Chứng khoán tháng 3 – Phép thử trước 'thiên nga đen'?

Ảnh: AI

“Thiên nga đen”?

Dù phải trải qua kỳ nghỉ lễ Tết Nguyên đán dài ngày, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam trong tháng 2-2026 vẫn đánh dấu mức tăng trưởng tích cực, với chỉ số VN-Index tăng 2,8%, nâng mức tăng lũy kế trong hai tháng đầu năm 2026 lên 5,4%. Đáng chú ý, thị trường trong tháng 2 chia ra làm hai giai đoạn rõ rệt, sau khi giảm 4,8% trong 10 ngày đầu tháng, VN-Index đã phục hồi tăng mạnh đến 8% trong thời gian còn lại của tháng 2.

Nhưng đà phục hồi của thị trường đang đối mặt với thách thức ngay từ phiên giao dịch đầu tháng 3, khi cuối tuần qua xảy ra cuộc chiến giữa Israel - Mỹ với Iran gây rúng động toàn cầu. Một số dự đoán cho rằng cuộc chiến này có thể leo thang thành chiến tranh khu vực nhiều mặt trận, mở rộng sang Liban, Iraq, Syria và Biển Đỏ. Ngay lập tức, giá các loại năng lượng như dầu mỏ và khí đốt, cũng như các tài sản trú ẩn an toàn như vàng và đô la Mỹ tăng mạnh, còn các tài sản rủi ro nhạy cảm với chiến tranh như chứng khoán đang chịu áp lực lao dốc.

Hiện eo biển Hormuz là nơi lưu thông của khoảng 20% sản lượng dầu thô toàn cầu (tương đương 20-21 triệu thùng/ngày) và 25% lượng khí hóa lỏng (LNG) của thế giới. Việc phong tỏa eo biển Hormuz ngay lập tức làm đứt gãy nguồn cung dầu từ các nhà sản xuất lớn như Ảrập Saudi, Iraq, UAE, Kuwait và chính Iran.

Trước tình hình này, TTCK Việt Nam cũng không tránh khỏi đà lao dốc ngay từ phiên đầu tháng 3, với chỉ số VN-Index ngày 2-3 có lúc rớt đến 36 điểm, tương đương giảm gần 2%.

Không chỉ các kênh đầu tư, kinh tế thế giới nói chung và kinh tế Việt Nam nói riêng cũng sẽ đối mặt với không ít thách thức. Một trong số đó là áp lực lạm phát có thể gia tăng trở lại trước sức ép giá dầu thế giới tăng cao và chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy.

Tác động phân hóa lên các ngành

Một loạt cổ phiếu dầu khí như PVD, PVS, PVC, PVB, PTV, POS, BSR, OIL, PLX, PVO, TDG… tăng trần trong phiên đầu tuần này (2-3), thể hiện rõ nhất mức độ hưởng lợi của ngành dầu khí trước triển vọng giá dầu thế giới có thể leo thang trong giai đoạn tới. Giới phân tích dự báo giá dầu có thể sớm vọt lên 100 đô la Mỹ/thùng, còn theo kịch bản tồi tệ nhất nếu chiến tranh lan rộng và eo biển Hormuz bị đóng/gián đoạn kéo dài, giá dầu có thể vọt lên mức 150-200 đô la Mỹ/thùng, thậm chí chạm ngưỡng 300 đô la Mỹ/thùng.

Hiện eo biển này là nơi lưu thông của khoảng 20% sản lượng dầu thô toàn cầu (tương đương 20-21 triệu thùng/ngày) và 25% lượng khí hóa lỏng (LNG) của thế giới. Việc phong tỏa eo biển Hormuz ngay lập tức làm đứt gãy nguồn cung dầu từ các nhà sản xuất lớn như Ảrập Saudi, Iraq, UAE, Kuwait và chính Iran.

Tương tự, các cổ phiếu hóa chất và phân bón như DCM, DPM, DDV, LAS, VAS, PSW, SFG, PLC, CSV, GVR, TRC, PHR, HRC, DRI, DPR cũng tăng rất mạnh với nhiều cổ phiếu tăng trần, cho thấy nhóm này cũng được kỳ vọng hưởng lợi. Cụ thể, Iran là quốc gia sản xuất lớn các mặt hàng phân bón và hóa chất. Việc quốc gia này bị tấn công hoặc đóng cửa eo biển Hormuz làm sụt giảm nguồn cung thế giới và đẩy giá gia tăng. Trong khi đó, giá cao su thiên nhiên cũng có xu hướng tăng khi giá dầu tăng do tính chất thay thế.

Ở chiều ngược lại, nhóm cổ phiếu công nghiệp và logistics có thể chịu tác động nặng nề, khi chi phí vận chuyển và bảo hiểm tàu biển tăng mạnh ảnh hưởng đến các hoạt động thương mại, trong khi các công ty logistics cũng đối mặt với chi phí tăng đột biến. Một số báo cáo cho thấy các hãng tàu đã áp đặt “Phụ phí xung đột khẩn cấp” (từ 2.000-4.000 đô la Mỹ mỗi container) và phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng thêm khoảng 50%.

Bên cạnh đó, nhóm cổ phiếu xuất nhập khẩu cũng có thể đối mặt với thách thức nhu cầu từ các thị trường xuất khẩu chủ lực như Mỹ hay EU suy giảm, nếu các nước này sa lầy vào cuộc chiến dẫn đến suy thoái kinh tế, từ đó phải cắt giảm đơn hàng các mặt hàng không thiết yếu như dệt may, giày dép, đồ gỗ và điện tử từ Việt Nam. Đáng chú ý, khi chiến tranh leo thang, giới đầu tư cũng thường bán cổ phiếu những ngành tiêu dùng không thiết yếu để chuyển vốn sang tài sản an toàn.

Nhóm hàng không và du lịch cũng sẽ không tránh khỏi ảnh hưởng tiêu cực, khi phải điều chỉnh đường bay tránh không phận các nước xung đột, làm kéo dài thời gian bay và tăng chi phí nhiên liệu đáng kể cho mỗi chuyến đi châu Âu. Giá nhiên liệu bay tăng cao theo giá dầu cũng bào mòn lợi nhuận của các hãng hàng không. Lượng khách quốc tế có thể sụt giảm do tâm lý e ngại bay đường dài và kinh tế thế giới suy yếu khiến người dân thắt chặt chi tiêu du lịch.

Cuối cùng, nhóm cổ phiếu nông nghiệp, lương thực chịu những ảnh hưởng trái chiều. Nếu như xung đột tại Trung Đông tạo ra nhu cầu cấp bách về an ninh lương thực, các nước tích trữ hàng hóa là lương thực, tạo cơ hội đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng thiết yếu như gạo và cà phê, thì ngược lại việc các tuyến vận chuyển đường biển bị gián đoạn kéo dài thời gian giao hàng sẽ ảnh hưởng đến các mặt hàng nông sản mau hư. Đó là chưa nói đến việc giá phân bón tăng cao, gây khó khăn cho việc duy trì giá thành sản xuất nông nghiệp trong nước.

Triêu Dương