Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - Ý nghĩa lịch sử và những giá trị trường tồn

Không khí Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 19/8/1945. Ảnh: tư liệu

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công là một trong những trang sử vàng oanh liệt nhất, đập tan xiềng xích nô dịch của thực dân Pháp kéo dài hơn 80 năm và phát xít Nhật, lật đổ chế độ phong kiến lỗi thời hàng nghìn năm. Thắng lợi này đã khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á. Cuộc cách mạng đã đưa người dân Việt Nam từ thân phận nô lệ, bị áp bức bóc lột trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của chính mình. Sự kiện này mở ra kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. “Đó là một cuộc thay đổi cực kỳ to lớn trong lịch sử của nước ta”[1].

Không chỉ là thắng lợi riêng của nhân dân Việt Nam, Cách mạng Tháng Tám còn mang tầm vóc thời đại và có ý nghĩa quốc tế sâu sắc. Đây là chiến thắng đầu tiên trong lịch sử của một dân tộc thuộc địa, nửa phong kiến tự đứng lên giải phóng cho mình dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: Lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc”[2].

Chiến thắng này đã giáng một đòn chí mạng vào hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc, mở đầu thời kỳ sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ trên phạm vi toàn cầu, cổ vũ mạnh mẽ phong trào đấu tranh vì độc lập, tự do và tiến bộ xã hội của các dân tộc bị áp bức: “Cách mạng Tháng Tám thắng lợi đã làm cho chúng ta trở nên một bộ phận trong đại gia đình dân chủ thế giới. Cách mạng Tháng Tám có ảnh hưởng trực tiếp và rất to đến hai dân tộc bạn là Miên và Lào. Cách mạng Tháng Tám thành công, nhân dân hai nước Miên - Lào cùng nổi lên chống đế quốc và đòi độc lập”[3].

Sức sống của Cách mạng Tháng Tám nằm ở những bài học kinh nghiệm vô giá mà Đảng và nhân dân ta đã đúc kết, vận dụng sáng tạo qua các thời kỳ cách mạng.

Trước hết là bài học về sự lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trung ương Đảng, đứng đầu là lãnh tụ Hồ Chí Minh đã xây dựng được đường lối chiến lược, sách lược phù hợp với từng giai đoạn; dự báo chính xác và chớp thời cơ ngàn năm có một để phát động Tổng khởi nghĩa.

Thứ hai là bài học về phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Cách mạng Tháng Tám là minh chứng hùng hồn cho thấy, khi hàng triệu lòng dân cùng chung một ý chí, dưới ngọn cờ đại nghĩa của Mặt trận Việt Minh, sức mạnh độc lập dân tộc sẽ trở thành vô địch.

Thứ ba là tinh thần tự lực, tự cường, đem sức ta mà giải phóng cho ta. Đúng như Báo cáo tại Hội nghị toàn quốc lần thứ ba của Đảng (từ ngày 21/1 - 3/2/1950) khái quát: “Cuộc Cách mạng Tháng Tám là kết quả của sức chiến đấu lâu dài và gian khổ của nhân dân Việt Nam, của quảng đại quần chúng công nông dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân”[4].

Hơn 8 thập kỷ đã trôi qua, những giá trị cốt lõi và bài học từ Cách mạng Tháng Tám vẫn vẹn nguyên tính thời sự, là ngọn đuốc soi đường cho công cuộc đổi mới, phát triển và hội nhập quốc tế của đất nước. Khát vọng tự do, độc lập từ mùa Thu năm 1945 đã được cụ thể hóa thành khát vọng phát triển, đưa đất nước ta “thực sự bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”[5].

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, thách thức đan xen cơ hội, bài học về gìn giữ sự kiên định, chủ động, sáng tạo và dựa vào sức mạnh quần chúng nhân dân của Cách mạng Tháng Tám chính là điểm tựa vững chắc nhất để nước ta bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Đồng thời là nguồn động lực tinh thần to lớn, để toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta ra sức phấn đấu đạt mục tiêu chiến lược mà Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đề ra: “Năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao”.

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, tập 12 (1951), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2001, trang 20.

[2] Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7 (1951-1952), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, trang 25.

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, tập 12 (1951), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2001, trang 20.

[4] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, tập 11 (1950), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2001, trang 179.

[5] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, trang 148.

Nguyên Vũ