Chủ tịch Quốc hội gợi mở cơ chế ngân sách mạnh hơn cho Hà Nội, Tp.HCM

Cần linh hoạt giữa chi thường xuyên và chi đầu tư

Ngày 19/8, cho ý kiến tại Tổ về Định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng việc sửa đổi các quy định về ngân sách nhà nước phải tạo ra những đổi mới, đột phá thực chất; chuyển mạnh từ phương thức quản lý ngân sách theo đầu vào sang quản lý gắn với mục tiêu, chỉ tiêu và kết quả đầu ra. Đồng thời, cần tăng quyền chủ động, gắn trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương với hiệu quả sử dụng nguồn lực được giao.

Theo Chủ tịch Quốc hội, một trong những vấn đề cần khắc phục là mô hình lập ngân sách, kế hoạch còn nhiều tầng nấc, quy trình kéo dài, làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương. Cùng với đó là những rào cản giữa chi thường xuyên và chi đầu tư. Trong thực tế, nhiều cơ quan, địa phương gặp khó khăn khi không thể sử dụng kinh phí thường xuyên cho việc sửa chữa, nâng cấp nhỏ tài sản công hoặc chuẩn bị dự án đầu tư.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ cần linh hoạt hơn trong phân định hai loại chi này trên cơ sở bản chất và mục tiêu của nhiệm vụ chi, thay vì áp dụng máy móc theo nguồn vốn. Vốn đầu tư nên tập trung cho các dự án lớn, tạo năng lực mới; còn chi thường xuyên có thể phục vụ duy trì, sửa chữa, nâng cấp và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản hiện có.

Một vấn đề được Chủ tịch Quốc hội gợi mở là cho phép địa phương sử dụng ngân sách để đầu tư, hỗ trợ các công trình hạ tầng liên tỉnh, liên vùng hoặc những công trình ngoài địa giới hành chính nhưng có tác động trực tiếp đến sự phát triển của địa phương.

Chủ tịch Quốc hội dẫn ví dụ Tp.HCM có nhu cầu hỗ trợ một số địa phương thuộc vùng căn cứ cách mạng trước đây xây dựng đường, cầu, phục hồi các khu di tích lịch sử gắn với Thành phố nhưng còn gặp vướng mắc về cơ chế ngân sách. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là những vấn đề thực tiễn mà Luật sửa đổi cần tính đến.

“Thay đổi tư duy từ việc quản lý ngân sách cứng theo địa giới hành chính sang tạo điều kiện cho hợp tác và liên kết vùng. Hiện nay việc phân bổ ngân sách còn chi tiết theo từng dòng, từng mục, từng dự án; định hướng mới phải chuyển sang giao trọn gói theo mục tiêu, địa phương chủ động điều chỉnh trong khuôn khổ được giao”, Chủ tịch Quốc hội gợi mở.

Hà Nội, Tp.HCM cần cơ chế ngân sách mạnh hơn

Dành nhiều thời gian đề cập cơ chế cho Hà Nội và Tp.HCM, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là hai đô thị đầu tàu, đóng góp rất lớn cho nền kinh tế nhưng đang chịu áp lực rất lớn về nhu cầu đầu tư hạ tầng, giao thông, chống ngập, xử lý chất thải và bảo đảm an sinh xã hội.

Trong khi nhu cầu vốn cho các tuyến vành đai, hệ thống đường sắt đô thị, metro và các dự án hạ tầng chiến lược trong 10-20 năm tới rất lớn, khả năng đáp ứng từ nguồn ngân sách hiện nay còn hạn chế.

Bên cạnh đó, thẩm quyền huy động vốn, quyết định các công cụ tài chính và khả năng tạo nguồn thu mới của địa phương vẫn chịu nhiều ràng buộc từ các luật chuyên ngành.

Từ thực tế này, Chủ tịch Quốc hội gợi mở nghiên cứu một số cơ chế mạnh hơn như khai thác nguồn lực từ đất đai gắn với phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD); mở rộng dư địa vay phù hợp với năng lực tài chính; đa dạng hóa công cụ huy động vốn; tăng quyền chủ động ngân sách và khả năng tạo nguồn thu mới; đồng thời xây dựng cơ chế ngân sách thuận lợi hơn cho liên kết vùng.

Một hướng khác được Chủ tịch Quốc hội đề cập là chuyển từ việc chỉ khống chế cứng bằng trần nợ sang kiểm soát bằng các chỉ số an toàn tài chính, gắn với năng lực trả nợ và hiệu quả sử dụng vốn.

Chủ tịch Quốc hội cũng gợi mở nghiên cứu ổn định tỷ lệ điều tiết ngân sách cho Hà Nội và Tp.HCM trong chu kỳ dài hơn, có thể tương đương hai thời kỳ ổn định ngân sách, nhằm giúp hai thành phố chủ động cân đối nguồn lực và thực hiện các dự án lớn, dài hạn.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, tinh thần chung, việc hoàn thiện các quy định về ngân sách nhà nước và đầu tư công lần này phải tạo ra những đổi mới, đột phá thực chất, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển đất nước, đồng thời tạo thêm dư địa phát triển cho những đô thị động lực như Hà Nội và Tp.HCM.

Bảo An