Chân dung tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei

Ông Mojtaba Khamenei đã được Hội đồng gồm 88 giáo sĩ bầu vào chức vụ này trong một phiên họp hôm 8/3. Ông là con trai thứ hai của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.

Sinh năm 1969, ông Mojtaba Khamenei được đào tạo tôn giáo giống như các anh em trai khác, mặc dù ông chưa đạt đến cấp bậc Mujtahid - cấp bậc luật học Hồi giáo mà nhiều người trung thành với chế độ Hồi giáo thần quyền Iran xem là thiết yếu cho vai trò lãnh tụ tối cao. Ông kết hôn với Zahra, con gái của cựu chủ tịch quốc hội Gholam Haddad Adel và là người thân tín của ông Khamenei.

Trong nhiều năm, Mojtaba sống khá kín tiếng, mặc dù ông là một nhân vật trung tâm trong bộ máy chính quyền do cha ông thành lập. Ông vun đắp mối quan hệ mật thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các mạng lưới kinh tế chống đỡ hệ thống.

Đối với các nhà quan sát Iran, ảnh hưởng của ông là khá lớn, ngay cả khi ông không giữ một chức vụ chính thức cấp cao nào. Trong những năm gần đây, khi làm việc trong văn phòng của cha mình, ông ngày càng được coi là người kế nhiệm tiềm năng và vào năm 2021, hình ảnh trên mạng xã hội cho thấy những người ủng hộ phân phát áp phích trên đường phố Tehran công khai ủng hộ ông là người lãnh đạo tiếp theo.

Ông Mojtaba Khamenei - Ảnh: Reuters

Nhiều người tin rằng ông đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy bầu cử tổng thống năm 2005 của Mahmoud Ahmadinejad, một người theo đường lối cứng rắn. Ông được biết đến là người đã huy động mạng lưới của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) để ủng hộ ứng cử viên Ahmadinejad, khi đó là thị trưởng Tehran.

Việc ông Mojtaba được chọn làm Lãnh tụ tối cao mới cho thấy rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng và các đồng minh của họ đã nổi lên từ giai đoạn đầu của cuộc chiến hiện tại với quyết tâm mạnh mẽ hơn trong việc tiếp tục di sản và chính sách của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.

Ông Mojtaba chưa từng lãnh đạo một tổ chức hoặc thực thể lớn nào. Ông đã đưa ra rất ít tuyên bố công khai về vô số thách thức xã hội, kinh tế, văn hóa và chính trị mà đất nước đang phải đối mặt ngay cả trước khi đất nước bị cuộc chiến tranh toàn diện tàn phá hiện nay.

Việc lựa chọn ông Mojtaba làm Lãnh tụ tối cao mới cho thấy những người cầm quyền của Iran muốn phát tín hiệu “tiếp tục chế độ” hiện nay – theo Maha Yahya - Giám đốc Trung tâm Carnegie Trung Đông có trụ sở tại Beirut nhận định với đài CNN trước khi ông Mojtaba được xác nhận cho vị trí kế nhiệm cha mình.

Bà cho rằng việc bổ nhiệm này cũng có thể được xem như một thông điệp từ chính quyền, rằng áp lực quân sự của Mỹ và Israel "sẽ không khiến chúng tôi (Iran) thay đổi lập trường".

Chế độ lãnh tụ tối cao ở Iran

Trong chế độ thần quyền của Iran, lãnh tụ tối cao là vị giáo chủ chịu trách nhiệm "xây dựng và giám sát các chính sách chung của nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran", đồng thời cũng là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, đứng đầu lực lượng tình báo quân đội, chỉ huy các hoạt động an ninh và là người duy nhất có quyền tuyên bố chiến tranh.

Lãnh tụ tối cao Iran có quyền lực rất lớn vì có quyền chỉ định 6/12 thành viên hội đồng giám hộ hiến pháp, các chỉ huy cảnh sát, các tướng tư lệnh trong Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran cũng như trong lực lượng quân đội...

Lãnh tụ tối cao do Hội đồng chuyên gia bầu và bãi nhiệm. Đồng thời hội đồng này giám sát hoạt động của lãnh tụ tối cao theo quy định của pháp luật.

Anh Duy