Bước chuyển xanh cần đi cùng sinh kế

Theo đó, sẽ chuyển đổi 100% xe taxi sang sử dụng điện và năng lượng xanh trước năm 2030. Chủ trương này đang thu hút sự quan tâm của dư luận xã hội. Nhiều người ủng hộ vì cho rằng đây là bước đi cần thiết để cải thiện môi trường, song cũng không ít ý kiến bày tỏ băn khoăn về chi phí, hạ tầng và tác động đến sinh kế của nhiều tài xế.

Theo lộ trình dự kiến, Hà Nội sẽ chuyển đổi dần dần, đạt khoảng 64% xe taxi điện vào năm 2026, 70% vào năm 2027 và hoàn tất 100% vào năm 2030. Mục tiêu của thành phố là giảm phát thải khí độc hại, cải thiện chất lượng không khí. Trong nhiều năm qua, tình trạng ô nhiễm không khí ở Hà Nội thường xuyên được nhắc tới, đặc biệt vào mùa đông. Nhiều nghiên cứu cho thấy khí thải từ phương tiện giao thông là một trong những nguồn gây ô nhiễm không khí chính. Vì vậy, việc chuyển đổi sang phương tiện ít phát thải được xem là xu hướng tất yếu mà nhiều thành phố lớn trên thế giới đã triển khai.

Nhiều hãng taxi đã bắt đầu chuyển đổi sang xe điện.

Không ít người dân bày tỏ sự ủng hộ với chủ trương này. Tuy nhiên, phía sau mục tiêu “xanh hóa” giao thông là nhiều câu chuyện thực tế cần được tính toán kỹ. Đối tượng chịu tác động trực tiếp nhất chính là đội ngũ tài xế taxi. Ông Phạm Đình Hòa, tài xế taxi hãng Sao Thủ đô chia sẻ: “Xu hướng dùng xe điện thì ai cũng hiểu là tốt cho môi trường. Nhưng với chúng tôi, vấn đề lớn nhất là tiền. Nhiều người vẫn đang trả góp xe xăng, nếu phải đổi xe sớm thì áp lực tài chính rất lớn. Vòng đời khai thác của một chiếc taxi thường khoảng 10-12 năm. Nhiều tài xế mới đầu tư xe vài năm gần đây, chưa kịp thu hồi vốn. Nếu lộ trình chuyển đổi quá nhanh, họ sẽ rơi vào tình trạng “nợ chồng nợ”.

Trên thực tế, chi phí vận hành xe điện có nhiều lợi thế. Giá điện thấp hơn xăng, chi phí bảo dưỡng cũng giảm do ít bộ phận cơ khí hơn. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất lại nằm ở chi phí đầu tư ban đầu. Giá một chiếc xe điện phục vụ taxi hiện nay vẫn ở mức khá cao so với khả năng tài chính của nhiều tài xế. Không chỉ tài xế cá nhân, các doanh nghiệp vận tải cũng đứng trước nhiều bài toán khó. Ông Nguyễn Công Hùng, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Mai Linh chỉ ra những khó khăn nội tại khi chuyển đổi quy mô lớn. Mua xe điện không khó, nhưng việc thiếu hụt tài xế am hiểu công nghệ mới và hạ tầng trạm sạc chưa đồng bộ đang khiến nhiều doanh nghiệp chùn bước. Hiện nay, Hà Nội đang nỗ lực xây dựng hệ thống trạm sạc dùng chung theo tiêu chuẩn quốc tế để tránh tình trạng độc quyền, nhưng việc phủ khắp mạng lưới này vẫn cần thời gian và nguồn lực khổng lồ.

Trao đổi với chúng tôi về chủ trương này, TS Nguyễn Xuân Thủy, chuyên gia giao thông cho rằng, định hướng của UBND TP Hà Nội là hoàn toàn đúng và phù hợp với xu thế phát triển giao thông xanh trên thế giới. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sẽ rất phức tạp, đặc biệt liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân. Việc chuyển đổi toàn bộ số phương tiện này sang xe điện đòi hỏi một lộ trình bài bản với nhiều bước đi đồng bộ. Khó khăn không chỉ nằm ở hạ tầng giao thông vốn đã chịu nhiều áp lực mà còn ở hệ thống hạ tầng phụ trợ phục vụ xe điện. Thành phố cần sớm quy hoạch và xây dựng mạng lưới trạm sạc dày đặc, bố trí tại các vị trí phù hợp, bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy, thuận tiện cho tài xế và hạn chế rủi ro.

Một trong những vấn đề lớn được đặt ra là khả năng tài chính của doanh nghiệp và tài xế. Theo các chuyên gia, việc chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện sẽ phát sinh chi phí rất lớn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp taxi quy mô lớn phải thay thế hàng loạt phương tiện. Nguy cơ tăng giá dịch vụ taxi điện trong giai đoạn đầu là điều có thể xảy ra nếu không có chính sách hỗ trợ hợp lý.

TS Nguyễn Xuân Thủy cho rằng Nhà nước cần có chính sách rõ ràng, cụ thể, thậm chí là cơ chế riêng cho quá trình chuyển đổi này. Người mua xe taxi điện cần được trợ giá, ưu đãi lãi suất ngân hàng, được tiếp cận hệ thống trạm sạc nhanh với mật độ đủ dày và chi phí hợp lý. Bên cạnh đó, cần có phương án xử lý đối với những xe taxi xăng vẫn đang hoạt động hiệu quả: Thu hồi, chuyển vùng hoạt động hay có cơ chế hỗ trợ chuyển đổi linh hoạt. Chính sách cần tính đến yếu tố sinh kế, đặc biệt với những người lao động có hoàn cảnh khó khăn, tạo điều kiện để họ tiếp tục duy trì phương tiện mưu sinh. Việc triển khai cần song song giữa chính sách tài chính, phát triển hạ tầng sạc, hoàn thiện quy hoạch điện và cơ chế quản lý phù hợp. Nếu làm tốt, đây sẽ là bước chuyển lớn của ngành vận tải Thủ đô; ngược lại, nếu thiếu tính toán đồng bộ, có thể tạo ra những áp lực xã hội không mong muốn.

Theo thống kê, hiện Hà Nội có gần 28.000 xe taxi đang hoạt động. Với mục tiêu hoàn thành 100% chuyển đổi trước năm 2030, Hà Nội đang đứng trước một cuộc “đại chuyển mình” của ngành taxi, chủ trương này đòi hỏi sự quyết tâm của chính quyền, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự đồng thuận của người dân.