'Robot không chảy máu': Ukraine đưa máy móc ra chiến trường thay thế con người

Một binh sĩ Ukraine quan sát các hoạt động thử nghiệm drone trên mặt đất tại một trường huấn luyện vào ngày 10/4. Ảnh: Getty.

Cảnh tượng này đã tồn tại từ lúc chiến tranh bắt đầu: hai người lính giơ tay đầu hàng, cẩn trọng làm theo những mệnh lệnh được quát ra từ phía bên kia. Điều kỳ lạ là không hề có người bắt giữ nào xuất hiện. Thay vào đó, các binh sĩ đầu hàng trước các robot mặt đất và máy bay không người lái, được điều khiển bởi một phi công ở vị trí an toàn cách tiền tuyến hàng km.

Đây là tương lai của chiến tranh, và nó đang diễn ra ngay lúc này.

“Vị trí đã bị chiếm mà không cần bắn một phát súng nào,” Mykola “Makar” Zinkevych, chỉ huy đơn vị Ukraine thực hiện nhiệm vụ, cho hay.

Zinkevych, người phục vụ trong đơn vị “NC13” thuộc Lữ đoàn Tấn công Độc lập số 3 của Ukraine, chuyên vận hành các hệ thống tấn công robot mặt đất, cho biết chiến dịch vào mùa hè năm ngoái là lần đầu tiên trong lịch sử một vị trí của đối phương bị đánh chiếm và tù binh bị bắt bởi robot mặt đất và drone mà không có sự tham gia của bộ binh. Đây là một tuyên bố khó kiểm chứng, nhưng nó cho thấy niềm tự hào của Kiev đối với công nghệ của mình.

Kể từ đó, những nhiệm vụ mà robot thay thế binh sĩ con người đã trở thành hoạt động thường nhật của đơn vị.

Bầu trời phía trên tiền tuyến ở Ukraine đã bị bao phủ bởi drone trong nhiều năm qua, tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với bộ binh. Kết quả là Ukraine bắt đầu thử nghiệm drone mặt đất – những phương tiện điều khiển từ xa chạy bằng bánh xe hoặc bánh xích – và các hệ thống robot mặt đất. Ban đầu, chúng chủ yếu được sử dụng để sơ tán thương binh và tiếp tế, nhưng ngày càng được dùng nhiều trong các nhiệm vụ tấn công.

Drone mặt đất khó bị phát hiện và đánh chặn hơn nhiều so với các phương tiện quân sự cỡ lớn. So với drone trên không, chúng có thể hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết và mang tải trọng lớn hơn nhiều.

Chúng cũng bền bỉ hơn và có thời lượng pin dài hơn đáng kể. Cuối năm ngoái, Quân đoàn số 3 – đơn vị mà Lữ đoàn Tấn công Độc lập số 3 trực thuộc – cho biết một robot mặt đất trang bị súng máy đã có thể chặn đứng một đợt tiến công của Nga trong 45 ngày, chỉ cần bảo trì nhẹ và sạc pin hai ngày một lần.

“Chúng ta phải hiểu rằng chúng ta sẽ không bao giờ có nhiều nhân lực hơn, và cũng sẽ không bao giờ có lợi thế về số lượng so với đối phương,” Zinkevych nói, nhấn mạnh lực lượng quân sự vượt trội của Nga. “Vì vậy, chúng ta cần đạt được lợi thế đó thông qua công nghệ.”

Mục tiêu hiện tại, theo ông, là thay thế 1/3 lực lượng bộ binh bằng drone và robot trong năm nay.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky mới đây cho biết drone và robot đã thực hiện hơn 22.000 nhiệm vụ chỉ trong ba tháng qua. “Mạng sống binh sĩ đã được cứu hơn 22.000 lần khi robot tiến vào những khu vực nguy hiểm nhất thay vì con người,” ông Zelensky nói trong một bài phát biểu đánh dấu những thành tựu của ngành công nghiệp công nghệ quân sự Ukraine.

Robert Tollast, chuyên gia về chiến tranh trên bộ tại Viện Chiến lược Hoàng gia Anh (RUSI), cho biết những tiến bộ mới của Ukraine “sẽ châm ngòi cho một cuộc tranh luận gay gắt về việc liệu robot có phải là tương lai của chiến tranh hay không.”

Ông nói rằng drone mặt đất có thể gặp khó khăn trong việc giữ lãnh thổ, ví như sử dụng xe tăng mà không có bộ binh hỗ trợ. Tuy nhiên, chúng hiện đang “thường xuyên cứu mạng binh sĩ trong việc sơ tán thương binh, tiếp tế nguy hiểm, rà phá bom mìn và ngày càng tham gia chiến đấu,” ông nói.

“Điều này đặc biệt quan trọng trong một cuộc chiến mà việc quan sát bằng drone trên không khiến việc di chuyển gần tiền tuyến gần như là tự sát… ngay cả khi NATO không chiến đấu giống Ukraine trong tương lai, gần như chắc chắn các hệ thống này sẽ được sử dụng rộng rãi,” ông nói thêm.

Ukraine đã phát triển các phương pháp phòng không ấn tượng dựa vào drone. Ảnh: Getty.

Ưu thế trong lĩnh vực drone

Hơn 4 năm chiến tranh đã buộc Ukraine trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về drone chiến trường và hệ thống robot. Nhưng nỗ lực giành ưu thế trong lĩnh vực này đã được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa sau khi ông Mykhailo Fedorov được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vào tháng 1.

Ông Fedorov trước đó là Bộ trưởng Chuyển đổi số, vị trí mà ông đã giám sát dự án chiến tranh drone thành công của Ukraine. Sau khi đảm nhận lĩnh vực quốc phòng, ông đưa ra một “kế hoạch chiến tranh”, một bản thiết kế về cách Ukraine dự định “buộc Nga phải chấp nhận hòa bình”.

Chiến lược này tập trung mạnh vào công nghệ và dữ liệu, với hàng trăm công ty tham gia vào hàng chục sáng kiến phát triển và sản xuất drone do chính phủ dẫn dắt.

Ông Fedorov cuối tuần trước rằng ông muốn các hệ thống robot mặt đất cuối cùng sẽ đảm nhiệm toàn bộ hoạt động hậu cần ở tiền tuyến.

Kế hoạch chiến tranh này tập trung vào cả phòng thủ và tấn công. Mục tiêu là sử dụng dữ liệu và công nghệ để xác định mọi mối đe dọa trên không theo thời gian thực và đánh chặn ít nhất 95% tên lửa và drone, đồng thời tạo ra một “vùng tiêu diệt” sâu 15–20 km dọc theo tiền tuyến, nơi drone và robot hoạt động liên tục. Bộ Quốc phòng tuần trước cho biết khoảng 1.000 đội đã tham gia vào chương trình thống nhất mới này.

Ông Zinkevych, chỉ huy lực lượng robot mặt đất của Ukraine, cho biết khả năng mở rộng quy mô là yếu tố then chốt. Nga đang tụt lại trong cuộc đua, nhưng cũng đang tiến bộ, ông nói. “Trên chiến trường, yếu tố quyết định không phải là ai phát minh ra công nghệ và biết cách sử dụng nó, mà là ai có thể mở rộng nó trong dài hạn.”

Những tiến bộ công nghệ mới nhất đã mang lại cho Ukraine lợi thế rõ rệt về drone trên chiến trường, theo các nhà phân tích. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) Mỹ gần đây đánh giá rằng ưu thế này “có thể đang góp phần làm chậm bước tiến của Nga và hỗ trợ các cuộc phản công của Ukraine.”

“Mặc dù chưa bên nào đạt được lợi thế quyết định, chiến dịch tấn công tầm trung của Ukraine đã giúp Kiev giành lại thế chủ động,” các nhà phân tích viết, đồng thời cảnh báo “thách thức hiện nay là Ukraine phải luôn đi trước Nga một bước khi Moscow đáp trả.”

Máy bay không người lái đóng vai trò then chốt trong cuộc chiến của Ukraine và đứng sau phần lớn các cuộc tấn công của họ nhằm vào Nga. Ảnh: Getty.

Đổi công nghệ lấy tên lửa

Dù lợi thế drone có thể chưa mang tính quyết định, vị thế dẫn đầu của Kiev trong chiến tranh drone đang thu hút sự chú ý ngoài châu Âu.

Một ví dụ là tại Trung Đông, nơi nhiều quốc gia đã đầu tư lớn vào năng lực quân sự truyền thống nhưng kể từ khi xung đột với Iran bùng phát, họ bất ngờ phải dùng tên lửa trị giá 4 triệu USD để bắn hạ những drone chỉ tốn 50.000 USD để sản xuất.

Nguồn lực hạn chế đã buộc Ukraine phải phát triển những phương thức rẻ hơn và hiệu quả hơn để chống lại drone. Những đồng minh trước đây còn do dự giờ đây đang bắt đầu lắng nghe.

Tổng thống Volodymyr Zelensky đã trực tiếp đến Trung Đông, thăm Arab Saudi, Qatar và UAE, sau đó tới Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, đề nghị chia sẻ kinh nghiệm chiến đấu đổi lấy sự hỗ trợ. Kiev có nhiều thứ để cung cấp cho các nước vùng Vịnh, trong khi họ lại có những nguồn lực mà Ukraine rất cần – như tên lửa phòng không. Ông Zelensky cũng đã ký hàng loạt thỏa thuận mới với nhiều quốc gia châu Âu.

Bước tiến lớn tiếp theo của Ukraine – cũng như mọi quân đội trên thế giới – là trí tuệ nhân tạo (AI). Ukraine đang đạt tiến triển trong việc phát triển và huấn luyện các mô hình AI cho hệ thống không người lái dựa trên dữ liệu chiến trường thực tế.

Tuy nhiên, nhiều người vẫn thận trọng với việc sử dụng AI trong drone mặt đất. Ông Zinkevych cho biết ông có thể hình dung một số quy trình được tự động hóa, nhưng chưa chắc công nghệ hoàn toàn tự động có chỗ đứng trên chiến trường.

“Quyết định cuối cùng phải luôn do con người đưa ra,” ông nói. “Bạn có sẵn sàng giao vũ khí cho trí tuệ nhân tạo không? Làm sao chúng ta chắc chắn nó phân biệt được bạn – thù? Làm sao đảm bảo không xảy ra trục trặc?”

Dù vậy, với tư cách là một cựu binh bộ binh và chỉ huy nhóm tấn công, hiện phụ trách robot, Zinkevych cho biết ông vẫn liên tục kinh ngạc trước những tiến bộ công nghệ trong 4 năm qua.

“Nếu tôi nghe chính mình nói như thế này vào năm 2022, tôi sẽ nghĩ đó là lời của một kẻ điên… tất cả chỉ là khoa học viễn tưởng,” ông nói.

Nhưng giờ ông hoàn toàn tin tưởng. “Mạng sống con người là vô giá, trong khi robot không chảy máu. Dựa trên điều đó, quan điểm của tôi là các hệ thống robot mặt đất cần được phát triển nhanh hơn, trên quy mô lớn hơn và được triển khai như một hệ thống toàn cầu trên chiến trường.”

Theo CNN

Huyền Chi