Chiến sự Iran có thể khiến Ukraine thiếu hụt tên lửa Patriot

Hệ thống tên lửa phòng không Patriot của Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo trang Al Jazeera, giới chuyên gia nhận định Moskva có thể tận dụng tình trạng thiếu hụt các tên lửa dẫn đường đắt đỏ của hệ thống Patriot - loại tên lửa được phóng với tốc độ rất cao để đánh chặn các tên lửa đạn đạo Nga.

Hệ thống Patriot được phát triển từ thập niên 1970 nhằm đánh chặn tên lửa của Liên Xô. Việc cung cấp Patriot cho Ukraine bắt đầu từ năm 2023 và ban đầu chỉ giới hạn ở một số tổ hợp triển khai tại thủ đô Kiev. Để tránh bị Nga tập kích, vị trí các hệ thống này thường xuyên được thay đổi.

Ông Nikolay Mitrokhin, chuyên gia tại Đại học Bremen (Đức), nói: “Patriot là yếu tố phòng thủ quan trọng nhất, đặc biệt đối với các thành phố có hơn một triệu dân, nhất là Kiev, dù không thể đánh chặn toàn bộ tên lửa của Nga”.

Tuy nhiên, tình trạng thiếu tên lửa Patriot còn cho thấy một vấn đề sâu xa hơn: khả năng bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng của Ukraine trước các đòn tấn công của Nga vẫn còn hạn chế.

Lá chắn quan trọng nhưng không toàn diện

Theo ông Mitrokhin, dù có thêm tên lửa dẫn đường hay không, cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine vẫn phải đối mặt với rủi ro lớn.

Nga có thể tránh tấn công các nhà máy điện hạt nhân của Ukraine, nhưng hệ thống Patriot không thể bảo vệ toàn bộ các tuyến truyền tải điện quan trọng.

“Câu hỏi cốt lõi là làm thế nào để ngăn Nga sản xuất và sử dụng tên lửa, chứ không chỉ là Ukraine cần thêm bao nhiêu tên lửa dẫn đường hay hệ thống Patriot”, ông nói.

Hệ thống Patriot sử dụng radar tiên tiến để phát hiện các mục tiêu bay với tốc độ siêu thanh và phóng tên lửa đánh chặn với tốc độ cao, có thể lên tới 32 quả mỗi phút.

Không quân Ukraine cho biết chỉ vài tuần sau khi được triển khai, Patriot đã đánh chặn thành công tên lửa Kinzhal của Nga - loại vũ khí được phóng từ máy bay chiến đấu siêu thanh và bay ở tầng bình lưu.

Tuy vậy, theo các chuyên gia, khả năng phòng thủ này đi kèm chi phí rất lớn. Mỗi tên lửa đánh chặn Patriot có giá tới vài triệu USD, trong khi sản lượng sản xuất hằng năm chưa từng vượt quá khoảng 900 quả.

Vấn đề của tương lai

Tên lửa cho các hệ thống phòng không Patriot (ảnh) là một trong những thiết bị quân sự Bộ Quốc phòng Mỹ cam kết viện trợ cho Ukraine. Ảnh: AFP/TTXVN

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 6/3 cho biết khoảng 800 tên lửa dẫn đường đã được sử dụng chỉ trong ba ngày để đánh chặn các cuộc tấn công đường không của Iran nhằm vào gần một chục quốc gia.

“Ukraine chưa từng có nhiều tên lửa như vậy để đối phó với các cuộc tấn công”, ông Zelensky nói. Ông đồng thời tuyên bố sẵn sàng cử chuyên gia Ukraine và các thiết bị đánh chặn UAV hỗ trợ các nước vùng Vịnh đối phó các đợt tập kích.

Tuy nhiên, tình trạng thiếu tên lửa Patriot chưa xảy ra ngay lập tức mà có thể xuất hiện trong vài tuần tới.

Ông Volodymyr Fesenko, người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Chính trị Ứng dụng Penta tại Kyiv, nhận định: “Đây không phải vấn đề của hôm nay, mà là vấn đề của ngày mai”.

Dù vậy, vấn đề này có thể nhanh chóng trở nên nghiêm trọng. Những ngày gần đây, Nga gần như ngừng các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vào Ukraine – dấu hiệu cho thấy Moskva có thể đang chuẩn bị vũ khí cho các đợt tập kích quy mô lớn trong thời gian tới.

“Khả năng rõ ràng nhất là Nga sẽ tìm cách làm cạn kiệt kho tên lửa Patriot của Ukraine, qua đó gây thiệt hại tối đa bằng các cuộc tấn công tên lửa quy mô lớn”, ông Fesenko nói.

Ngoài Patriot, Kiev cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu tên lửa cho các tiêm kích F-16 do phương Tây cung cấp, dù những máy bay này đã chứng minh hiệu quả trong việc bắn hạ tên lửa Nga.

“Đây là vấn đề ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn mang tính sống còn đối với chúng tôi”, ông Fesenko cho biết.

Trước đây, Ukraine cũng từng rơi vào tình trạng thiếu tên lửa Patriot. Mùa hè năm ngoái, khi Mỹ và Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran, Lầu Năm Góc đã tạm dừng cung cấp tên lửa Patriot cho Kiev để kiểm kê kho dự trữ của mình.

Việc gián đoạn nguồn cung các tên lửa đánh chặn Patriot và hệ thống pháo phản lực HIMARS khiến cơ sở hạ tầng dân sự của Ukraine – bao gồm các nhà máy nhiệt điện và trung tâm giao thông – dễ bị tổn thương hơn trước các cuộc tấn công của Nga.

Trong bốn năm qua, Moskva đã nhiều lần sử dụng chiến thuật tập kích đường không quy mô lớn. Thông thường, Nga mở đầu bằng máy bay không người lái và các thiết bị mồi nhử nhằm buộc lực lượng phòng không Ukraine phải tiêu tốn càng nhiều tên lửa Patriot càng tốt.

Sau đó, các đợt tấn công tiếp theo bằng máy bay không người lái, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình sẽ được triển khai.

Theo nhà phân tích Igar Tyshkevych tại Kiev, mục tiêu của các cuộc tấn công sắp tới có thể không còn tập trung vào cơ sở hạ tầng năng lượng mà là những mục tiêu khác do Điện Kremlin lựa chọn.

Ông nhắc lại các đợt tập kích trước đây nhằm vào hệ thống năng lượng và sưởi ấm trung tâm, khiến hàng triệu người Ukraine mất điện và nhiệt sưởi trong mùa đông.

Nga tấn công những mục tiêu không có Patriot bảo vệ

Trong khi đó, Israel và các quốc gia châu Âu từng cam kết chuyển giao thêm tên lửa Patriot cho Ukraine hiện tỏ ra thận trọng hơn.

“Trong bối cảnh bất ổn chung hiện nay, tôi không nghĩ nhiều quốc gia sẵn sàng mở kho dự trữ và chuyển giao cho chúng tôi”, ông Tyshkevych nhận định.

Theo Trung tướng Ihor Romanenko, cựu Phó tổng tham mưu trưởng quân đội Ukraine và là chuyên gia lâu năm về phòng không, cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Nga và Mỹ vẫn đang tiếp diễn.

“Đây là một cuộc đối đầu về kỹ thuật”, ông nói. “Nga thay đổi một số yếu tố, còn Mỹ cùng các chuyên gia của chúng tôi cũng điều chỉnh những yếu tố khác, bởi nếu giữ nguyên công nghệ cũ thì coi như đã thua trước khi trận chiến bắt đầu”.

Theo ông Romanenko, các kỹ sư Nga đã điều chỉnh phần mềm giúp tên lửa Iskander-M có thể cơ động giữa không trung, khiến việc đánh chặn bằng số ít hệ thống Patriot của Ukraine trở nên khó khăn hơn.

Dù vậy, Patriot vẫn chưa thể trở thành “lá chắn” trên toàn lãnh thổ Ukraine. Kiev hiện chỉ có chưa đến 12 tổ hợp Patriot, trong khi chính phủ nước này cho biết cần ít nhất 25 tổ hợp.

Tuy nhiên, Ukraine vẫn có một phương án thay thế. Từ năm 2023, một số hệ thống phòng không SAMP/T do Pháp và Italy phát triển đã được triển khai tại Ukraine, sử dụng tên lửa phòng không nhiên liệu rắn.

Các hệ thống này được đánh giá có lợi thế về radar và “logic tác chiến” khi đối phó các mục tiêu tốc độ cao. Trong khi một tổ hợp Patriot cần tới khoảng 90 nhân sự hỗ trợ và mất khoảng 30 phút để triển khai, hệ thống SAMP/T chỉ cần khoảng hơn chục người vận hành.

Dẫu vậy, khả năng đánh chặn các tên lửa Nga đã được cải tiến vẫn cần được kiểm chứng thêm trong thực chiến, theo ông Romanenko.

Trong khi đó, Ukraine cũng gia tăng các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa sâu trong lãnh thổ Nga, phá hủy hoặc làm hư hại các kho vũ khí và nhà máy sản xuất UAV và tên lửa.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc