Cha mẹ cần làm gì khi tay chân miệng lây lan trong trường học?

Trong bối cảnh bệnh tay chân miệng gia tăng tại nhiều địa phương, đặc biệt ở các cơ sở mầm non và tiểu học, việc chủ động phòng ngừa cho trẻ trở thành mối quan tâm hàng đầu của các bậc phụ huynh.

Đây là môi trường sinh hoạt tập trung, trẻ thường xuyên tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi và vật dụng, do đó nguy cơ lây nhiễm chéo rất cao nếu không có biện pháp kiểm soát hiệu quả.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các chủng virus đường ruột như Enterovirus - tác nhân chính gây bệnh tay chân miệng - có thể tồn tại trên bề mặt đồ vật trong nhiều giờ, thậm chí lâu hơn trong điều kiện ẩm kín. Điều này tạo điều kiện cho virus lây lan qua tiếp xúc gián tiếp nếu không được vệ sinh đúng cách.

Bệnh tay chân miệng lây lan như thế nào?

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính, có khả năng lây lan nhanh từ người sang người, chủ yếu qua đường tiêu hóa. Mầm bệnh tồn tại trong nước bọt, dịch từ các bọng nước trên da và đặc biệt là trong phân của người nhiễm virus.

Trẻ em dưới 5 tuổi, nhất là nhóm dưới 3 tuổi, là đối tượng dễ mắc bệnh nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thói quen sinh hoạt chưa đảm bảo vệ sinh. Trong môi trường học đường, chỉ cần một trẻ nhiễm bệnh cũng có thể nhanh chóng lây sang nhiều trẻ khác thông qua:

Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của trẻ bệnh
Dùng chung đồ chơi, dụng cụ học tập
Chạm vào các bề mặt nhiễm virus như bàn ghế, tay nắm cửa
Thói quen đưa tay lên miệng, mũi

Phần lớn các trường hợp bệnh diễn tiến nhẹ và có thể tự khỏi. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và chăm sóc đúng cách, bệnh có thể gây biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim hoặc phù phổi cấp, thậm chí đe dọa tính mạng.

Dịch tay chân miệng đang gia tăng trở lại, với nhiều ổ dịch xuất hiện tại trường học.

Cha mẹ cần làm gì để phòng bệnh cho trẻ?

Hiện nay, bệnh tay chân miệng chưa có vaccine phòng ngừa đặc hiệu. Vì vậy, việc thực hiện các biện pháp vệ sinh đóng vai trò quyết định trong phòng bệnh.

1. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng

Đây là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất. Cần hướng dẫn trẻ rửa tay đúng cách dưới vòi nước chảy, đặc biệt vào các thời điểm:

Trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh
Sau khi chơi đồ chơi hoặc tiếp xúc bề mặt công cộng
Sau khi ho, hắt hơi

Người chăm sóc cũng cần rửa tay kỹ sau mỗi lần thay tã, vệ sinh hoặc tiếp xúc với dịch tiết của trẻ.

2. Vệ sinh đồ chơi và môi trường sống

Đồ chơi, bàn ghế, sàn nhà cần được vệ sinh hằng ngày bằng xà phòng và nước sạch, sau đó khử khuẩn bằng dung dịch phù hợp như Cloramin B 2%.

Duy trì môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng giúp giảm nguy cơ tồn tại và lây lan của virus.

3. Đảm bảo ăn chín, uống sôi

Cha mẹ cần chú ý chế độ ăn uống hợp vệ sinh:

Thức ăn nấu chín kỹ
Nước uống đun sôi
Không cho trẻ ăn đồ sống, chưa tiệt trùng

Đây là yếu tố quan trọng giúp ngăn ngừa lây nhiễm qua đường tiêu hóa.

4. Đeo khẩu trang khi cần thiết

Khi trẻ có biểu hiện ho, hắt hơi hoặc khi chăm sóc trẻ bệnh, nên đeo khẩu trang để hạn chế phát tán virus.

5. Cách ly trẻ mắc bệnh

Nếu trẻ có dấu hiệu mắc bệnh, cần cho nghỉ học và cách ly tại nhà ít nhất 10 - 14 ngày - giai đoạn dễ lây lan nhất. Tránh đưa trẻ đến nơi đông người.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Việc theo dõi sát diễn tiến bệnh rất quan trọng, đặc biệt trong 7 - 10 ngày đầu. Phụ huynh nên cho trẻ đi tái khám định kỳ mỗi 1- 2 ngày; riêng trẻ có sốt cần theo dõi hằng ngày cho đến khi hết sốt ít nhất 48 giờ.

Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nặng:

Sốt cao từ 39°C trở lên, khó hạ
Thở nhanh, khó thở
Giật mình, run tay chân
Lừ đừ, quấy khóc bất thường
Nôn nhiều, đi loạng choạng
Da nổi vân tím, vã mồ hôi, tay chân lạnh
Co giật hoặc hôn mê

Đây là các dấu hiệu cho thấy bệnh có thể đã tiến triển nặng, cần được xử trí kịp thời.

Chăm sóc trẻ mắc bệnh tại nhà

Với trường hợp nhẹ, trẻ có thể được chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ.

Dinh dưỡng:

Tiếp tục cho trẻ bú mẹ (nếu còn bú)
Uống nhiều nước
Ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu
Tránh thức ăn cay, chua gây đau miệng

Sử dụng thuốc:

Chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ
Có thể dùng Paracetamol hạ sốt (10 - 15 mg/kg/lần, cách 4 - 6 giờ)
Bù đủ nước khi trẻ sốt

Vệ sinh cá nhân:

Súc miệng nước muối loãng (nếu trẻ đủ lớn)
Làm sạch tổn thương da bằng dung dịch sát khuẩn
Tắm rửa nhẹ nhàng hằng ngày

Ngăn ngừa lây lan trong gia đình

Khi có trẻ mắc bệnh, cần thực hiện nghiêm các biện pháp phòng lây nhiễm:

Cách ly trẻ bệnh với trẻ khác
Người chăm sóc đeo khẩu trang
Rửa tay sau mỗi lần chăm sóc
Giặt riêng quần áo, tã lót
Khử khuẩn vật dụng cá nhân như bình sữa, bát, thìa

Virus có thể tồn tại trong phân của trẻ nhiều tuần sau khi khỏi bệnh, vì vậy cần duy trì vệ sinh trong thời gian dài.

Tóm lại: Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ nhỏ, dễ lây lan trong môi trường học đường. Nhiều phụ huynh vẫn chủ quan vì cho rằng bệnh lành tính. Tuy nhiên, thực tế cho thấy bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây biến chứng nặng nếu không được phát hiện kịp thời.

Do đó, cha mẹ cần nâng cao nhận thức, theo dõi sát tình trạng của trẻ và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế.

BS Nguyễn Văn Dũng