trí tuệ chính sách và đạo đức công vụ. Đây chính là những yếu tố giúp họ thực hiện hiệu quả vai trò đại diện nhân dân, đồng thời đóng góp vào việc hoạch định những quyết sách chiến lược cho tương lai của đất nước.

Kim Thoa