Châu Âu tìm lối đi riêng bất chấp lời kêu gọi của Washington

Một tàu chở dầu di chuyển trên khu vực gần eo biển Hormuz hôm 11/3. Ảnh Reuters.

“Đây không phải cuộc chiến của chúng tôi”

Ngày 18/3, bầu không khí tại Nghị viện Đức trở nên nóng hơn bao giờ hết khi Thủ tướng Friedrich Merz có bài phát biểu. Vốn là một chính trị gia có tư tưởng ủng hộ “xuyên Đại Tây Dương” điển hình, người luôn ưu tiên mối quan hệ gắn kết với Mỹ, nhưng những gì ông Merz tuyên bố lại khiến giới quan sát bất ngờ bởi sự thẳng thắn, theo Reuters.

“Cho đến nay vẫn chưa có một kế hoạch nào đủ thuyết phục về cách thức chiến dịch này có thể đi đến thành công. Washington không tham vấn chúng tôi và cũng không nói rằng cần sự hỗ trợ của châu Âu”, Thủ tướng Merz khẳng định trước các nghị sĩ. Ông tuyên bố dứt khoát rằng Đức sẽ không tham gia đảm bảo tự do hàng hải tại eo biển Hormuz bằng biện pháp quân sự chừng nào xung đột còn tiếp diễn.

Lời tuyên bố của người đứng đầu chính phủ Đức như nối dài làn sóng phản đối lan rộng khắp khu vực châu Âu. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius thậm chí còn nhấn mạnh: “Chúng tôi không khởi đầu cuộc chiến này. Đây không phải là cuộc chiến của chúng tôi”.

Tại Paris, Tổng thống Emmanuel Macron cũng đưa ra lập trường tương tự khi khẳng định Pháp “không phải là một bên trong xung đột”. Trong khi đó, tại Luxembourg, Phó Thủ tướng Xavier Bettel tuyên bố ngắn gọn: “Đừng yêu cầu chúng tôi gửi quân”.

Phép thử cho sự đoàn kết

Quyết định đứng ngoài cuộc của các lãnh đạo châu Âu không chỉ dựa trên tính toán chiến lược mà còn là kết quả của áp lực khủng khiếp từ dư luận nội bộ. Tại Anh, Thủ tướng Keir Starmer đang đứng trước bài toán khó khi các cuộc thăm dò của YouGov cho thấy 49% người dân phản đối chiến dịch quân sự, trong khi chỉ có 28% ủng hộ. Sự hoài nghi tương tự cũng xuất hiện tại Đức (58% phản đối) và đặc biệt là Tây Ban Nha, nơi có tới 68% người dân phản đối cuộc chiến mà Thủ tướng Pedro Sanchez gọi là “liều lĩnh”.

Tổng thống Donald Trump, với phong cách cứng rắn quen thuộc, đã không ngần ngại chỉ trích các đồng minh NATO là đang “phạm sai lầm ngớ ngẩn”. Ông dành sự thất vọng đặc biệt cho Anh và cá nhân Thủ tướng Keir Starmer. Tuy nhiên, giới lãnh đạo châu Âu dường như đã chuẩn bị tâm lý cho những đòn trừng phạt từ Washington. Họ hiểu rằng việc bị kéo vào một cuộc chiến không có hồi kết tại Trung Đông sẽ mang lại rủi ro lớn hơn nhiều.

Thủ tướng Merz khẳng định Đức sẽ không tham gia đảm bảo tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Ảnh minh họa Reuters.

Mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương càng thêm rạn nứt khi Washington mới đây nới lỏng một số lệnh trừng phạt dầu mỏ đối với Nga để hạ nhiệt giá năng lượng trong nước. Theo tờ Politico, động thái này khiến châu Âu cảm thấy bị “qua mặt” và đặt dấu hỏi về sự nhất quán trong chính sách đối ngoại của Mỹ khi một mặt yêu cầu đồng minh tham gia chiến dịch tại Trung Đông, mặt khác lại tự ý thỏa hiệp với Moskva tại phía Đông châu lục.

Châu Âu tìm lối đi riêng về eo biển Hormuz

Mặc dù từ chối tham chiến, châu Âu không thể làm ngơ trước tình hình tại eo biển Hormuz – yết hầu kinh tế vận tải khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt hóa lỏng toàn cầu. Tuy nhiên, thay vì đi theo lời kêu gọi thành lập liên minh quân sự của Mỹ, các nước EU đang xúc tiến những giải pháp mang tính tự chủ chiến lược cao hơn.

Đáng chú ý, Pháp đang dẫn đầu nỗ lực xây dựng một liên minh quốc tế không có sự tham gia của Mỹ nhằm bảo đảm an ninh hàng hải. Trong tuần qua, Paris đã tham vấn các quốc gia châu Âu, châu Á, bao gồm cả Ấn Độ và các nước Arab vùng Vịnh về một kế hoạch tập trung vào việc hộ tống các tàu thương mại và mở cửa các kênh đối thoại chính trị với tất cả các bên, bao gồm cả Iran. Paris tin rằng việc “quân sự hóa” xung đột chỉ làm tình hình thêm tồi tệ và một giải pháp kỹ thuật đi kèm ngoại giao mới là chìa khóa để khai thông eo biển.

Tại Brussels, các cuộc họp kín của ngoại trưởng 27 quốc gia thành viên hôm 16/3 cũng đi đến thống nhất: NATO sẽ không can dự. Thủ tướng Đức thậm chí nhấn mạnh NATO là một liên minh phòng thủ, không phải công cụ để can thiệp quân sự ngoài khu vực trách nhiệm. Chưa hết, đề xuất mở rộng nhiệm vụ của chiến dịch hải quân Aspides của EU để điều tàu tuần tra Hormuz cũng bị bác bỏ vì lo ngại sẽ thay đổi bản chất sứ mệnh từ bảo vệ sang tấn công.

Bà Kaja Kallas nhấn mạnh Châu Âu không quan tâm đến một cuộc chiến kéo dài không có hồi kết. Ảnh minh họa Reuters.

“Châu Âu không quan tâm đến một cuộc chiến kéo dài không có hồi kết. Đây không phải là cuộc chiến của châu Âu, dù lợi ích của chúng tôi có liên quan trực tiếp”, bà Kaja Kallas, Đại diện cấp cao EU phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại nhấn mạnh sau cuộc họp.

Theo giới quan sát, lập trường cứng rắn hiện nay của châu Âu phản ánh một bước chuyển mình quan trọng trong tư duy địa chính trị, đó là sự tự chủ chiến lược. Thay vì bối rối trước những áp lực từ Nhà Trắng như những nhiệm kỳ trước, giới lãnh đạo EU hiện tại thể hiện một tâm thế quyết liệt hơn.

Bà Kaja Kallas nhận định rằng khối này đã “bình tĩnh hơn” trước các diễn biến bất ngờ từ Washington. “Chúng tôi đã quen với việc những điều khó lường xảy ra và học cách giữ bình tĩnh, tập trung vào mục tiêu”, bà chia sẻ, theo Reuters.

Duy Tiến