Các nước tăng tốc tìm nguồn cung phòng không ngoài đồng minh Mỹ

Một vụ hỏa hoạn tại Sân bay Quốc tế Dubai tháng trước sau cuộc tấn công của Iran vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Ảnh: Getty Images

Khi một thỏa thuận ngừng bắn mong manh được thiết lập giữa Mỹ và Iran, nhiều quốc gia vùng Vịnh đang khẩn trương tìm kiếm các giải pháp nhằm củng cố năng lực phòng thủ, đồng thời đa dạng hóa nguồn cung vũ khí và trang thiết bị quân sự.

Theo Tạp chí Phố Wall (WSJ), các đồng minh thân cận của Mỹ tại Trung Đông đồng thời là những khách hàng lớn của các hệ thống vũ khí do Mỹ sản xuất đang rà soát thị trường toàn cầu để tìm kiếm các hệ thống phòng thủ tên lửa thay thế. Quá trình này bao gồm cả việc tận dụng các công nghệ mới và áp dụng những giải pháp linh hoạt nhằm nhanh chóng nâng cao khả năng phòng thủ trong bối cảnh môi trường an ninh còn nhiều bất ổn.

Cụ thể, Saudi Arabia, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế. Các lựa chọn bao gồm hệ thống phòng không tầm trung do Hàn Quốc phát triển, các thiết bị bay không người lái (UAV) có khả năng đánh chặn trên không của Ukraine, cũng như các hệ thống vũ khí truyền thống như pháo bắn nhanh Gatling do Mỹ sản xuất.

Bên cạnh đó, một số quốc gia vùng Vịnh đang tìm cách tiếp cận các giải pháp từ các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực quốc phòng. Đáng chú ý, Cambridge Aerospace (Anh) ngày 10/4 cho biết có kế hoạch cung cấp các loại tên lửa cỡ nhỏ, chi phí thấp, được thiết kế để tiêu diệt UAV và các loại đạn dược khác, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khu vực.

Giới phân tích cho rằng diễn biến này phản ánh mức độ bất ngờ của Mỹ và các đồng minh trước cường độ các cuộc tấn công trả đũa từ phía Iran, cũng như hiệu quả của các phương tiện tấn công chi phí thấp như UAV dòng Shahed trong việc triển khai các đợt tấn công quy mô lớn. Đồng thời, tình trạng này cũng cho thấy những hạn chế của ngành công nghiệp quốc phòng toàn cầu trong việc đáp ứng nhu cầu gia tăng mạnh kể từ khi xung đột tại Ukraine bùng phát.

Ông Adrien Rabier, nhà phân tích tại Bernstein, nhận định rằng các khoản đầu tư nhằm mở rộng năng lực sản xuất vũ khí đã được triển khai, song vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu hiện tại trên thị trường. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn cung, đặc biệt đối với các hệ thống phòng không tiên tiến.

Trong nỗ lực tăng cường năng lực phòng thủ, Saudi Arabia đã tiếp cận Nhật Bản - quốc gia tham gia sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot - đồng thời đề nghị các tập đoàn quốc phòng Hàn Quốc như Hanwha và LIG Nex1 đẩy nhanh tiến độ cung cấp hệ thống phòng không tầm trung M-SAM.

Hệ thống M-SAM được đánh giá có khả năng đánh chặn UAV, tên lửa và máy bay. Theo một nghị sĩ Hàn Quốc, hệ thống này đã được UAE sử dụng để đối phó với các đợt tấn công bằng đạn dược từ Iran trong thời gian qua.

Song song với đó, Riyadh đã ký kết một thỏa thuận hợp tác quốc phòng với Ukraine, tập trung vào sản xuất vũ khí và chia sẻ kinh nghiệm tác chiến. Qatar cũng có các bước đi tương tự, bao gồm việc ký thỏa thuận hợp tác và cử các quan chức tới thăm các cơ sở huấn luyện UAV đánh chặn tại Ukraine, cũng như làm việc với đại diện các doanh nghiệp quốc phòng của nước này.

Một người phát ngôn của UAE cho biết Ukraine hiện sở hữu các hệ thống phòng không đa tầng và tích hợp, cùng với nguồn dự trữ đạn dược đáng kể. Trong khi đó, một quan chức Saudi Arabia khẳng định nước này vẫn duy trì hợp tác chặt chẽ với các nhà cung cấp Mỹ, song đồng thời mở rộng quan hệ với các đối tác khác nhằm đảm bảo an ninh nguồn cung.

Phía Qatar không đưa ra bình luận chính thức, song trước đó các quan chức nước này cho biết họ đã chuẩn bị đầy đủ năng lực phòng thủ và không đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng.

Các doanh nghiệp và đơn vị quân đội Ukraine cho biết đã nhận được đề nghị từ các quốc gia vùng Vịnh về việc cung cấp UAV đánh chặn và thiết bị tác chiến điện tử. Tuy nhiên, năng lực sản xuất của Ukraine hiện chủ yếu phục vụ nhu cầu trong nước. Một nhà sản xuất UAV, Wild Hornets, cho biết họ có thể sản xuất hơn 10.000 UAV đánh chặn mỗi tháng, song sản lượng này vẫn cần ưu tiên cho chiến trường trong nước, và việc xuất khẩu phải được chính phủ phê duyệt.

Trong khi đó, UAE đang tiến hành đàm phán với Kiev về một thỏa thuận hợp tác quốc phòng, đồng thời yêu cầu các đối tác Hàn Quốc cung cấp thêm tên lửa đánh chặn.

Các chuyên gia nhận định vấn đề cốt lõi hiện nay nằm ở chỗ năng lực sản xuất vũ khí của Mỹ chưa thể theo kịp nhu cầu trong bối cảnh nhiều khu vực trên thế giới cùng lúc gia tăng chi tiêu quốc phòng. Trước đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã phê duyệt các thương vụ bán vũ khí trị giá khoảng 23 tỷ USD cho UAE, Kuwait và Jordan, bao gồm các hệ thống phòng không, radar và tên lửa Patriot PAC-3.

Tuy nhiên, việc triển khai và bàn giao các hệ thống này có thể kéo dài trong nhiều năm. Hiện có gần 20 quốc gia sử dụng hệ thống Patriot, trong khi nguồn cung bị thu hẹp do ưu tiên cho các khu vực xung đột như Ukraine. Tuần trước, Thụy Sĩ cho biết đang xem xét hủy đơn đặt hàng 5 hệ thống Patriot do tiến độ giao hàng bị chậm trễ kéo dài, sau khi Mỹ điều chỉnh ưu tiên nhằm hỗ trợ Ukraine.

Trong bối cảnh đó, các giải pháp công nghệ thấp hơn nhưng có thể triển khai nhanh đang thu hút sự quan tâm. Bà Jennifer Gauthier, Phó Chủ tịch phụ trách hệ thống hải quân và bảo trì của Raytheon (thuộc tập đoàn RTX), cho biết doanh nghiệp đã nhận được nhiều yêu cầu cung cấp hệ thống pháo bắn nhanh Phalanx. Các hệ thống vũ khí sử dụng đạn, có thể lắp đặt trên phương tiện cơ động, đã chứng minh hiệu quả trong việc đánh chặn UAV với chi phí thấp tại Ukraine.

Trước áp lực gia tăng, các quốc gia vùng Vịnh đang đẩy mạnh tìm kiếm các giải pháp thay thế. Tháng trước, đại diện một số nước trong khu vực đã tham dự cuộc gặp với các công ty quốc phòng tại một cơ sở quân sự của Anh gần Cung điện Buckingham. Tại đây, ông Luke Pollard, Bộ trưởng phụ trách công nghiệp quốc phòng của Anh, đã đặt câu hỏi về khả năng giao hàng trong thời gian ngắn, từ 30 đến 90 ngày.

Các quan chức Anh kêu gọi doanh nghiệp tăng cường sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu từ nhiều phía, bao gồm Anh, Ukraine và các quốc gia vùng Vịnh. Tuy nhiên, phía doanh nghiệp cũng bày tỏ lo ngại về khả năng đáp ứng đồng thời nhu cầu gia tăng từ nhiều thị trường.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc