Mỹ thuật truyền thống trăm năm qua đôi mắt của Gen Z

Nhóm tác giả "Gen Z" và người hướng dẫn, họa sỹ Trần Hiền. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Nếu sơn mài thường gắn liền với cảm thức về sự lâu đời, thì việc thế hệ "Gen Z" (sinh từ cuối thập niên 1990 đến đầu 2010) khám phá và thực hành loại hình này đã thổi vào truyền thống một sức sống mới mẻ.

Đây là cảm nhận chung của khách tham quan ghé triển lãm “Nhựa ban mai” do 4 tác giả Ngô Thục An, Đặng Vy Lê, Võ Nguyễn Tường Minh (sinh năm 2009) và Nguyễn Ngọc Châu Anh (sinh năm 2010) thực hiện.

Triển lãm khai mạc tối 21/8 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội), mang đến 30 tranh sơn mài do các em sáng tác và thử nghiệm trong hai năm 2025 và 2026.

Đằng sau mỗi tác phẩm là hành trình của nhóm tác giả và người hướng dẫn - họa sỹ Trần Hiền. Trong ba năm nghiên cứu, các em đã dành khoảng 300 giờ làm quen với chất liệu và thực hành nhiều kỹ thuật đặc trưng như cẩn trứng, thếp vàng, ủ, mài, toát sơn và đánh bóng.

Hành trình ấy gắn với Sơn Mài Đất Việt, xưởng do anh Trần Dân sáng lập với mong muốn góp phần giữ gìn và phát triển nghệ thuật sơn mài Việt Nam. Với nhóm tác giả “Nhựa ban mai,” đây không chỉ là nơi các em làm quen với một chất liệu truyền thống, mà còn là không gian để trực tiếp trải nghiệm từng công đoạn của nghề, từ xử lý sơn, tạo nền, cẩn chất liệu đến mài và hoàn thiện bề mặt.

Gần ba năm gắn bó với xưởng cũng là khoảng thời gian để các em hiểu rằng phía sau vẻ đẹp óng ánh của một tác phẩm sơn mài là cả một quá trình lao động bền bỉ, đòi hỏi sự kiên nhẫn, chính xác và tôn trọng đặc tính của chất liệu.

Không gian triển lãm tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Mỗi tác giả mang đến triển lãm một cảm hứng riêng trên nền cảnh đương đại, nơi người trẻ có cơ hội khám phá bản thể của mình thông qua những trải nghiệm sống.

Võ Nguyễn Tường Minh mượn hình tượng đô thị và các quân cờ để lột tả cảm giác nhỏ bé nhưng không vô giá trị. Ngô Thục An mượn vẻ đẹp thiên nhiên để khẳng định sự mong manh và sức mạnh có thể tồn tại song song. Đặng Vy Lê dùng sơn mài để lưu giữ ký ức hồn Việt qua hình ảnh làng quê. Còn Nguyễn Ngọc Châu Anh gửi gắm tình yêu văn hóa quê hương qua hình tượng hoa sen.

Điểm chung là các em đều đang trên hành trình khám phá cuộc sống, thể hiện nội tâm thông qua ngôn ngữ văn hóa và truyền thống của dân tộc mình. “Nhựa ban mai” vì thế là ẩn dụ cho sức sống mới căng tràn của thế hệ trẻ trong “khu rừng” mỹ thuật truyền thống Việt Nam.

Đặng Vy Lê giới thiệu tác phẩm. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Không cần “dùi mài” để thành họa sỹ chuyên nghiệp, nhưng nghệ thuật sơn mài đã trở thành một lựa chọn của những người trẻ này. “Đây sẽ trở thành một ‘nghề tay trái’ nhưng mang ý nghĩa đặc biệt với em. Thay vì các chất liệu phương Tây, em muốn thông qua sơn mài để khám phá sâu hơn về con người, bản chất dân tộc mình và giới thiệu nét đẹp nghệ thuật xưa của cha ông đến với bạn bè quốc tế,” Vy Lê chia sẻ.

“Em từng nghĩ sơn mài đơn giản là một chất liệu nghệ thuật truyền thống, nhưng khi trực tiếp trải nghiệm mới biết nó còn rất nhiều khả năng sáng tạo,” Ngô Thục An cho biết. “Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỷ luật, đồng thời cũng mở ra không gian để người nghệ sỹ tìm được ngôn ngữ biểu đạt của riêng mình.”

Giám tuyển, nhà nghiên cứu mỹ thuật Vũ Huy Thông nhận định việc học và thực hành sơn mài không chỉ giúp các em rèn luyện kỹ năng hội họa, mà còn nuôi dưỡng ý thức về di sản, bản sắc văn hóa và trách nhiệm của người trẻ trong bối cảnh hội nhập.

Các bạn trẻ trải nghiệm sơn mài trên tinh thần tôn trọng chất liệu, không áp lực phải làm khác đi bằng mọi giá. (Ảnh: Ban tổ chức)

Họa sỹ Trần Hiền khẳng định không hướng dẫn nhóm phải làm khác đi bằng mọi giá, mà hướng đến mục tiêu giúp các em hiểu sâu về chất liệu, từ đó thỏa sức sáng tạo, phục vụ tiếng nói nghệ thuật cá nhân.

"'Gen Z' cởi mở, có khả năng tiếp cận tri thức cũng như nghệ thuật thế giới rất nhanh. Tôi mong mỗi bạn có thể vẽ bằng mọi giác quan, tìm được tiếng nói riêng trong khi vẫn giữ được sự tôn trọng với nghề và lịch sử sơn mài Việt Nam. Truyền thống không phải giữ nguyên quá khứ mà là làm cho những giá trị ấy sống trong hiện tại, đối thoại với thế giới hôm nay," người hướng dẫn chia sẻ.

Triển lãm kéo dài đến hết ngày 23/8/2026.

Một số tác phẩm xuất hiện trong triển lãm:

Tranh sơn mài của Thục An: “Sơn mài trở thành một phần tự nhiên trong cách tôi thể hiện ý tưởng. Qua quá trình gợi từng lớp màu, vẻ đẹp của tác phẩm được hoàn thiện theo thời gian, giống như các chi tiết chỉ được nhìn thấy khi ta dành đủ sự kiên nhẫn,” em chia sẻ.

Đặng Vy Lê tái hiện làng quê Việt bằng bảng màu sơn son thếp vàng, vỏ trứng và ánh ngọc trai đặc trưng ở thể loại sơn mài.

Nguyễn Ngọc Châu Anh coi sơn mài là chất liệu hoàn hảo để thể hiện sự bình yên, cân bằng, mời gọi nhưng tĩnh lặng và đáng suy ngẫm.

Tường Minh tiếp cận sơn mài bằng quan điểm ưu tiên hiểu sâu bản chất, tôn trọng đặc tính của sơn mài, thay vì “hòa tan” trên con đường mang hội họa Việt ra quốc tế.

(Vietnam+)