CHỦ ĐỘNG NGUỒN NĂNG LƯỢNG CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG - Kỳ 3: Xây dựng hệ sinh thái xanh

Những năm gần đây, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu sử dụng năng lượng tại thành phố Huế liên tục tăng. Áp lực không chỉ đến từ tốc độ tăng phụ tải mà còn từ yêu cầu bảo đảm hệ thống vận hành ổn định trước các đợt nắng nóng kéo dài, thời tiết cực đoan và biến động của thị trường năng lượng do các yếu tố khách quan từ bên ngoài.

Thực tế đó đã đặt ra yêu cầu cần thiết phải có một hệ thống năng lượng đồng bộ, hiện đại, không chỉ bảo đảm nguồn cung mà có khả năng điều tiết linh hoạt, dự phòng ổn định, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Với cam kết này, thành phố Huế đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển năng lượng theo hướng xanh, sạch và bền vững hơn. Với đặc thù là đô thị di sản, văn hóa, thành phố đang xây dựng chiến lược phát triển năng lượng hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế với bảo tồn cảnh quan, môi trường, giữ gìn không gian đô thị đặc trưng.

TS. Hoàng Trường, Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách (Bộ Công Thương) cho rằng, tư duy phát triển năng lượng hiện đại không còn dừng ở việc xây thêm bao nhiêu nhà máy điện mà phải hướng đến xây dựng hệ sinh thái năng lượng hoàn chỉnh, gồm nguồn phát, truyền tải, phân phối, lưu trữ, quản lý và sử dụng năng lượng hiệu quả.

Tại hội nghị góp ý Đề án phát triển công nghiệp Huế giai đoạn 2025 - 2030 và tầm nhìn đến 2045 vào đầu tháng 3 vừa qua, nhiều chuyên gia chia sẻ, nguyên tắc xuyên suốt trong chiến lược phát triển năng lượng của thành phố Huế là phải chọn lọc, không chạy theo quy mô bằng mọi giá. Thành phố cần ưu tiên các giải pháp cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, khả năng chịu tải môi trường và phù hợp với hướng phát triển đô thị di sản, văn hóa.

Theo định hướng quy hoạch đến năm 2035, Huế đặt mục tiêu phát triển khoảng 2.000MW điện mặt trời và khoảng 100MW điện gió, từng bước nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo trong cơ cấu tiêu thụ năng lượng. Tuy nhiên, khác với nhiều tỉnh, thành khác, Huế cần lựa chọn hướng tiếp cận thận trọng với quan điểm là ưu tiên các mô hình phù hợp với điều kiện hạ tầng, hạn chế tác động đến cảnh quan, không gian đô thị di sản.

Hiện nay, một số doanh nghiệp đang đề xuất nghiên cứu các dự án lưu trữ năng lượng quy mô lớn tại Huế. Trong đó, Công ty cổ phần APPOLLO OIL đề xuất nghiên cứu 3 dự án thủy điện tích năng với tổng công suất khoảng 1.850MW, sản lượng điện trung bình hàng năm khoảng 2,432 tỷ kWh, diện tích đất 378ha, với mức đầu tư khoảng 1.136 triệu USD. Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Thành Việt Nam cũng đề xuất nghiên cứu dự án nhà máy lưu trữ điện độc lập với công suất từ 200 - 500MW. Đây là loại hình phù hợp với định hướng phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng theo Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị và Kế hoạch số 12-KH/TU ngày 15/12/2025 của Thành ủy Huế.

Nhằm hiện thực hóa chiến lược phát triển năng lượng dài hạn, thành phố Huế đang triển khai nhiều giải pháp theo hướng đồng bộ từ nguồn phát, lưới điện đến sử dụng năng lượng hiệu quả. Một trong những hướng đi được địa phương ưu tiên là phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ tại các KCN, cơ sở sản xuất, khách sạn, trung tâm thương mại, bệnh viện, trường học và hộ dân có điều kiện phù hợp. Đây được xem là giải pháp phù hợp với đặc thù đô thị di sản của Huế bởi ít tác động đến quỹ đất, hạn chế ảnh hưởng cảnh quan nhưng góp phần giảm áp lực phụ tải cho hệ thống điện vào giờ cao điểm. Dù vậy, thực tế quá trình triển khai vừa qua cho thấy còn gặp nhiều khó khăn do thủ tục đầu tư, đấu nối và cơ chế chính sách. Dù Chính phủ đã ban hành Nghị định 135/2024/NĐ-CP ngày 22/10/2024 và sau đó là Nghị định 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 về phát triển điện mặt trời mái nhà, nhưng theo nhiều doanh nghiệp, các quy định hiện nay vẫn còn phức tạp, chưa tạo động lực đủ mạnh để thu hút đầu tư.

Để tháo điểm nghẽn, cần sớm hoàn thiện cơ chế theo hướng đơn giản hóa thủ tục đầu tư hệ thống điện mặt trời tự tiêu thụ; xây dựng chính sách tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi; cho phép doanh nghiệp được khấu trừ chi phí đầu tư năng lượng sạch vào chi phí sản xuất. Đặc biệt với thành phố Huế, cần nghiên cứu cơ chế riêng cho các cơ sở lưu trú, khách sạn, khu nghỉ dưỡng và công trình du lịch sử dụng năng lượng xanh. Đây không chỉ là giải pháp giảm áp lực nguồn điện mà còn góp phần nâng cao hình ảnh điểm đến du lịch xanh, thân thiện với môi trường.

Song song với phát triển nguồn điện phân tán, thành phố tiếp tục đầu tư hiện đại hóa lưới điện theo hướng thông minh và tự động hóa. Việc ứng dụng các công nghệ như smart grid, IoT và AI trong quản lý vận hành sẽ giúp giám sát phụ tải theo thời gian thực, giảm thời gian mất điện và nâng cao độ ổn định của hệ thống.

Cùng với đó, thành phố xác định sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp lâu dài, được xem như “nguồn năng lượng tại chỗ” có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao.

Ngày 21/4/2026, thành phố Huế đã ban hành Chỉ thị số 15/CT-UBND về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Năm 2026, Huế phấn đấu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ; các tháng cao điểm nắng nóng tiết kiệm ít nhất 10%. Thành phố đặt mục tiêu hàng năm có khoảng 10% cơ quan, hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Đồng thời, khuyến khích đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm nâng cao khả năng chủ động nguồn điện tại chỗ.

Bên cạnh điện mặt trời, Huế có tiềm năng phát triển điện rác, điện sinh khối từ phụ phẩm nông nghiệp và chất thải hữu cơ. Đây là những loại hình phù hợp điều kiện thực tế địa phương không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn giúp giải quyết bài toán môi trường cho đô thị di sản, văn hóa theo hướng bền vững.

Cùng với phát triển năng lượng tái tạo, thành phố xác định vẫn cần nguồn điện nền ổn định để bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn. Trong đó, điện khí LNG được xem là nguồn điện chuyển tiếp quan trọng trong giai đoạn tới. Với lợi thế cảng nước sâu tại KKT Chân Mây - Lăng Cô, Huế được đánh giá có điều kiện thuận lợi để phát triển các dự án điện khí quy mô phù hợp, gắn với công nghiệp, logistics, dịch vụ cảng biển.

Tuy nhiên, việc phát triển điện khí LNG cần được tính toán thận trọng, ưu tiên công nghệ hiện đại, phát thải thấp và kiểm soát chặt tác động môi trường phù hợp định hướng đô thị xanh, di sản. Hiện nay, thành phố đang chủ động tiếp cận các xu hướng năng lượng mới như hydrogen xanh, amoniac xanh và công nghệ lưu trữ năng lượng hiện đại. Với lợi thế địa hình có sông đầm, cảng biển, thành phố có tiềm năng tham gia chuỗi logistics năng lượng sạch trong tương lai thông qua các hoạt động trung chuyển, lưu trữ và dịch vụ hỗ trợ. Đây được xem là không gian phát triển mới của địa phương sau năm 2035 khi nhu cầu năng lượng sạch, các dịch vụ liên quan ngày càng gia tăng.

Đáng chú ý, việc đầu tư nhà máy sản xuất và lắp ráp pin xe điện tại KCN Kim Long Motor Huế không chỉ phục vụ xu hướng giao thông điện hóa mà còn mở ra khả năng phát triển ngành công nghiệp lưu trữ năng lượng, một mắt xích quan trọng của quá trình chuyển dịch năng lượng trong tương lai.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng trên, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng ưu tiên tín dụng xanh, cải cách thủ tục đầu tư và thu hút các dự án công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó, một vấn đề được xem khá quan trọng là cần sớm hình thành cơ chế phối hợp liên ngành trong quy hoạch, quản lý năng lượng; ưu tiên phát triển các công trình xanh, KCN sinh thái, giao thông xanh để giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Không chạy theo tăng trưởng nóng hay đánh đổi môi trường lấy phát triển ngắn hạn, hướng đi mà thành phố Huế đang lựa chọn được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho mô hình phát triển năng lượng đặc trưng của đô thị di sản, văn hóa. Qua đó, mở ra thêm nhiều dư địa mới cho tăng trưởng kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

(Tiếp theo và hết)