Chân dung tân lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei

Tân lãnh tụ tối cao Iran - ông Mojtaba Khamenei - sinh ngày 8-9-1969 tại Mashhad, Iran. Ông là con trai thứ hai của cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, qua đời trong xung đột với Mỹ - Israel cuối tháng 2-2026.

Tân lãnh tụ tối cao Iran: Có ảnh hưởng lớn trong hậu trường chính trị

Trong thời gian cha mình cầm quyền, ông Mojtaba Khamenei giữ vai trò quan trọng trong Văn phòng lãnh tụ tối cao.

Dù hiếm khi xuất hiện trước công chúng, ông được xem là nhân vật có ảnh hưởng lớn trong hậu trường chính trị, tác động đến cả giới giáo sĩ lẫn bộ máy quân sự Iran.

Tân lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei. Ảnh: AP

Việc ông Mojtaba tiếp quản vị trí lãnh tụ tối cao được xem là sự tiếp nối đường lối cứng rắn và chính sách đối ngoại quyết liệt của cha ông.

Tuy nhiên, quyết định này cũng gây tranh cãi khi một số ý kiến cho rằng đây là sự chuyển giao quyền lực mang tính gia đình. Họ cũng đồng thời đặt câu hỏi về uy tín học thuật tôn giáo của ông trong giới giáo sĩ Shiite, theo trang Britannica.

Lớn lên trong giai đoạn nhiều biến động

Ông Mojtaba Khamenei sinh ra trong một gia đình giáo sĩ tại trung tâm tôn giáo quan trọng của cộng đồng Shiite tại Iran. Ông lớn lên trong giai đoạn xã hội Iran trải qua nhiều biến động kinh tế và chính trị.

Những cải cách của quốc vương Mohammad Reza Shah Pahlavi đã làm suy giảm vị thế của nhiều gia đình giáo sĩ.

Khi đó, cha của ông Mojtaba Khamenei là nhà hoạt động trẻ Ali Khamenei đã ủng hộ phong trào lật đổ chế độ quân chủ trong thập niên 1970.

Sau Cách mạng Hồi giáo Iran, ông Ali Khamenei trở thành một nhân vật quan trọng trong nước Cộng hòa Hồi giáo mới thành lập.

Ông tham gia Hội đồng Cách mạng lâm thời và gắn bó chặt chẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – lực lượng được thành lập để bảo vệ chính quyền cách mạng.

Khi chiến tranh Iran–Iraq bùng nổ, IRGC nhanh chóng trở thành trụ cột quân sự của Iran. Lực lượng này được trao nguồn lực lớn và ngày càng có ảnh hưởng trong hệ thống quyền lực của đất nước.

Con đường thăng tiến

Sau khi hoàn thành chương trình trung học năm 1987, ông Mojtaba Khamenei gia nhập IRGC và phục vụ trong giai đoạn cuối của chiến tranh Iran – Iraq.

Sau chiến tranh, ông Mojtaba Khamenei theo đuổi con đường học thuật tôn giáo. Cuối thập niên 1990, ông theo học tại chủng viện Qom dưới sự hướng dẫn của nhiều giáo sĩ bảo thủ nổi tiếng.

Sau đó, ông bắt đầu giảng dạy tại trung tâm đào tạo giáo sĩ Shiite hàng đầu Iran này.

Tiếp đến, ông Mojtaba Khamenei thiết lập mạng lưới quan hệ rộng trong giới giáo sĩ cũng như trong IRGC. Vai trò của ông trong Văn phòng lãnh tụ tối cao giúp ông trở thành một "người điều phối quyền lực" thay mặt cho cha mình.

Sự chú ý của công chúng đối với ông Mojtaba Khamenei tăng lên sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2005, khi ứng viên bảo thủ Mahmoud Ahmadinejad bất ngờ chiến thắng.

Một số chính trị gia đối lập cáo buộc ông Mojtaba Khamenei đã tận dụng các mối quan hệ để tác động đến kết quả bầu cử.

Những tranh cãi tiếp tục gia tăng sau cuộc bầu cử năm 2009, khi làn sóng biểu tình lớn nổ ra trên khắp Iran. Phe đối lập cho rằng ông Mojtaba Khamenei có vai trò trong việc trấn áp các cuộc biểu tình này, đồng thời mở rộng quyền lực của bộ phận tình báo thuộc IRGC.

Trong những năm sau đó, ông bắt đầu giảng dạy các khóa học cao cấp tại chủng viện Qom – cấp độ thường dành cho các giáo sĩ có uy tín lớn.

Năm 2022, một số nguồn truyền thông tôn giáo bắt đầu gọi ông là "Đại giáo chủ" (Ayatollah), danh hiệu dành cho các giáo sĩ Shiite có ảnh hưởng rộng lớn.

Danh xưng này làm dấy lên nhiều đồn đoán rằng ông Mojtaba Khamenei đang được chuẩn bị để kế nhiệm cha mình trong vai trò lãnh tụ tối cao Iran.

Hải Hưng