Chữa lành bằng thấu cảm

Bác sĩ Nguyễn Thị Kim Chi, Trưởng khoa Khám bệnh trò chuyện cùng bệnh nhân.

Trong buổi khám tại khoa Nam II, Bệnh viện Tâm thần Thanh Hóa, bác sĩ CKII Chúc Thị Nhàn nhẹ nhàng hỏi thăm tình trạng sức khỏe của một nam bệnh nhân. Trái với vẻ hợp tác, bình tĩnh hiện tại, ít ai biết rằng gần tháng trước, khi mới nhập viện, người bệnh này từng trong tình trạng kích động mạnh, liên tục la hét, chống đối điều trị, thậm chí lao vào tấn công bác sĩ và điều dưỡng. Nhưng, sau gần một tháng điều trị, người bệnh đã ổn định hơn, chủ động hợp tác trong mỗi lần thăm khám.

Với bác sĩ Nhàn, đó là tình huống không hiếm gặp trong gần 20 năm gắn bó với chuyên ngành tâm thần. Bác sĩ Nhàn chia sẻ: "Bệnh nhân tâm thần điều trị ở khoa thường mất khả năng nhận thức về bệnh của mình. Nhiều người không biết mình mắc bệnh, không hợp tác điều trị. Họ thường bị chi phối bởi các triệu chứng hoang tưởng, ảo giác nên có các hành vi nguy hiểm: đập phá đồ đạc, tấn công người xung quanh, nhân viên y tế, hoặc tự sát. Vì vậy, việc tiếp cận và điều trị luôn đòi hỏi sự kiên trì, khéo léo".

Khác với nhiều chuyên khoa khác, người mắc bệnh tâm thần thường phải điều trị kéo dài, sử dụng thuốc lâu năm và có nguy cơ tái phát nếu gặp sang chấn tâm lý hoặc tự ý bỏ thuốc. Trong quá trình điều trị, nhiều người còn xuất hiện các tác dụng phụ như run tay chân, chảy dãi, rối loạn chuyển hóa, tăng cân... Bên cạnh đó, việc khai thác triệu chứng cũng gặp nhiều khó khăn do khả năng giao tiếp hạn chế, trong khi nhiều bệnh nhân còn mắc các bệnh lý khác.

Mỗi ngày, bác sĩ Nhàn cùng đồng nghiệp thăm khám, theo dõi diễn biến, điều chỉnh phác đồ và dành nhiều thời gian trò chuyện với người bệnh. Theo chị, thuốc rất quan trọng nhưng để người bệnh hợp tác điều trị, bác sĩ còn phải tạo dựng được niềm tin. "Điều quan trọng mình phải trong vai người thân, nhẹ nhàng giải thích để bệnh nhân yên tâm. Khi họ tin mình thì việc điều trị cũng thuận lợi hơn".

Nhớ lại những ngày đầu mới vào nghề, bác sĩ Nhàn vẫn không quên lần bị một bệnh nhân bất ngờ tấn công ngay khi vừa tiếp cận thăm khám. Với một bác sĩ trẻ, đó là cú sốc không nhỏ. Nhưng càng gắn bó với chuyên ngành tâm thần, chị càng thấu hiểu rằng những hành vi kích động hay chống đối không xuất phát từ sự thù ghét, mà là biểu hiện của bệnh lý. Từ đó, chị luôn tự nhắc mình phải giữ bình tĩnh, kiên nhẫn, đồng thời quan sát và nhận định nhanh diễn biến của người bệnh để có cách ứng xử phù hợp, bảo đảm an toàn cho cả người bệnh và nhân viên y tế.

Điều khiến chị trăn trở hơn cả không phải những lần bị bệnh nhân chống đối, mà là những người được gia đình đưa vào viện rồi gần như không còn ai lui tới thăm nom. Thiếu sự quan tâm của người thân, nhiều bệnh nhân trở nên mặc cảm, cô đơn và khép kín hơn. Vì thế, ngoài điều trị, các y, bác sĩ còn cố gắng dành thời gian trò chuyện, động viên để họ cảm nhận rằng mình vẫn luôn được quan tâm và đồng hành.

Không chỉ điều trị cho những bệnh nhân nội trú, tại khoa Khám bệnh, mỗi ngày bác sĩ Nguyễn Thị Kim Chi, Trưởng khoa Khám bệnh, tiếp nhận nhiều trường hợp mới với những biểu hiện và hoàn cảnh khác nhau. Mỗi cuộc gặp đều đòi hỏi sự kiên nhẫn để người bệnh dần cởi mở, chia sẻ những điều đang chất chứa trong lòng.

Trong phòng khám, bác sĩ Chi ân cần trò chuyện với một nữ bệnh nhân đang điều trị tại bệnh viện. Ít ai biết, những ngày đầu nhập viện, bệnh nhân gần như không hợp tác điều trị. Bệnh nhân ấy luôn cho rằng gia đình đã bỏ rơi mình, còn những người xung quanh đều có ý đồ làm hại nên khép kín và dè chừng trước mọi câu hỏi của bác sĩ.

Bác sĩ Kim Chi cho biết, đây là tâm lý khá phổ biến ở người mắc bệnh tâm thần. Không ít bệnh nhân luôn sống trong trạng thái nghi ngờ, cảnh giác nên việc khai thác thông tin rất khó khăn. Bác sĩ Chi chia sẻ: "Có người phải mất nhiều buổi gặp mới chịu chia sẻ. Chỉ khi cảm nhận được sự tôn trọng và an toàn, họ mới dần mở lòng, kể về những áp lực, sang chấn hay nỗi sợ hãi của mình. Đó cũng là cơ sở quan trọng để bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng bệnh và xây dựng hướng điều trị phù hợp".

Với người mắc bệnh tâm thần, hành trình điều trị không khép lại khi các triệu chứng được kiểm soát. Để hạn chế tái phát và giúp người bệnh trở lại cuộc sống bình thường, ngoài sự theo dõi của bác sĩ, sự đồng hành, yêu thương và chia sẻ của gia đình luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, giúp người bệnh thêm niềm tin, tạo động lực để họ kiên trì điều trị và hồi phục.

Điều trị bệnh tâm thần chưa bao giờ là công việc dễ dàng. Có người chỉ điều trị vài tuần, nhưng cũng có người gắn bó với bệnh viện nhiều năm. Dẫu vậy, mỗi ngày, các y, bác sĩ vẫn kiên trì thăm khám, lắng nghe và đồng hành cùng người bệnh. Với họ, niềm vui lớn nhất là chứng kiến người bệnh ổn định sức khỏe, trở về cuộc sống bình thường.

Bài và ảnh: Thùy Linh