Chân dung ông Mojtaba Khamenei - Lãnh đạo Tối cao thứ ba của Iran

Là một nhân vật khá kín tiếng trong Cộng hòa Hồi giáo Iran, ông Mojtaba Khamenei không xuất hiện trước công chúng kể từ ngày 28/2, sau khi Mỹ và Israel tiến hành cuộc không kích nhằm vào văn phòng của ông Ali Khamenei khiến nhà lãnh đạo tối cao 86 tuổi này thiệt mạng. Vợ của ông, bà Zahra Haddad Adel, bị thương nặng trong vụ tấn công và qua đời vài ngày sau đó.

Ông Mojtaba Khamenei. Ảnh: AP

Sinh năm 1969 tại Mashhad, ông Mojtaba Khamenei được cho là đã theo đuổi một lộ trình mà nhiều nhà phân tích đánh giá là mang tính chiến lược, từ những năm tháng tuổi trẻ tham gia chiến trường Chiến tranh Iran–Iraq, cho tới việc xây dựng ảnh hưởng trong giới tôn giáo và an ninh cấp cao của Iran.

Quá trình này được cho là giúp ông thiết lập mối quan hệ chặt chẽ với giới quân sự, đặc biệt là các chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), qua đó hình thành một mạng lưới quan hệ được cho là có vai trò quan trọng trong việc củng cố vị thế của ông.

Điểm khác biệt giữa ông Mojtaba Khamenei với người anh trai Mostafa Khamenei và hai em trai Masoud Khamenei và Meysam Khamenei là việc ông vượt ra ngoài vai trò truyền thống của “con trai lãnh tụ tối cao”.

Trong khi những người anh em của ông chủ yếu phụ trách các lĩnh vực văn hóa hoặc hành chính liên quan đến văn phòng của cha mình, ông Mojtaba Khamenei thường được nhắc đến trong các phân tích chính trị với vai trò gắn liền với mạng lưới quyền lực hậu trường và những thể chế an ninh nhạy cảm.

Những năm gần đây, vấn đề tài sản và nguồn lực tài chính của ông cũng thu hút sự chú ý của một số phương tiện truyền thông phương Tây. Một số báo cáo mô tả ông là một “tỷ phú”, sở hữu nhiều bất động sản tại các thành phố châu Âu như London và Vienna, cùng một mạng lưới tài sản được cho là khá rộng lớn.

Nhiều nhà phân tích cho rằng, ảnh hưởng của ông Mojtaba Khamenei đối với các mạng lưới kinh tế chủ yếu bắt nguồn từ vị thế chính trị và các mối quan hệ với những thể chế quyền lực của nhà nước, các quỹ kinh tế liên kết với giới lãnh đạo cũng như Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Trong khi đó, định hướng chính trị của ông Mojtaba Khamenei vẫn được xem là một “ẩn số”. Việc ông hầu như không đưa ra phát biểu công khai về các vấn đề chính sách lớn khiến giới phân tích có nhiều đánh giá khác nhau: một số cho rằng ông gắn với các nhóm theo đường lối cứng rắn trong lĩnh vực an ninh, trong khi những người khác nhận định việc ông hiếm khi đưa ra các quan điểm công khai khiến việc xác định rõ lập trường chính trị của ông rất khó khăn.

Trưởng thành từ chiến trường

Vào giữa những năm 1980, trong giai đoạn cuối của Chiến tranh Iran-Iraq, ông Mojtaba Khamenei, khi đó khoảng 17 tuổi đã ra chiến trường. Ông phục vụ trong một trong những đơn vị nổi tiếng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC): Tiểu đoàn Habib ibn Mazaher thuộc Sư đoàn Mohammad Rasulullah số 27. Vào thời điểm đó, đơn vị này thu hút nhiều binh sỹ trẻ có lý tưởng mạnh mẽ.

Về sau, tiểu đoàn trở nên nổi tiếng hơn khi một số thành viên từng chiến đấu trong hàng ngũ của đơn vị này trở thành những chỉ huy và nhân vật an ninh có ảnh hưởng trong Cộng hòa Hồi giáo Iran.Trong số đó có các chỉ huy như Qasem Soleimani, Hossein Hamedani và Ahmad Kazemi, Hossein Taeb.

Mặc dù thời gian tham chiến của Mojtaba Khamenei tương đối ngắn, nhiều nhà phân tích cho rằng trải nghiệm chiến trường - cùng các mối quan hệ hình thành trong hàng ngũ IRGC - đã góp phần quan trọng định hình mạng lưới quan hệ của ông với giới quân sự và an ninh Iran sau này. Chiến tranh Iran–Iraq là một phần quan trọng trong lịch sử của Cộng hòa Hồi giáo và nhiều quan chức cấp cao đã dựa vào kinh nghiệm chiến đấu để xây dựng uy tín và vị thế chính trị.

Trên trường quốc tế, ông Mojtaba Khamenei vẫn được xem là một nhân vật khá bí ẩn. Không giống như cha ông, Ali Khamenei - người từng giữ chức tổng thống trước khi trở thành Lãnh tụ tối cao và có nhiều năm kinh nghiệm trong hoạt động ngoại giao, ông Mojtaba Khamenei chưa từng đảm nhiệm vị trí điều hành chính thức nào cũng như chưa tổ chức các cuộc gặp công khai với quan chức nước ngoài.

Vì vậy, quan điểm của ông đối với các vấn đề lớn như chương trình đàm phán hạt nhân của Iran, quan hệ với Israel hay định hướng chiến lược của nước này đối với các cường quốc toàn cầu vẫn chưa được biết rõ.

Vị giáo sĩ kín tiếng

Ông Mojtaba Khamenei theo học tại trường dòng ở Qom sau khi tốt nghiệp Trường Alavi tại Tehran. Tại đây, ông học dưới sự hướng dẫn của một số giáo sĩ có ảnh hưởng, trong đó có Mohammad-Taghi Mesbah-Yazdi, Mahmoud Hashemi Shahroudi và cha mình.

Trong quá trình học tập, ông Mojtaba Khamenei được cho là đã nỗ lực xây dựng uy tín tôn giáo cần thiết để có thể đảm nhận vai trò trong hàng ngũ lãnh đạo cấp cao của Cộng hòa Hồi giáo Iran. Theo báo cáo của trường dòng Qom, ông Mojtaba Khamenei được cho là đã đạt tới cấp bậc giáo sĩ Ayatollah vào năm 2022.

Những người ủng hộ trong cấu trúc quyền lực của Iran cho rằng ông có ảnh hưởng đáng kể đối với điều mà họ mô tả là các “mạng lưới quyền lực hậu trường”. Sau hơn hai thập kỷ hiện diện ở trung tâm bộ máy ra quyết định, ông Mojtaba Khamenei được nhiều nhà quan sát xem là người nắm giữ nhiều thông tin mật của nhà nước, đồng thời duy trì các mối quan hệ sâu rộng với giới lãnh đạo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Giáo chủ Hồi giáo Iran giữ vị trí trung tâm trong hệ thống quyền lực phức tạp của nước này và có tiếng nói quyết định trong hầu hết các vấn đề quốc gia. Trong lịch sử Cộng hòa Hồi giáo Iran, vị trí lãnh đạo tối cao này mới chỉ có một lần chuyển giao, khi Giáo chủ Ruhollah Khomeini qua đời ở tuổi 86.

Hồng Anh/VOV.VN (Tổng hợp)