Chưa mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc với tài xế công nghệ

Vẫn tham gia theo hình thức tự nguyện

Theo Bộ Nội vụ, hiện nay những người lao động như tài xế công nghệ, shipper hay người bán hàng online không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc nhưng vẫn có thể tham gia BHXH tự nguyện.

Điểm đáng chú ý là Nhà nước đang áp dụng nhiều chính sách hỗ trợ đối với người tham gia BHXH tự nguyện, bao gồm hỗ trợ tiền đóng từ ngân sách nhà nước và các chính sách khuyến khích khác. Nếu chuyển nhóm đối tượng này sang tham gia BHXH bắt buộc thì họ sẽ không còn được hưởng các chính sách hỗ trợ nói trên.

Bên cạnh đó, BHXH bắt buộc đòi hỏi cơ chế đóng góp cố định, thường xuyên và có sự tham gia của người sử dụng lao động. Trong khi đó, đặc thù của lao động nền tảng số là thu nhập biến động, thời gian làm việc linh hoạt và chưa xác lập rõ quan hệ lao động theo mô hình truyền thống. Do đó, việc áp dụng ngay cơ chế BHXH bắt buộc có thể chưa phù hợp với thực tiễn.

Tuy nhiên, nhiều địa phương cho rằng cần nghiên cứu mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với các nhóm lao động có thu nhập thường xuyên nhưng chưa được xác lập đầy đủ quan hệ lao động.

Thực tế cho thấy, lực lượng lao động phi chính thức hiện chiếm tỷ lệ lớn trên thị trường lao động. Nhiều người làm việc toàn thời gian trên các nền tảng số, có nguồn thu nhập ổn định và chịu sự quản lý nhất định thông qua thuật toán, quy chế hoạt động hoặc cơ chế đánh giá của doanh nghiệp nền tảng.

Chưa mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc với tài xế công nghệ. Ảnh: TRÍ DŨNG

Một số ý kiến cho rằng, các tiêu chí xác định đối tượng tham gia BHXH cần được nghiên cứu theo hướng dựa trên thu nhập thực tế thay vì chỉ căn cứ vào hợp đồng lao động hoặc quan hệ lao động truyền thống. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia xem xét khi đối mặt với sự phát triển của kinh tế nền tảng.

Góc nhìn pháp lý

Dưới góc độ pháp lý, việc mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với tài xế công nghệ và shipper không chỉ là vấn đề an sinh xã hội mà còn liên quan trực tiếp đến việc xác định bản chất của quan hệ lao động.

Theo quy định của Bộ luật Lao động, người lao động là người làm việc theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động. Trong nhiều năm qua đã có những tranh luận về việc liệu tài xế công nghệ và shipper có đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu này hay không.

Nếu xác định đây là quan hệ lao động, doanh nghiệp nền tảng có thể phải thực hiện các nghĩa vụ như đóng BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và bảo đảm các quyền lợi lao động khác. Ngược lại, nếu đây được xem là hoạt động hợp tác kinh doanh hoặc cung ứng dịch vụ độc lập thì cơ chế BHXH tự nguyện tiếp tục là phương án phù hợp hơn.

Việc Bộ Nội vụ chưa tiếp thu đề xuất mở rộng ngay đối tượng tham gia BHXH bắt buộc không đồng nghĩa với việc nội dung này sẽ không tiếp tục được nghiên cứu, xem xét. Sự phát triển của thị trường lao động số đang đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách an sinh theo hướng bao phủ rộng hơn và bảo đảm quyền lợi cho người lao động trong các mô hình việc làm mới.

Trong thời gian tới, cơ quan quản lý cần tiếp tục nghiên cứu cơ sở pháp lý, đánh giá tác động kinh tế - xã hội và xây dựng cơ chế phù hợp đối với lao động nền tảng số. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm mọi người lao động có thu nhập ổn định đều được tiếp cận các chính sách an sinh xã hội một cách công bằng, đồng thời không làm giảm tính linh hoạt vốn là đặc trưng của các mô hình lao động mới.

Có thể thấy, bài toán giữa mở rộng diện bao phủ BHXH và bảo đảm tính khả thi của chính sách vẫn đang cần lời giải hài hòa. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, việc hoàn thiện khung pháp luật về bảo hiểm xã hội đối với lao động nền tảng sẽ là một trong những nội dung đáng chú ý trong quá trình sửa đổi pháp luật thời gian tới.

Luật sư TRẦN QUYẾT, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội