Chi phí đầu vào leo thang, doanh nghiệp 'ghìm giá' giữ sức mua

Ông Nguyễn Minh Tâm, Giám đốc ngành hàng WinCommerce, cho biết, giá năng lượng toàn cầu tăng đã trực tiếp đẩy chi phí logistics và vận chuyển hàng hóa đi lên, đặc biệt đối với các mặt hàng cần vận chuyển đường dài hoặc bảo quản lạnh như thực phẩm tươi sống. Bên cạnh đó, nhiều nhóm hàng phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu như thực phẩm, hàng tiêu dùng nhanh hay nông sản nhập khẩu... cũng đang chịu áp lực chi phí đầu vào.

Theo ông Tâm, một số nhà cung cấp đã đề cập khả năng điều chỉnh giá bán trong thời gian tới, với mức tăng dự kiến từ 5 - 20% tùy từng ngành hàng và nguồn nguyên liệu. Tuy nhiên, WinCommerce đang chủ động đàm phán để hạn chế tối đa tác động đến người tiêu dùng.

Với hơn 4.700 điểm bán trên toàn quốc và hệ thống chuỗi cung ứng Supra thuộc hệ sinh thái Masan, doanh nghiệp cho biết có lợi thế trong việc tối ưu vận hành và giảm áp lực chi phí trong chuỗi phân phối. Song song đó, hệ thống WinMart, WinMart+ và WiN tiếp tục đẩy mạnh các chương trình khuyến mãi như mua 1 tặng 1, mua 2 tặng 1, hoặc giảm giá hơn 50% cho nhiều mặt hàng thiết yếu nhằm giữ sức mua thị trường.

"Đáng chú ý, dữ liệu tiêu dùng của hệ thống cho thấy người dân đang có xu hướng thắt chặt chi tiêu, ưu tiên các sản phẩm thiết yếu và có giá trị sử dụng cao", ông Tâm nhấn mạnh tại cuộc họp của Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước - Bộ Công thương, về tình hình thị trường hàng hóa do ảnh hưởng của chiến sự thế giới, diễn ra sáng 17/3.

Theo ông Tâm, hiện nay, các sản phẩm nội địa, đặc biệt là nông sản và thực phẩm tươi sống, đang có lợi thế cạnh tranh nhờ giá cả ổn định và nguồn cung dồi dào. Tuy vậy, việc đưa sản phẩm của doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và đặc sản vùng miền vào hệ thống bán lẻ hiện đại vẫn gặp nhiều vướng mắc do thủ tục kiểm nghiệm và đánh giá chất lượng còn tốn nhiều thời gian và chi phí.

Áp lực chi phí lan sang nhiều ngành sản xuất

Đại diện hệ thống bán lẻ Aeon cũng cho biết, chi phí nguyên liệu đầu vào đang tăng mạnh, đặc biệt giá hạt nhựa đã tăng khoảng 30%, khiến nguy cơ thiếu hụt nguồn hàng trong giai đoạn cao điểm lễ 30/4 - 1/5. Chi phí logistics cũng tăng đáng kể, khoảng 15 - 20%, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi vận hành, như vận chuyển từ nhà cung cấp đến kho, giữa các cửa hàng và giao hàng cho khách. Ngoài ra, chi phí xây dựng cửa hàng mới cũng có xu hướng tăng do giá vật liệu đầu vào tăng.

Trước tình hình này, Aeon đã chủ động tăng tồn kho, đồng thời đàm phán với nhà cung cấp để giữ ổn định giá bán trong ngắn hạn. Hệ thống cũng đẩy mạnh các chương trình kích cầu như “Giá tốt mỗi ngày” và kiến nghị mở rộng chương trình bình ổn giá đối với nhiều nhóm hàng thiết yếu.

Tương tự, đại diện Central Retail cho biết hệ thống bán lẻ đang chịu áp lực chi phí vận hành tăng hơn 15%, trong khi nhà cung cấp đã đề xuất tăng giá 10–20% đối với nhiều mặt hàng thực phẩm. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn đang nỗ lực kìm giá nhờ lượng hàng tồn kho cao hơn khoảng 30% so với bình thường.

Các doanh nghiệp ngành bán lẻ cho hay sức mua thị trường đang có dấu hiệu suy yếu. Ảnh: U.P

Đại diện Central Retail cho rằng sức mua thị trường đang có dấu hiệu suy yếu khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu và tập trung vào các mặt hàng thiết yếu. Do đó, doanh nghiệp đề xuất tiếp tục giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, kéo dài chính sách giảm thuế VAT và gia hạn thời gian nộp thuế để hỗ trợ dòng tiền cho doanh nghiệp bán lẻ.

Đồng thời, phía tập đoàn này cũng kiến nghị giảm thuế nhập khẩu về 0% đối với một số nguyên liệu đầu vào quan trọng như ngô, đậu nành, dầu cọ… nhằm ổn định giá thực phẩm thiết yếu.

Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công thương TP.HCM, cho hay, một trong những khó khăn lớn của doanh nghiệp hiện nay là chi phí logistics trong hoạt động xuất khẩu. Vì vậy, cơ quan này đang khuyến khích doanh nghiệp tận dụng các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, vốn có hệ thống kho trung chuyển và dịch vụ logistics hỗ trợ xuất khẩu, giúp giảm áp lực vận chuyển. Đồng thời, cần khai thác hiệu quả hơn các hiệp định thương mại tự do, bởi hiện chỉ khoảng 20–30% doanh nghiệp tận dụng tốt các ưu đãi từ các hiệp định này.

Bên cạnh yếu tố bên ngoài, một số vướng mắc chính sách trong nước cũng gây khó cho doanh nghiệp, như việc triển khai Nghị định 46 về an toàn thực phẩm. Việc tạm hoãn áp dụng đến giữa tháng 4 nhưng chưa có hướng xử lý triệt để khiến nhiều doanh nghiệp lúng túng trong kế hoạch kinh doanh.

Trước áp lực chi phí tăng, Sở Công Thương TP.HCM cho rằng cần thận trọng trong việc điều chỉnh giá bán, bởi tăng giá quá nhanh có thể làm giảm sức mua.

"Thành phố sẽ tiếp tục triển khai các chương trình bình ổn thị trường, hỗ trợ quảng bá và khuyến mại cho hệ thống phân phối nhằm chia sẻ chi phí với doanh nghiệp và kéo dài thời gian giữ giá ổn định", ông Phương nói.

Nhiều ngành sản xuất trong nước cũng chịu sức ép chi phí. Đại diện Công ty Phân bón Cà Mau (PVCFC) cho biết Trung Đông là khu vực cung cấp phân bón lớn của thế giới, riêng sản lượng ure đạt khoảng 25 triệu tấn mỗi năm, chiếm khoảng 33% thị phần toàn cầu. Thời gian gần đây, giá phân bón quốc tế tăng mạnh, tại một số khu vực tăng tới 60%, trong khi giá ure tại Trung Đông đã lên khoảng 700 USD/tấn.

Mức giá này tương đương khoảng 19.000 - 20.000 đồng/kg ure nếu quy đổi về thị trường Việt Nam, cao hơn đáng kể so với mặt bằng giá trong nước. Tuy nhiên, diễn biến thị trường thực tế phức tạp hơn khi xung đột tại Trung Đông cũng khiến giá xăng dầu biến động mạnh, tạo áp lực kép đối với doanh nghiệp sản xuất phân bón.

Theo đại diện PVCFC, khi giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng, chi phí sản xuất của doanh nghiệp có thể tăng khoảng 525 tỷ đồng. Bên cạnh đó, giá nhiên liệu leo thang còn kéo theo chi phí logistics tăng mạnh; chi phí vận tải quốc tế đã tăng khoảng 20 - 30% trong vài tuần gần đây, trong khi các doanh nghiệp logistics trong nước cũng điều chỉnh giá tăng khoảng 15 - 20%.

Nguồn cung một số loại phân bón Việt Nam phụ thuộc nhập khẩu như kali và DAP cũng đang gặp khó khăn, khiến giá các mặt hàng này tăng cao.

Trước áp lực chi phí đầu vào, doanh nghiệp cho biết việc điều chỉnh giá bán là cần thiết để bù đắp chi phí. Tuy nhiên, PVCFC đang cân nhắc rất thận trọng trước khi tăng giá. Nếu áp dụng mặt bằng giá theo thị trường thế giới, người nông dân sẽ chịu tác động lớn, đặc biệt trong bối cảnh giá lúa gạo tại khu vực Tây Nam Bộ hiện vẫn ở mức thấp và gần như không tăng.

"Vì vậy, mỗi quyết định điều chỉnh giá đều phải được tính toán kỹ lưỡng nhằm hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và hiệu quả kinh tế của người nông dân", đại diện PVCFC, chia sẻ.

Đại diện ngành chăn nuôi cũng cho biết, đang đối mặt với việc giá nguyên liệu thức ăn như bắp và đậu nành tăng 15 - 19% chỉ trong hơn 10 ngày, trong khi giá heo và gia cầm chưa phục hồi tương xứng. Do thức ăn chiếm tới 70% giá thành, nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn về hiệu quả sản xuất.

Ngành xi măng cũng ghi nhận giá than tăng 7 - 10%, thạch cao và nhiều nguyên liệu khác tăng 15 - 20%. Chi phí vận chuyển clinker bằng đường biển tăng thêm 20.000 - 100.000 đồng/tấn, khiến doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá bán khoảng 60.000 - 100.000 đồng/tấn.

Trong khi đó, ngành thép cho biết giá nhiên liệu và nguyên liệu đầu vào cũng leo thang. Giá quặng sắt đã lên khoảng 109 USD/tấn, phế liệu nhập khẩu từ Nhật Bản tăng thêm khoảng 20 USD/tấn, còn chi phí logistics tăng 10 - 20%.

Cảnh báo “khủng hoảng chi phí đẩy”

Bà Trần Thụy Quế Phương, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho hay, các doanh nghiệp thủy sản hiện đang chịu những tác động tương tự nhiều ngành xuất khẩu khác, trong đó ảnh hưởng rõ rệt nhất đến từ hoạt động logistics.

Cụ thể, thời gian vận chuyển hàng hóa đến các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu, đặc biệt là khu vực bờ Đông nước Mỹ, đang kéo dài do tàu phải đi vòng, khiến thời gian giao hàng tăng thêm khoảng 7 - 14 ngày. Một số tuyến vận chuyển qua Trung Đông cũng bị gián đoạn, buộc hàng hóa khi đến khu vực Tây Âu hoặc Trung Đông phải cập cảng tại Ai Cập rồi vận chuyển tiếp bằng đường bộ. Điều này không chỉ kéo dài thời gian giao hàng mà còn làm phát sinh thêm nhiều chi phí.

Về chi phí logistics, các hãng tàu đã thông báo tăng giá vận chuyển mỗi container xuất khẩu từ 2.000 - 4.000 USD. Trong nước, chi phí vận chuyển container lạnh loại 40 feet cũng tăng thêm khoảng 500.000 đồng mỗi container... Những yếu tố này đang góp phần đẩy chi phí vận chuyển và giá thành sản phẩm thủy sản lên cao.

Ông Phan Văn Chinh, Phó cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), phát biểu tại cuộc họp. Ảnh: Quốc Hải

Ngoài logistics, thị trường xuất khẩu cũng chịu tác động đáng kể. Các thị trường lớn như Nhật Bản và Mỹ hiện ít bị ảnh hưởng, nhưng xuất khẩu sang Trung Đông và một số nước Nam Âu đang gặp khó khăn. Đây là khu vực chiếm khoảng 3% - 5% kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam, trong đó phần lớn là sản phẩm cá tra.

"Diễn biến chiến sự tại Trung Đông vì vậy đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu của ngành", bà Phương nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, chi phí đầu vào và giá nguyên liệu trong nước, từ khai thác đến nuôi trồng, cũng có xu hướng tăng, gây áp lực lên hiệu quả sản xuất và kế hoạch xuất khẩu của doanh nghiệp. Trước những biến động này, nhiều doanh nghiệp không dám ký hợp đồng dài hạn mà chỉ duy trì các đơn hàng ngắn hạn để hạn chế rủi ro.

Trước tình hình đó, VESEP đã tổng hợp các khó khăn của doanh nghiệp để báo cáo Bộ Công thương, đồng thời đề xuất một số giải pháp như tăng cường cập nhật thông tin thị trường và xây dựng “bản đồ rủi ro” cho doanh nghiệp xuất khẩu; phối hợp với các đơn vị logistics nhằm ổn định giá cước và duy trì các tuyến vận chuyển; khuyến khích doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và đẩy mạnh khai thác thị trường nội địa, vốn còn nhiều dư địa tăng trưởng.

"Ngoài ra, các doanh nghiệp nên điều chỉnh điều khoản hợp đồng, tính toán thêm chi phí và rủi ro giao hàng, đồng thời đàm phán với đối tác để chia sẻ chi phí phát sinh do những yếu tố bất khả kháng từ xung đột địa chính trị", bà Phương khuyến nghị.

Ông Phan Văn Chinh, Phó cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước - Bộ Công thương nêu bốn vấn đề cốt lõi được các doanh nghiệp, các hiệp hội, ngành hàng đặt ra trong bối cảnh hiện nay.

Thứ nhất, giá xăng dầu, khí đốt và chi phí vận tải thời gian qua tăng mạnh, chủ yếu xuất phát từ yếu tố chi phí đẩy chứ không phải do nhu cầu tăng cao. Giá nhiên liệu và chi phí logistics leo thang đang trực tiếp làm tăng giá hàng hóa, tạo áp lực lớn lên hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp.

Vì vậy, các giải pháp hiện nay cần tập trung vào việc giảm chi phí đầu vào, đặc biệt là chi phí năng lượng và vận tải.

Thứ hai, doanh nghiệp kiến nghị tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, chính sách và pháp luật, nhất là các quy định liên quan đến nhập khẩu nhiên liệu, hàng hóa và một số chính sách thuế như Nghị định 46. Nếu chỉ kéo dài thời gian gia hạn thuế mà không điều chỉnh những quy định chưa phù hợp với thực tiễn, doanh nghiệp sẽ tiếp tục gặp khó khăn. Do đó, cần rà soát kỹ để có các điều chỉnh mang tính thực chất.

Thứ ba, vấn đề vốn cũng là một yếu tố quan trọng. Doanh nghiệp đề xuất xem xét các gói tín dụng ưu đãi phục vụ sản xuất, đầu tư máy móc thiết bị, đồng thời có chính sách giảm lãi suất và thuế nhằm giảm chi phí, qua đó hạ giá thành sản phẩm.

Thứ tư, với các doanh nghiệp xuất khẩu, thông tin thị trường và cảnh báo rủi ro đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu, thông tin được xem như một nguồn lực đầu vào quan trọng của sản xuất. Vì vậy, cần tăng cường hệ thống dự báo, cung cấp dữ liệu và thông tin kịp thời để doanh nghiệp chủ động ứng phó với biến động quốc tế.

Theo ông Chinh, trên cơ sở các kiến nghị của doanh nghiệp và các hiệp hội, ngành hàng, các cơ quan quản lý sẽ tổng hợp ý kiến để xây dựng bức tranh tổng thể, báo cáo Chính phủ và đề xuất các giải pháp hỗ trợ kịp thời.

Quốc Hải