Châu Âu chia rẽ về việc đình chỉ thỏa thuận quan trọng với Israel

Ngày 21-4, tại cuộc họp ngoại trưởng Liên minh châu Âu (EU), Tây Ban Nha, Slovenia và Ireland đã kêu gọi khối này xem xét lại Hiệp định Hiệp hội giữa EU và Israel do các hành động của Israel ở Gaza và Bờ Tây, theo hãng tin Reuters.

Đức và Ý đã ngăn chặn nỗ lực trên. Tuy nhiên, động thái từ EU phản ánh sự bất an ngày càng gia tăng trên khắp lục địa về hành vi của Israel tại các vùng lãnh thổ Palestine trong những năm gần đây.

Các quốc gia châu Âu, bao gồm Tây Ban Nha và Ireland, đã thúc đẩy việc đình chỉ một thỏa thuận điều chỉnh quan hệ của EU với Israel. Ảnh: AFP

Bức thư của Tây Ban Nha, Slovenia và Ireland

Tây Ban Nha, Ireland và Slovenia đã dẫn đầu các nỗ lực thúc đẩy việc xem xét lại và đình chỉ thỏa thuận này, lập luận rằng EU phải hành động phù hợp với các cam kết pháp lý và nhân quyền của mình, kênh Al Jazeera đưa tin.

Trong một bức thư chung gửi cho Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại và an ninh EU Kaja Kallas vào tuần trước, các ngoại trưởng Tây Ban Nha, Slovenia và Ireland nói rằng Israel đã có một loạt hành động “vi phạm nhân quyền và luật pháp quốc tế cũng như luật nhân đạo quốc tế”, đồng thời cho rằng nước này đã vi phạm thỏa thuận năm 1995 quy định về quan hệ chính trị, kinh tế và thương mại giữa EU và Israel.

Theo Tây Ban Nha, Slovenia và Ireland, những lời kêu gọi lặp đi lặp lại tới Israel để đảo ngược tình thế đã bị phớt lờ. Ba nước này chỉ ra một đạo luật mới được Israel thông qua gần đây, quy định án tử hình đối với người Palestine bị kết tội giết người Israel tại tòa án quân sự, mô tả đó là “sự vi phạm nghiêm trọng các quyền con người cơ bản” và là một bước nữa trong “sự đàn áp, áp bức, bạo lực và phân biệt đối xử có hệ thống” mà người Palestine phải đối mặt.

Ba nước cũng đề cập cuộc khủng hoảng nhân đạo ở Gaza, cho rằng điều kiện ở đó “không thể chịu đựng được”. Bức thư cảnh báo rằng bạo lực ở Bờ Tây cũng đang leo thang.

“EU không thể tiếp tục đứng ngoài cuộc nữa” - các bộ trưởng viết, kêu gọi “hành động mạnh mẽ và ngay lập tức” và nói rằng tất cả các lựa chọn đều nên được xem xét.

Ba quốc gia lập luận rằng Israel đã vi phạm Điều 2 của Hiệp định Hiệp hội EU-Israel ràng buộc quan hệ với việc tôn trọng nhân quyền. Một cuộc đánh giá của EU đã kết luận rằng Israel không đáp ứng được các nghĩa vụ đó, và Tây Ban Nha, Slovenia và Ireland nói thêm rằng tình hình đã xấu đi hơn nữa kể từ đó.

Ireland và Tây Ban Nha là hai nước đầu tiên thúc đẩy việc xem xét lại thỏa thuận vào năm 2024, nhưng nỗ lực này đã không nhận được sự ủng hộ từ các quốc gia thành viên ủng hộ Israel. Một sáng kiến sau đó do Hà Lan dẫn đầu đã thành công trong việc kích hoạt đánh giá của EU, kết luận rằng Israel "có khả năng" đã vi phạm các nghĩa vụ của mình theo hiệp ước.

Các biện pháp thương mại khả thi, bao gồm đình chỉ một số phần của mối quan hệ, sau đó đã được thảo luận nhưng không được thực hiện sau khi Israel cam kết tăng đáng kể viện trợ nhân đạo vào Gaza.

Lý do của Đức, Ý

Tại cuộc họp ngày 21-4, Đức và Ý đã ngăn chặn nỗ lực đình chỉ hiệp định thương mại giữa EU và Israel.

Ngoại trưởng Israel Gideon Saar (trái) phát biểu tại cuộc họp báo với Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu kiêm Đại diện cấp cao về Chính sách Đối ngoại và An ninh Kaja Kallas (giữa) và Ủy viên EU phụ trách khu vực Địa Trung Hải Dubravka Suica ở Brussels hồi tháng 2. Ảnh: John Thys/AFP

Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul gọi đề xuất này là “không phù hợp”, nhấn mạnh rằng cần thêm các cuộc đàm phán với Israel. “Chúng ta phải nói chuyện với Israel về các vấn đề quan trọng. Điều đó phải được thực hiện trong một cuộc đối thoại mang tính xây dựng và phê phán với Israel” - ông Wadephul nói.

Ngoại trưởng Ý Antonio Tajani cũng phản bác, nói rằng đề xuất này đã bị gác lại, theo hãng thông tấn ANSA. “Các sáng kiến khả thi khác sẽ được thảo luận tại cuộc họp cấp bộ trưởng tiếp theo vào ngày 11-5, và chúng tôi sẽ đánh giá chúng” - ông Tajani nói.

Phát biểu sau cuộc họp của các bộ trưởng, bà Kallas cho biết không có đủ sự ủng hộ để đình chỉ thỏa thuận, nhưng các cuộc thảo luận về mối quan hệ với Israel sẽ tiếp tục.

"Tôi không thấy sự thay đổi lập trường nào trong phòng họp liên quan đến việc đình chỉ” - Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại và an ninh EU cho hay.

THẾ VINH