Chuẩn hóa điều kiện hành nghề đại lý hải quan, quản lý tập trung trên nền tảng số

Chuẩn hóa điều kiện, nâng cao chất lượng dịch vụ

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan; tiêu chuẩn nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan; tổ chức thi, cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan; quản lý hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan, nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan.

Đại lý hải quan chuyển lớn: Quản lý hoàn toàn trên nền tảng số. Ảnh: CTV

Đây được xem là đợt sửa đổi có phạm vi lớn, thay thế hệ thống quy định hiện hành nhằm đồng bộ với Luật Hải quan sửa đổi, đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng dịch vụ trong lĩnh vực hải quan.

Theo định hướng mới, hoạt động đại lý hải quan tiếp tục được khuyến khích phát triển, nhưng đi kèm yêu cầu chuẩn hóa cao hơn về nhân sự, hạ tầng công nghệ và trách nhiệm pháp lý.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của dự thảo là thiết kế lại cơ chế quản lý đối với đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý theo hướng quản lý tập trung trên nền tảng số.

Theo dự thảo, doanh nghiệp muốn hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về tư cách pháp lý, hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ khai hải quan điện tử, có nhân viên đủ tiêu chuẩn và không thuộc diện bị tạm dừng hoặc thu hồi quyền hoạt động.

Đối với nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, điều kiện được nâng chuẩn theo hướng chuyên nghiệp hơn. Cá nhân hành nghề phải là công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi, có trình độ từ cao đẳng trở lên, có chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan và tham gia đầy đủ chương trình cập nhật kiến thức theo quy định.

Điểm mới đáng chú ý là mã số nhân viên đại lý sẽ được cấp theo số căn cước công dân hoặc số căn cước và gắn trực tiếp với tài khoản kết nối hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Mỗi nhân viên chỉ được sử dụng một tài khoản riêng, không được dùng chung, không được cho người khác sử dụng hoặc sử dụng tài khoản của người khác để thực hiện khai báo hải quan.

Dự thảo cũng quy định việc đăng ký dự thi cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan thực hiện hoàn toàn trên hệ thống dịch vụ công trực tuyến của Cục Hải quan. Hình thức thi chủ yếu là thi trắc nghiệm trên máy tính với 3 môn gồm: pháp luật hải quan; kỹ thuật nghiệp vụ ngoại thương; kỹ thuật nghiệp vụ hải quan.

Đáng chú ý, kết quả thi được công khai trên cổng thông tin điện tử và chứng chỉ được cấp theo quy trình điện tử, tạo thuận lợi cho người dự thi và cơ quan quản lý.

Tăng chế tài với hành vi vi phạm

Bên cạnh chuẩn hóa đầu vào, theo Bộ Tài chính, dự thảo cũng thay đổi mạnh cách thức quản lý quá trình hành nghề.

Theo đề xuất, sau thời hạn 5 năm kể từ ngày được cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan, nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan phải hoàn thành khóa đào tạo bổ sung kiến thức pháp luật hải quan để tiếp tục được sử dụng làm căn cứ cấp hoặc gia hạn mã số nhân viên đại lý.

Mã số nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan có thời hạn sử dụng 3 năm và được gia hạn nếu đáp ứng yêu cầu cập nhật kiến thức. Trường hợp không hoàn thành chương trình đào tạo hoặc không thực hiện thủ tục gia hạn, mã số sẽ hết hiệu lực và bị hủy.

Việc đào tạo bổ sung kiến thức sẽ do các trường đại học, học viện, trường cao đẳng hoặc cơ sở đào tạo có chuyên ngành phù hợp thực hiện trên cơ sở thống nhất chương trình với Cục Hải quan.

Đáng chú ý, dự thảo đưa ra cơ chế xử lý nghiêm đối với các hành vi vi phạm trong hoạt động đại lý hải quan.

Doanh nghiệp có thể bị tạm dừng hoặc thu hồi quyền hoạt động trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử nếu không duy trì đủ điều kiện hoạt động, sử dụng nhân viên không đúng quy định, sử dụng chứng từ không do chủ hàng cung cấp hoặc vi phạm pháp luật về hải quan.

Đối với nhân viên đại lý, các hành vi như khai hồ sơ không trung thực, thi hộ, sử dụng sai mã số, cho mượn tài khoản, sử dụng mã số hết hiệu lực hoặc vi phạm pháp luật đến mức bị xử lý sẽ dẫn đến hủy mã số, khóa tài khoản điện tử và hủy giá trị chứng chỉ nghiệp vụ.

Đặc biệt, dự thảo quy định cá nhân bị hủy mã số trong một số trường hợp sẽ không được cấp lại trong thời hạn 3 năm; nếu đứng tên thành lập doanh nghiệp trong thời gian này thì doanh nghiệp đó cũng không được hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan.

Đối với giai đoạn chuyển tiếp, dự thảo yêu cầu các đại lý đang hoạt động phải cập nhật thông tin tài khoản kết nối hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của nhân viên với Cục Hải quan trước ngày 1/8/2026. Trường hợp không thực hiện, cơ quan hải quan có thể tạm khóa toàn bộ tài khoản kết nối của doanh nghiệp nhằm bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống.

Với các thay đổi được đề xuất, dự thảo Thông tư cho thấy định hướng chuyển từ quản lý hồ sơ sang quản lý theo dữ liệu, đồng thời nâng chuẩn đội ngũ đại lý hải quan để đáp ứng yêu cầu thông quan điện tử và quản trị rủi ro trong giai đoạn mới.

Song Linh