Chương trình hành động là thước đo quan trọng

Chỉ còn vài ngày nữa, cử tri cả nước sẽ tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031. Trong bối cảnh đó, câu chuyện “chất lượng đại biểu” đang được đặt lên hàng đầu, từ khâu hiệp thương đến cách công khai thông tin để cử tri có cơ sở lựa chọn.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại tọa đàm. Ảnh: Quang Khánh

Từ “bầu theo cảm nhận” sang “bầu theo dữ liệu”

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), nhìn từ góc độ cử tri, cơ cấu ứng cử năm nay cho thấy sự quan tâm rõ hơn tới chất lượng đại biểu, nhất là yếu tố chuyên môn và khả năng đại diện các nhóm xã hội.

PGS.TS Trần Thành Nam đánh giá, điểm đáng chú ý là thông tin về ứng cử viên được công khai đầy đủ hơn, giúp cử tri có điều kiện tìm hiểu, nghiên cứu trước khi đưa ra quyết định. Việc bầu chọn vì thế không còn chỉ dựa trên cảm nhận mang tính định tính mà dần chuyển sang dựa trên những dữ liệu, thông tin và tiêu chí cụ thể hơn.

Cùng mạch đó, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Nguyễn Lâm Thành nhìn nhận, quy trình bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XVI có nhiều điểm mới, từ khung pháp lý rõ ràng đến việc lấy ý kiến cử tri được thực hiện kỹ, đồng thời chú ý cơ cấu đại diện xã hội.

“Chương trình hành động” là lời hứa phải kiểm chứng được

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, việc hồ sơ ứng cử đi kèm chương trình hành động không chỉ giúp cử tri hiểu rõ định hướng của từng người, mà còn thể hiện cam kết phụng sự và tinh thần cống hiến nếu được tín nhiệm. Từ đây, yêu cầu đặt ra không chỉ là “nói hay”, mà là “làm gì, làm thế nào, hiệu quả ra sao”, để xã hội có thể theo dõi tiến trình và ứng viên cũng chịu áp lực tích cực về uy tín.

PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: Quang Khánh

Ở góc độ pháp lý thực tiễn, PGS.TS Nguyễn Quang Tuyến (Trường Đại học Luật Hà Nội) nhấn mạnh vai trò của tiếp xúc cử tri: khi lắng nghe trực tiếp, ứng viên hiểu được tâm tư, nguyện vọng và nếu trúng cử có thể chuyển tải những vấn đề dân sinh vào nghị trường. Ông cho rằng, cử tri có thể dựa vào chương trình hành động để xem xét mức độ phù hợp với thực tiễn, từ đó lựa chọn người xứng đáng.

Không chỉ vậy, một điểm PGS.TS Trần Thành Nam đặc biệt lưu ý là môi trường số mở ra cơ hội minh bạch, nhưng cũng kéo theo rủi ro “đa chiều, thiếu chính thống”. Ông cho rằng, cần có các kênh thông tin tin cậy để cử tri tra cứu sâu hơn về năng lực, lĩnh vực chuyên môn, quá trình công tác và tầm ảnh hưởng của ứng viên không chỉ để đánh giá việc đáp ứng nguyện vọng dân sinh, mà còn để nhìn thấy “tầm” và khả năng đóng góp cho mục tiêu phát triển dài hạn.

Trên thực tế, Hội đồng Bầu cử quốc gia đã công bố danh sách chính thức 864 người ứng cử đại biểu Quốc hội Khóa XVI theo từng đơn vị bầu cử để bầu 500 đại biểu. Bởi vậy, việc công khai danh sách là điều kiện cần; điều kiện đủ là thông tin phải dễ tiếp cận, dễ kiểm chứng để cử tri không bị “ngập” trong tin đồn, suy diễn.

PGS.TS Trần Thành Nam bày tỏ mong muốn xã hội được tiếp cận rõ hơn về khung năng lực của đại biểu Quốc hội từ tầm nhìn, giá trị, bản lĩnh đến năng lực hoạch định chính sách trong các lĩnh vực mới như kinh tế số, công nghệ bán dẫn, đổi mới sáng tạo. Ông kỳ vọng vào một thế hệ đại biểu có thể gánh những nhiệm vụ mới, khó và đầy thách thức của giai đoạn phát triển tiếp theo.

Ở chiều ngược lại, cơ chế giám sát để “lời hứa đi cùng việc làm” cũng được nhắc đến. Theo nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế (này là Ủy ban Tài chính và Ngân sách) của Quốc hội Nguyễn Văn Phúc, chương trình hành động cần bám đúng nhiệm vụ, quyền hạn của đại biểu. Đồng thời MTTQ Việt Nam và cử tri có thể theo dõi thông qua việc đại biểu có thường xuyên tiếp xúc cử tri, có phát biểu, có thực hiện đúng cam kết hay không.

Nhìn tổng thể, các ý kiến tại tọa đàm cho thấy sự chuyển dịch quan trọng: bầu cử không dừng ở “chọn người” mà hướng tới “chọn cam kết có thể giám sát”. Khi chương trình hành động trở nên cụ thể, thông tin được chuẩn hóa và kênh chính thống đủ mạnh, lá phiếu của cử tri sẽ dựa trên dữ liệu nhiều hơn và từ đó, chất lượng đại biểu cũng có thêm cơ sở để “được nâng lên” một cách thực chất.

Phương Anh