Chuyển dịch tâm điểm

Một tháng sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, tâm điểm diễn biến không còn là những hoạt động giao tranh quyết liệt của bên này nhằm vào bên kia mà đã chuyển dịch sang tình hình eo biển Hormuz và khả năng Washington - Tehran đàm phán về giải pháp chính trị giúp nhanh chóng chấm dứt xung đột.

Iran đã biến việc kiểm soát an ninh ở eo biển Hormuz thành một trong những vũ khí công hiệu nhất trong cuộc xung đột. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vừa tuyên bố chính thức đóng cửa eo biển và trong đề nghị 5 điểm đối ứng đề nghị 15 điểm của Mỹ về chấm dứt chiến sự, Iran nêu yêu cầu được công nhận chủ quyền đối với Hormuz trong khi Washington đòi Tehran bảo đảm tự do và an toàn hàng hải cho tàu thuyền đi qua eo biển này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã 2 lần nới hạn tối hậu thư yêu cầu Iran mở eo biển Hormuz (để đổi lấy việc Mỹ không tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Tehran). Mỹ đã triển khai thêm binh lính đến khu vực vùng Vịnh, không kích đảo Kharg của Iran và công khai đe dọa đánh chiếm đảo này cũng như cho binh lính đổ bộ vào Iran. Cho tới nay, Iran bất chấp mọi phát ngôn từ phía Mỹ.

Tàu chở hàng M/R Mayuree Naree mang cờ Thái Lan bị tấn công tại eo biển Hormuz gần đây Ảnh: HẢI QUÂN HOÀNG GIA THÁI LAN

Bất ổn ở eo biển Hormuz đẩy giá dầu lửa và khí đốt thế giới lên cao, làm gián đoạn chuỗi cung ứng nhiều mặt hàng và tác động rất tiêu cực tới kinh tế và thương mại thế giới. Liên hợp quốc đã thành lập nhóm xử lý khủng hoảng liên quan đến Hormuz, còn Anh và Pháp nỗ lực tập hợp khoảng 30 quốc gia trên thế giới thành liên minh bảo đảm an toàn cho tàu thuyền thông thương qua eo biển này. Mỹ và Israel xem ra từ đầu đã không tính đến khả năng Iran chơi con chủ bài Hormuz nên giờ bị động ứng phó và chưa tìm ra giải pháp. Tâm điểm mới này của cuộc chiến là một trong những nguyên do quyết định khiến ông Donald Trump nay phải nỗ lực lôi kéo Iran ngồi vào bàn đàm phán.

Trong khi Iran tuyên bố không có thương thảo gì với Mỹ mà chỉ mới nhận đề xuất 15 điểm của Mỹ thì ông Donald Trump và cộng sự lại tuyên cáo rằng Mỹ và Iran đã bắt đầu đàm phán với nhau. Một vài đồng minh của Mỹ trong NATO cũng vội vã xác nhận điều này.

Sau tất cả những gì đã xảy ra và hệ lụy tiêu cực tai hại của chúng, sự thật là cả Mỹ và Iran hiện đều muốn có giải pháp chính trị hòa bình. Cả hai đều nhắm tới hồi kết vừa giúp họ giữ được thể diện vừa không bị coi là yếu thế - tức là bên nào cũng có thể tuyên bố là đã thắng cuộc chiến này. Ông Donald Trump gấp gáp với giải pháp chính trị còn hơn cả Iran trong khi Israel không muốn Mỹ và Iran hòa đàm. Mỹ vượt trội Iran về quân sự nhưng Iran lại chiếm lợi thế hơn Mỹ trong vấn đề eo biển Hormuz. Hơn nữa, chiến sự dai dẳng gây khó khăn và khó xử cho Mỹ nhiều hơn so với Iran.

Suy xét một cách khách quan và theo logic thì Iran chưa sẵn sàng hòa đàm với Mỹ nhưng chủ ý giữ dư địa cho đàm phán. Hai bên đều đưa ra điều kiện, yêu cầu và đòi hỏi tối đa. Hai bên không tin nhau nên chưa thể hòa đàm thực chất và chưa thể đạt được thỏa thuận có hiệu lực lâu bền. Iran không thể không phòng ngừa việc ông Donald Trump nói rồi lại thay đổi và kịch bản Mỹ hòa đàm trong khi Israel tiếp tục tấn công. Do đó, cả chuyện hòa đàm lẫn chuyện eo biển Hormuz đều sẽ còn tiếp tục bế tắc.

NGẢI SA