Căng thẳng Trung Đông: Rủi ro lạm phát toàn cầu gia tăng

Xung đột leo thang ở Trung Đông đang đặt ra thách thức mới đối với các ngân hàng trung ương toàn cầu, khi giá dầu tăng mạnh làm dấy lên nguy cơ lạm phát quay trở lại và khiến các nhà hoạch định chính sách phải cân nhắc lại lộ trình điều hành lãi suất.

Đường ống dẫn dầu tại tỉnh Kirkuk, Iraq. Ảnh: AP

Giá dầu thô tăng vọt sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran vào cuối tuần, khiến lãnh tụ tối cao Iran Ali Hosseini Khamenei thiệt mạng. Tehran sau đó đáp trả bằng các đợt tấn công tên lửa nhằm vào nhiều quốc gia vùng Vịnh, làm gia tăng căng thẳng trong khu vực.

Tình hình an ninh bất ổn đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận chuyển dầu mỏ qua eo biển Hormuz - một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới đối với nguồn cung năng lượng. Nguy cơ bị tấn công khiến nhiều tàu chở dầu tạm dừng hoặc tránh di chuyển qua khu vực này, làm gián đoạn lưu thông.

Các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz đã phải trì hoãn hoặc hủy chuyến từ khi xung đột nổ ra. Ảnh: AP.

Trong bối cảnh đó, giá dầu Brent đã tăng liên tiếp bốn ngày, lên mức 82,76 USD/thùng vào ngày thứ Tư, tăng 1,6% và dao động gần mức cao nhất kể từ tháng 1/2025. Trong khi đó, giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ cũng tăng ngày thứ ba liên tiếp, lên 75,48 USD/thùng.

Sự gia tăng của giá năng lượng có nguy cơ lan sang giá hàng hóa tiêu dùng và chi phí sản xuất, đặc biệt tại các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông. Điều này buộc các ngân hàng trung ương phải nhanh chóng đánh giá lại triển vọng lạm phát cũng như định hướng lãi suất trong thời gian tới.

Theo nhóm kinh tế của Nomura, diễn biến xung đột tại Iran càng củng cố khả năng nhiều ngân hàng trung ương sẽ giữ nguyên mức lãi suất hiện tại để tránh làm gia tăng áp lực lạm phát.

Các ngân hàng trung ương trong trạng thái cảnh giác

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tác động đến hoạt động kinh tế, các nhà hoạch định chính sách đang phải đối mặt với bài toán cân bằng giữa rủi ro lạm phát và tăng trưởng chậm lại.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) được cho là đang rơi vào “tình thế tiến thoái lưỡng nan”, theo nhận định của các nhà kinh tế tại ING. Cú sốc giá dầu có thể khiến lạm phát vốn đã dai dẳng tiếp tục tăng, trong khi triển vọng tăng trưởng của khu vực đồng euro suy yếu do tác động từ các mức thuế cao hơn của Mỹ.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB). Ảnh: CFI

Các chuyên gia cho rằng, việc tăng lãi suất chỉ có thể được xem xét nếu nền kinh tế khu vực đồng euro thể hiện dấu hiệu phục hồi rõ ràng hơn. Châu Âu hiện phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn dầu nhập khẩu và phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng, khiến khu vực này đối mặt nguy cơ xảy ra cú sốc kép về năng lượng và thương mại.

Thành viên Hội đồng ECB Pierre Wunsch cho biết, các nhà hoạch định chính sách sẽ tránh phản ứng vội vàng trước những biến động ngắn hạn của giá năng lượng. Theo ông, nếu giá năng lượng tiếp tục tăng trong thời gian dài, ECB sẽ phải cập nhật các mô hình kinh tế để đánh giá tác động đối với lạm phát và tăng trưởng.

Tại Mỹ, cựu Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen nhận định, xung đột Trung Đông có thể làm gia tăng áp lực lạm phát và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế, qua đó khiến Cục Dự trữ Liên bang (Fed) thận trọng hơn với kế hoạch cắt giảm lãi suất.

Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen, diễn biến tại Iran khiến Fed có xu hướng trì hoãn việc nới lỏng chính sách tiền tệ so với trước đó. Lạm phát tại Mỹ hiện ở mức 2,4% trong tháng 1, cao hơn mục tiêu 2% của Fed. Ngoài ra, các chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump cũng có thể đẩy lạm phát hàng năm lên ít nhất 3%.

Trong bối cảnh đó, thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt với nguy cơ gián đoạn nguồn cung kéo dài. Bank of America cảnh báo rằng, nếu tình trạng bất ổn tại các tuyến vận chuyển dầu quan trọng tiếp diễn, giá dầu Brent có thể vượt 100 USD/thùng, trong khi giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu có thể vượt 60 euro mỗi megawatt giờ.

Châu Á chịu tác động lớn

Các nền kinh tế châu Á được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể từ cú sốc năng lượng này. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, phần lớn lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển Hormuz được chuyển đến Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Goldman Sachs ước tính nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa trong sáu tuần và giá dầu tăng từ 70 USD lên 85 USD/thùng, lạm phát khu vực châu Á có thể tăng khoảng 0,7 điểm phần trăm. Philippines và Thái Lan được dự báo chịu tác động lớn nhất, trong khi mức tăng tại Trung Quốc có thể khiêm tốn hơn.

Giá dầu tăng kéo dài có thể khiến một số ngân hàng trung ương trong khu vực phải tạm dừng kế hoạch nới lỏng chính sách tiền tệ. Theo các nhà phân tích của MUFG Bank, Philippines và Indonesia có thể hoãn cắt giảm lãi suất, trong khi Ấn Độ và Hàn Quốc nhiều khả năng sẽ giữ lãi suất ổn định lâu hơn.

BMI, đơn vị thuộc Fitch Solutions, ước tính xung đột hiện nay có thể khiến lạm phát tiêu dùng tại châu Á tăng thêm từ 7 đến 27 điểm cơ bản. Các nền kinh tế như Thái Lan, Hàn Quốc và Singapore có thể chịu tác động mạnh hơn do tỷ trọng năng lượng lớn trong rổ tính chỉ số giá tiêu dùng.

Theo BMI, cú sốc giá dầu ở mức khoảng 10% thường chỉ tạo ra tác động hạn chế đối với lạm phát. Tuy nhiên, nếu giá dầu tăng thêm 20–30 USD mỗi thùng, tác động đến chỉ số giá tiêu dùng có thể tăng gấp đôi hoặc gấp ba, đồng thời kích hoạt các hiệu ứng lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa khác.

Vai trò của chính sách tài khóa

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia châu Á được dự báo sẽ sử dụng chính sách tài khóa như công cụ đầu tiên để giảm bớt tác động từ giá năng lượng tăng cao.

Các biện pháp có thể bao gồm kiểm soát giá, tăng trợ cấp năng lượng, cắt giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu hoặc giảm thuế nhập khẩu dầu thô và các sản phẩm lọc dầu nhằm hỗ trợ người tiêu dùng.

Tuy nhiên, theo ông Rob Subbaraman, Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô toàn cầu tại Nomura, các biện pháp trợ cấp cũng có thể làm gia tăng áp lực lên ngân sách của nhiều quốc gia vốn đã hạn chế dư địa tài khóa.

“Các chính phủ sẽ phải lựa chọn giữa hai rủi ro: chấp nhận lạm phát cao hơn hoặc đối mặt với thâm hụt ngân sách lớn hơn. Đây là những quyết định chính sách không dễ dàng trong bối cảnh hiện nay,” ông nói.

Như Ý