Camera không thể giữ mạng thay tài xế

Theo Cục CSGT, vượt sai quy định chiếm hơn 15% nguyên nhân trong các vụ tai nạn được phân tích

Khoảng trống không phải phần đường bị lãng phí

Từ ngày 27.8, lực lượng CSGT tăng cường xử lý hành vi không giữ khoảng cách an toàn trên tuyến cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ – Cao Bồ – Mai Sơn – Quốc lộ 45 – Nghi Sơn. Trong điều kiện đường khô ráo, tầm nhìn bảo đảm, khoảng cách tối thiểu được xác định theo tốc độ: 35m khi xe chạy 60km/h; 55m ở tốc độ trên 60 đến 80km/h; 70m ở tốc độ trên 80 đến 100km/h và 100m ở tốc độ trên 100 đến 120km/h.

Theo đó, lái xe không giữ khoảng cách an toàn trên cao tốc có thể bị phạt 4-6 triệu đồng, trừ 2 điểm giấy phép lái xe; nếu gây tai nạn, mức phạt là 20-22 triệu đồng và bị trừ 10 điểm. Cục CSGT cũng đề nghị nghiên cứu bố trí làn sát dải phân cách giữa thành làn chỉ dùng để vượt; vượt xong, phương tiện phải trở về làn bên phải.

Những quy định ấy nghe có vẻ thuần túy kỹ thuật, nhưng lại chạm vào một thói quen khá phổ biến: coi khoảng trống phía trước là phần đường đang bị bỏ phí. Xe trước vừa giữ được một khoảng cách an toàn, xe khác lập tức chen vào, tài xế vì sợ bị “cướp chỗ” lại bám sát phương tiện phía trước. Cứ như vậy, khoảng cách cần thiết để phanh xe bị biến thành khoảng trống phải nhanh chóng lấp đầy.

Trên cao tốc, khoảng trống ấy không phải sự lãng phí. Đó là thời gian để người lái nhận biết nguy hiểm, là quãng đường để chiếc xe giảm tốc và đôi khi là ranh giới giữa một cú phanh kịp lúc với một vụ tai nạn liên hoàn. Vật lý không biết thông cảm với lý do đang vội, cũng không giảm quãng đường phanh vì người lái tự tin vào kinh nghiệm của mình.

Đừng biến camera thành “kẻ thù”

Sau khi việc xử phạt được triển khai, nhiều tài xế đặt câu hỏi: nếu xe khác bất ngờ chen vào khoảng trống thì sao; xe phía trước phanh gấp thì xử lý thế nào; khi tắc đường có bị coi là vi phạm hay không? Những băn khoăn ấy là chính đáng, bởi một quy định chỉ thuyết phục khi đủ rõ để người dân biết mình phải làm gì và đủ chính xác để không xử phạt máy móc.

Đại diện Cục CSGT đã giải thích rằng những trường hợp chuyển làn, gặp sự cố phải phanh gấp hoặc ùn tắc khiến khoảng cách thay đổi đột ngột sẽ không bị tính là vi phạm. Việc xử lý được thực hiện qua hệ thống camera, hình ảnh và quá trình xác minh. Cách giải thích này cần tiếp tục được phổ biến rộng rãi. Biển báo, vạch chỉ dẫn, dữ liệu ghi nhận vi phạm và quy trình phản hồi cũng phải minh bạch để người dân có thể kiểm tra.

Nhưng sự cần thiết phải hoàn thiện cách thực thi không đồng nghĩa với việc phủ nhận yêu cầu giữ khoảng cách. Đáng lo là mỗi khi có một quy định mới, cuộc tranh luận rất dễ chỉ xoay quanh câu hỏi “làm thế nào để không bị phạt”, thay vì “làm thế nào để không gây tai nạn”. Khi camera bị xem như kẻ rình bắt lỗi, người ta sẽ chấp hành ở nơi có mắt thần rồi trở lại thói quen cũ ở đoạn đường không bị giám sát.

Camera không tạo ra nguy hiểm, hành vi nguy hiểm đã có từ trước khi camera xuất hiện. Công nghệ chỉ khiến những gì từng bị bỏ qua trở nên khó che giấu hơn.

Văn hóa tự giác mới là lớp bảo vệ cuối cùng

Cùng với đề xuất tổ chức làn vượt riêng, Cục CSGT đề nghị thay đổi cách tổ chức giao thông cho phép phương tiện mượn làn ngược chiều để vượt tại một số khu vực. Theo cơ quan này, vượt sai quy định chiếm hơn 15% nguyên nhân trong các vụ tai nạn được phân tích. Đó là con số đáng suy nghĩ, bởi nhiều cú vượt ẩu bắt đầu từ một phép tính rất ngắn: tiết kiệm vài phút. Nhưng hậu quả có thể là nhiều gia đình mất đi người thân và xã hội phải trả một cái giá không thể đo bằng tiền phạt.

Các đề xuất mới cần được đánh giá kỹ về hạ tầng, mật độ phương tiện, chất lượng mặt đường và khả năng chuyển làn an toàn. Quy định tốt không chỉ đúng về mục tiêu mà còn phải khả thi trong thực tế. Tuy nhiên, không mô hình tổ chức giao thông nào có thể phát huy tác dụng nếu người đi chậm vẫn chiếm làn vượt, người đi nhanh liên tục ép xe khác nhường đường, còn khoảng cách an toàn vẫn bị xem là nơi dành cho người khác chen vào.

Lái xe không chỉ là thao tác điều khiển một cỗ máy. Đó là hành vi liên quan trực tiếp đến sinh mạng của những người ta chưa từng quen biết. Nhường một làn đường, giữ một khoảng cách, bỏ qua một cơ hội vượt xe, những lựa chọn tưởng nhỏ ấy chính là đạo đức của người cầm lái.

Chế tài có thể khiến người ta sợ mất tiền. Camera có thể buộc người ta dè chừng và điểm giấy phép lái xe có thể làm một cú đạp ga trở nên đắt giá. Nhưng lớp bảo vệ cuối cùng vẫn là ý thức rằng phía trước mỗi tay lái đều có những con người đang muốn trở về nhà an toàn. Camera có thể ghi lại một lỗi vi phạm. Nó không thể giữ mạng thay chúng ta.

DUY PHONG