Cải cách toàn diện để thị trường chứng khoán trở thành trụ cột dẫn vốn cho tăng trưởng hai con số

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2026 - Ảnh: Đức Minh

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2026 được tổ chức sáng nay (20/3), Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định: trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026–2030 và áp lực huy động vốn ngày càng lớn, thị trường chứng khoán phải được cải cách mạnh mẽ, đồng bộ và quyết liệt hơn nữa để thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ lực của nền kinh tế. Trọng tâm chỉ đạo không chỉ dừng ở mở rộng quy mô mà là nâng cao chất lượng thị trường, củng cố niềm tin nhà đầu tư và xây dựng hệ sinh thái tài chính hiện đại, minh bạch, tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Phát biểu bế mạc hội nghị, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng đánh giá cao tinh thần làm việc khẩn trương, nghiêm túc, trách nhiệm của các đại biểu, chuyên gia và các thành viên thị trường. Theo Bộ trưởng, những ý kiến trao đổi thẳng thắn, các phân tích chuyên sâu và các khuyến nghị chính sách thiết thực tại hội nghị đã cung cấp cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng phát triển của thị trường chứng khoán trong thời gian tới.

Nhìn lại năm 2025, Bộ trưởng cho biết thị trường chứng khoán Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả nổi bật cả về quy mô, chất lượng và vai trò trong nền kinh tế. Quy mô vốn hóa thị trường tiếp tục mở rộng, đạt khoảng 7,5 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 300 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với năm 2024. Hoạt động huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán có sự bứt phá rõ rệt khi tổng giá trị huy động cổ phần và trái phiếu trong năm 2025 tăng 43% so với năm trước.

Cùng với đó, số lượng doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch tiếp tục gia tăng, đạt trên 1.600 doanh nghiệp, cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của thị trường. Đáng chú ý, tính đến cuối tháng 1/2026, thị trường đã có 54 doanh nghiệp có vốn hóa trên 1 tỷ USD và 6 doanh nghiệp vượt mốc 10 tỷ USD, phản ánh sự cải thiện về chất lượng hàng hóa và sự hình thành của các doanh nghiệp quy mô lớn có khả năng dẫn dắt thị trường.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh sự phát triển mạnh mẽ của cơ sở nhà đầu tư, cùng với quá trình hiện đại hóa hạ tầng thị trường thông qua việc triển khai các hệ thống công nghệ mới và hoàn thiện cơ chế giao dịch, thanh toán theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Đặc biệt, việc thị trường chứng khoán Việt Nam được tổ chức FTSE công bố nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp trong kỳ đánh giá tháng 10/2025 được xem là dấu mốc quan trọng, khẳng định những nỗ lực cải cách và nâng cao chất lượng thị trường.

Từ những kết quả đó, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định thị trường chứng khoán đã từng bước khẳng định vai trò là một trong những kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế, góp phần thúc đẩy quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, nâng cao tính minh bạch trong hoạt động doanh nghiệp và cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, Bộ trưởng cũng thẳng thắn chỉ ra các hạn chế cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc. Quy mô thị trường so với tiềm năng của nền kinh tế vẫn còn dư địa để mở rộng; cơ cấu nhà đầu tư chưa thực sự bền vững khi nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là nhà đầu tư dài hạn, còn chiếm tỷ trọng thấp; chất lượng quản trị doanh nghiệp và minh bạch thông tin tại một số doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu; năng lực hấp thụ các dòng vốn lớn của thị trường còn hạn chế.

Những tồn tại này, theo Bộ trưởng, chính là những “điểm nghẽn” mang tính cấu trúc cần được tháo gỡ nếu thị trường chứng khoán muốn đảm nhận vai trò lớn hơn trong giai đoạn phát triển mới.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh hội nghị diễn ra trong bối cảnh đặc biệt quan trọng khi Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã xác lập những định hướng chiến lược mang tính đột phá, trong đó nổi bật là mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026–2030, nâng GDP bình quân đầu người lên 8.500 USD vào năm 2030, hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Đồng thời, phát triển kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng khẳng định nhiệm vụ của Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong việc huy động và phân bổ hiệu quả nguồn lực tài chính là vô cùng nặng nề. Để đáp ứng yêu cầu này, thị trường chứng khoán không thể phát triển theo cách tiếp cận cũ, mà phải được cải cách quyết liệt, toàn diện và mang tính hệ thống.

Theo đó, Bộ trưởng đưa ra 5 nhóm chỉ đạo trọng tâm.

Thứ nhất, yêu cầu toàn hệ thống phải bám sát định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước, đồng thời đổi mới tư duy, nâng cao tinh thần trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm để hoàn thành nhiệm vụ. Đây là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy cải cách thực chất.

Thứ hai, tập trung hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng khuôn khổ pháp lý theo hướng minh bạch, đồng bộ và phù hợp với thông lệ quốc tế. Trọng tâm là nâng cao chuẩn mực quản trị công ty đại chúng, chuẩn mực công bố thông tin và tăng cường bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Bộ trưởng nhấn mạnh đây là nền tảng để xây dựng niềm tin thị trường.

Thứ ba, quyết tâm triển khai hiệu quả các chiến lược và đề án lớn, bao gồm Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán, Đề án nâng hạng thị trường và Đề án tái cơ cấu nhà đầu tư. Trong đó, cần tập trung phát triển mạnh quy mô và tính đa dạng của hàng hóa; thúc đẩy cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước gắn với niêm yết; khuyến khích doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng tham gia thị trường; nâng cao chất lượng quản trị và minh bạch thông tin; phát triển mạnh nhà đầu tư tổ chức và thu hút dòng vốn nước ngoài dài hạn.

Thứ tư, tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng thị trường và nâng cao năng lực vận hành. Bộ trưởng yêu cầu hoàn thiện hệ thống giao dịch, thanh toán và bù trừ theo chuẩn mực quốc tế, đồng thời tăng cường năng lực quản lý rủi ro để đảm bảo thị trường vận hành an toàn, thông suốt và hiệu quả.

Thứ năm, tăng cường kỷ cương, kỷ luật và minh bạch thị trường. Bộ trưởng nhấn mạnh niềm tin của nhà đầu tư là yếu tố cốt lõi quyết định sự phát triển bền vững của thị trường, do đó cần nâng cao hiệu quả thanh tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Bên cạnh các chỉ đạo đối với cơ quan quản lý, Bộ trưởng cũng đặt ra yêu cầu cụ thể đối với các chủ thể tham gia thị trường. Các tổ chức trung gian cần nâng cao năng lực tài chính, quản trị và chất lượng dịch vụ; các công ty quản lý quỹ cần phát triển sản phẩm đầu tư đa dạng, chuyên nghiệp để thu hút dòng vốn dài hạn; doanh nghiệp cần nâng cao chuẩn mực quản trị, minh bạch hóa hoạt động và xây dựng chiến lược phát triển bền vững; các tổ chức kiểm toán, tư vấn, định giá, xếp hạng tín nhiệm cần đảm bảo tính độc lập, minh bạch và chuyên nghiệp.

Đối với cộng đồng nhà đầu tư, Bộ trưởng nhấn mạnh vai trò của việc hướng tới đầu tư chuyên nghiệp, dài hạn và có trách nhiệm, bởi sự phát triển bền vững của thị trường phụ thuộc không chỉ vào cơ chế chính sách mà còn vào hành vi và kỷ luật của nhà đầu tư.

Kết thúc bài phát biểu, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định: Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đồng hành cùng thị trường trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý, đẩy mạnh cải cách, minh bạch hóa thông tin và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. Với nền tảng đã xây dựng trong 30 năm qua, cùng với quyết tâm của Chính phủ, sự nỗ lực của cơ quan quản lý và sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà đầu tư, Bộ trưởng tin tưởng thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả, góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.

Trần Hương