Cận cảnh radar AN/FPS-132 trị giá hơn 2,1 tỷ USD sau đòn tập kích của Iran

Theo dòng thời gian sự kiện, mốc đầu tiên là ngày 28/2, khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã đánh trúng tổ hợp radar AN/FPS-132 đặt gần căn cứ Al Udeid ở Qatar.

Vài ngày sau, ảnh vệ tinh thương mại ghi nhận dấu vết cháy và vệt nước chữa hỏa hoạn trên bề mặt radar, nhưng mức độ hư hại khi đó chưa thể hiện rõ.

Phải đến ngày 10/4, video cận cảnh do Al Jazeera công bố mới cho thấy các mặt ăng-ten và khối nhà kỹ thuật bên dưới đã bị thủng, cháy xém tại nhiều vị trí, mảnh vỡ văng ra quanh khu vực và toàn bộ cơ sở chìm trong bóng tối, dấu hiệu cho thấy hệ thống có thể đã mất điện hoàn toàn.

Về địa điểm chiến lược, radar này được bố trí ở miền bắc Qatar, cách thủ đô Doha 55 km. Vị trí này cho phép nó kiểm soát hướng phóng tên lửa từ Iran, Yemen và phần lớn không phận vùng Vịnh.

Đây là một trong 5 hệ thống AN/FPS-132 mà Mỹ đang vận hành trên toàn cầu, giữ vai trò cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo từ khoảng cách rất xa trước khi chuyển dữ liệu mục tiêu cho các lớp đánh chặn như Patriot, THAAD hoặc tàu chiến Aegis.

Xét về thông số kỹ thuật, AN/FPS-132 là radar mảng pha quét điện tử chủ động - dùng công nghệ thu phát chủ động từng phần tử.

Tổ hợp thường có 2-3 mặt ăng-ten cố định, mỗi mặt bao phủ góc phương vị 120 độ, tạo tổng trường quan sát từ 240 độ đến 360 độ mà không cần cơ cấu quay cơ khí.

Tầm theo dõi mục tiêu tối đa đạt 4.800 km, đủ phát hiện sớm tên lửa đạn đạo tầm trung và tên lửa đạn đạo xuyên lục địa ngay từ pha bay đầu.

Chính vì năng lực này, hệ thống thường được ví như “mắt thần” trong mạng lưới phòng thủ tên lửa của Mỹ.

Về giá trị, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt thương vụ bán tổ hợp này cho Qatar từ năm 2013 với giá 1,1 tỷ USD, tương đương hơn 2,1 tỷ USD theo thời giá hiện nay.

Con số này không chỉ riêng giá radar mà còn bao gồm phụ tùng, hệ thống điện, trung tâm điều khiển và gói hỗ trợ kỹ thuật dài hạn.

Việc một khí tài giá trị cao như vậy bị đánh hỏng cho thấy Iran đang ưu tiên tấn công vào các “nút thần kinh” của hệ thống cảnh giới thay vì chỉ nhắm vào đường băng hay nhà chứa máy bay như trước.

Dưới góc độ chiến lược, đòn đánh này có ý nghĩa lớn hơn thiệt hại vật chất. Khi AN/FPS-132 bị suy giảm năng lực, thời gian cảnh báo cho các căn cứ Mỹ ở Qatar, Arab Saudi và khu vực Vịnh Ba Tư sẽ bị rút ngắn đáng kể.

Điều đó tạo thêm khoảng trống cho tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái cảm tử của Iran xuyên qua lớp phòng thủ nhiều tầng.

Nó cũng buộc Mỹ phải điều chỉnh mạng lưới cảnh giới, có thể tăng phụ thuộc vào máy bay cảnh báo sớm E-3 hoặc radar AN/TPY-2 đặt ở các căn cứ lân cận.

Điểm đáng chú ý là Iran không nhất thiết phải phá hủy hoàn toàn tổ hợp này. Chỉ cần làm hỏng 1 mặt ăng-ten hoặc hệ thống cấp điện, hiệu quả giám sát có thể suy giảm mạnh trên cả một hướng chiến lược.

Trong bối cảnh xung đột bước sang tháng thứ 2, việc đánh trúng radar AN/FPS-132 cho thấy Tehran đang chuyển sang cách tiếp cận “làm mù cảm biến”, nhắm trực tiếp vào năng lực nhận biết sớm của Mỹ trước khi tính tới các đợt tập kích quy mô lớn hơn.

Việt Hùng