Chiến dịch Biên giới 1950 - Dấu ấn vị tướng huyền thoại

Dấu ấn tư duy quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Chiến dịch Biên giới Thu - Đông 1950 là chiến dịch tiến công quy mô lớn đầu tiên do quân đội ta chủ động mở, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Mục tiêu của chiến dịch là tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, giải phóng một phần biên giới, mở thông đường liên lạc với các nước xã hội chủ nghĩa, đồng thời mở rộng, củng cố căn cứ địa Việt Bắc.

Để trực tiếp chỉ huy chiến dịch, ngày 25/7/1950, Thường vụ Trung ương Đảng quyết định thành lập Đảng ủy Mặt trận Biên giới và Bộ Chỉ huy chiến dịch. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao làm Bí thư Đảng ủy, Chỉ huy trưởng kiêm Chính ủy chiến dịch. Trước khi lên đường ra mặt trận, Đại tướng nhận chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Chiến dịch này hết sức quan trọng, chỉ được thắng không được thua”.

Trọng trách lớn đặt lên vai Đại tướng trong bối cảnh quân đội ta còn nhiều hạn chế về trang bị, kinh nghiệm tác chiến quy mô lớn, trong khi quân Pháp vẫn giữ hệ thống cứ điểm dọc tuyến biên giới. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là lựa chọn mục tiêu quan trọng mà phải tìm được cách đánh phù hợp, bảo đảm phát huy sức mạnh của quân ta và hạn chế tổn thất.

Ban đầu, phương án tác chiến hướng tới Cao Bằng. Tuy nhiên, với yêu cầu bảo đảm chắc thắng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp đi thực địa, nghiên cứu địa hình, hệ thống phòng thủ và bố trí lực lượng của quân Pháp. Qua khảo sát, Đại tướng nhận thấy cụm cứ điểm Cao Bằng được địch bố trí lực lượng tương đối mạnh, công sự phòng thủ kiên cố. Nếu đánh thẳng vào thị xã Cao Bằng, quân ta có thể gặp nhiều khó khăn, thương vong lớn mà chưa chắc tạo được điều kiện thuận lợi để tiêu diệt sinh lực địch trong vận động. 

Trong khi đó, Đông Khê nằm trên tuyến đường số 4 giữa Cao Bằng và Thất Khê, có vị trí chiến lược nhưng lực lượng phòng thủ của địch yếu hơn. Nếu chiếm được Đông Khê, quân ta có thể uy hiếp tuyến giao thông quan trọng của địch, cô lập Cao Bằng và buộc quân Pháp phải đưa lực lượng đến ứng cứu. Đây chính là điều kiện để quân ta chuyển từ đánh cứ điểm sang đánh địch trong vận động.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp báo cáo Chủ tịch Hồ Chí Minh phương án đánh cứ điểm Đông Khê trong Chiến dịch Biên giới 1950. Ảnh: T.L

Từ những nhận định đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đề xuất thay đổi phương án tác chiến, chọn Đông Khê làm trận đánh mở màn. Phương châm “đánh điểm, diệt viện” được hình thành: lấy Đông Khê làm điểm đột phá, đồng thời tạo thế để tiêu diệt lực lượng cơ động và quân viện của địch. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã phân tích tình hình, báo cáo Trung ương và đề nghị điều chỉnh phương án trên cơ sở mục tiêu chiến lược của chiến dịch.

Sau khi được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh chấp thuận, phương án chọn Đông Khê làm nơi mở màn chiến dịch được triển khai. Sáng 16/9/1950, quân ta nổ súng tiến công Đông Khê. Trận đánh diễn ra quyết liệt. Sau gần 3 ngày chiến đấu, đến sáng 18/9, quân ta làm chủ hoàn toàn cứ điểm Đông Khê. Chiến thắng mở màn tạo thế thuận lợi để quân ta tiếp tục đánh quân Pháp lên ứng cứu, từng bước làm thay đổi cục diện trên toàn tuyến biên giới. Từ Đông Khê, thế chủ động của quân ta được phát huy. Quân Pháp buộc phải đối phó trong thế bị động, trong khi quân ta từng bước lựa chọn thời gian, địa điểm và cách đánh có lợi. Những thắng lợi tiếp theo góp phần đưa Chiến dịch Biên giới kết thúc thắng lợi ngày 14/10/1950.

Sau 29 ngày đêm chiến đấu, quân ta loại khỏi vòng chiến đấu hơn 8.000 quân địch, giải phóng khu vực biên giới từ Cao Bằng đến Đình Lập (Lạng Sơn), thu nhiều vũ khí, phương tiện chiến tranh. Chiến dịch phá thế bao vây của quân Pháp đối với căn cứ địa Việt Bắc, mở thông tuyến biên giới và tạo bước phát triển mới cho cuộc kháng chiến.

Thắng lợi của Chiến dịch Biên giới là kết quả tổng hợp của sự lãnh đạo đúng đắn của Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, sức mạnh của quân đội và sự đóng góp to lớn của nhân dân. Trong đó, vai trò của Đại tướng Võ Nguyên Giáp thể hiện nổi bật ở khả năng nắm chắc thực tiễn, đánh giá đúng tương quan lực lượng, lựa chọn cách đánh phù hợp và tổ chức lực lượng phát huy thế chủ động và Đông Khê chính là nơi thể hiện rõ phong cách cầm quân của Đại tướng. Không lựa chọn cách đánh trực diện khi chưa bảo đảm chắc thắng, Đại tướng đã tìm điểm yếu trong hệ thống phòng thủ của đối phương, biến điểm yếu thành điểm đột phá, từ một trận đánh tạo thế phát triển cho cả chiến dịch. Yếu tố “đánh chắc thắng” được đặt trong mối quan hệ với yêu cầu bảo toàn lực lượng, tạo thế có lợi cho toàn chiến dịch và cuộc kháng chiến lâu dài.

Vị tướng trong lòng nhân dân Đông Khê

Hơn bảy thập kỷ trôi qua, Đông Khê hôm nay đã mang diện mạo mới. Những trận địa năm xưa hòa vào nhịp sống của những khu dân cư, tuyến đường và công trình mới; đời sống nhân dân từng bước được nâng lên. Cùng với sự đổi thay, những địa danh gắn với Chiến dịch Biên giới như cụm cứ điểm Đông Khê, Nà Lạn và các điểm di tích liên quan vẫn được gìn giữ, trở thành những “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống.

Đối với người dân Đông Khê, lịch sử không chỉ nằm trong sách vở mà hiện diện trong những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Qua lời kể của ông bà, cha mẹ, những đóng góp của quân và dân Cao Bằng trong chiến dịch hiện lên với những ngày tháng chiến đấu gian khổ, những đoàn dân công vận chuyển lương thực, vũ khí và sự che chở của đồng bào các dân tộc. Sức mạnh ấy cùng với tài thao lược của người chỉ huy đã góp phần làm nên thắng lợi của chiến dịch.

Quyết định chọn Đông Khê làm trận đánh mở màn Chiến dịch Biên giới năm 1950 thể hiện tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh và nghệ thuật chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Việc lựa chọn đúng điểm đột phá, tạo thế chủ động và từng bước đánh địch cho thấy bài học về bám sát thực tiễn, đánh giá đúng tình hình, chủ động nắm thời cơ và đặt mục tiêu chung lên trên hết. Những giá trị đó có ý nghĩa thiết thực đối với công tác giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ hiện nay. Phó Chủ tịch UBND xã Đông Khê Nông Thanh Tuyền cho biết: Địa phương xác định bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử, cách mạng không chỉ là trách nhiệm mà còn là phương thức giáo dục lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và lòng biết ơn đối với các thế hệ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Cán bộ, lãnh đạo xã Đông Khê tham quan, tìm hiểu các tư liệu, hình ảnh về Chiến dịch Biên giới Thu - Đông 1950 tại khu trưng bày, góp phần giáo dục truyền thống lịch sử cho thế hệ hôm nay.

Xã chú trọng tuyên truyền lịch sử địa phương, phối hợp tổ chức các hoạt động về nguồn, tham quan, tìm hiểu di tích; khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu những câu chuyện, nhân chứng và địa danh gắn với Chiến dịch Biên giới. Việc giữ gìn cảnh quan, phát huy giá trị các di tích cũng từng bước gắn với phát triển du lịch lịch sử, văn hóa, giúp lịch sử đến gần hơn với cộng đồng bằng những hình thức trực quan, sinh động.

Với người dân, giá trị của Chiến thắng Đông Khê trước hết được cảm nhận từ sự bình yên của cuộc sống hôm nay. Chị Hoàng Thị Hòa, xã Đông Khê chia sẻ: Chúng tôi sinh ra khi chiến tranh đã qua nhưng những câu chuyện về trận đánh Đông Khê vẫn được người lớn trong gia đình kể lại. Mỗi lần đến khu di tích, bghe kể về những nơi bộ đội từng chiến đấu, chúng tôi càng hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay được đổi bằng biết bao hy sinh. Vì vậy, thế hệ trẻ cần biết trân trọng lịch sử, giữ gìn di tích và ra sức xây dựng quê hương ngày càng phát triển.

Từ câu chuyện của người dân đến định hướng của địa phương, có thể thấy việc phát huy giá trị Chiến dịch Biên giới ở Đông Khê hôm nay không dừng lại ở việc nhắc nhớ một chiến thắng. Điều quan trọng hơn là làm cho những bài học từ lịch sử tiếp tục có ý nghĩa trong cuộc sống hiện tại.

Hiện nay, mỗi di tích trở thành một địa chỉ giáo dục, mỗi câu chuyện về chiến dịch trở thành một bài học, mỗi người dân là một chủ thể gìn giữ ký ức quê hương. Khi lịch sử được kết nối với đời sống hiện tại, những giá trị của Chiến thắng Đông Khê sẽ không dừng lại ở niềm tự hào về quá khứ mà trở thành động lực xây dựng tương lai.

Từ những trang sử hào hùng ấy, người dân Đông Khê hôm nay có thêm niềm tự hào, trách nhiệm và động lực để tiếp nối truyền thống, đoàn kết xây dựng quê hương ngày càng phát triển, giàu đẹp, văn minh.

Nông Hậu