Bức tranh xuất khẩu quý I: Tăng trưởng cao nhưng phụ thuộc lớn vào FDI

Nhóm hàng tỷ USD tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, có 10 nhóm hàng đạt kim ngạch trên 2 tỷ USD, chiếm hơn 73% tổng xuất khẩu. Đáng chú ý, 5 nhóm hàng chủ lực gồm điện tử, điện thoại, dệt may, da giày và máy móc thiết bị đóng góp tới 62,4%, tiếp tục giữ vai trò “xương sống” của hoạt động xuất khẩu.

Nổi bật nhất là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với kim ngạch 30,72 tỷ USD, tăng mạnh 45,5% so với cùng kỳ, đồng thời đóng góp lớn nhất vào mức tăng chung. Điện thoại và linh kiện đạt 16,75 tỷ USD, tăng 17,3%. Hai nhóm này cộng lại chiếm gần 40% tổng kim ngạch xuất khẩu, cho thấy vai trò áp đảo của lĩnh vực công nghệ.

Thị trường xuất nhập khẩu trong quý I/2026. Nguồn: Cục Thống kê.

Dù tăng trưởng tích cực, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục chiếm ưu thế tuyệt đối khi đóng góp tới 80,1% tổng kim ngạch, tương đương 98,46 tỷ USD, tăng 33,3%. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ đạt 24,47 tỷ USD, giảm 16,6%.

Thực tế này phản ánh rõ nét việc các “cỗ máy” xuất khẩu lớn, đặc biệt trong ngành điện tử, vẫn nằm trong tay các tập đoàn đa quốc gia. Giá trị gia tăng cao nhất của chuỗi sản xuất vì thế vẫn chưa thuộc về doanh nghiệp nội.

Ở chiều ngược lại, dòng vốn FDI tiếp tục gia tăng mạnh với tổng vốn đăng ký đạt 15,2 tỷ USD, tăng 42,9%, trong khi vốn giải ngân đạt 5,41 tỷ USD, tăng 9,1%. Xu hướng dịch chuyển đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn, đang mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nông sản và công nghiệp nhẹ: Điểm tựa của doanh nghiệp trong nước

Khác với lĩnh vực điện tử, khu vực nông lâm thủy sản vẫn là “sân chơi” chủ yếu của doanh nghiệp nội. Trong quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm này đạt 16,69 tỷ USD, với nhiều tín hiệu tích cực từ thị trường.

Gỗ và sản phẩm gỗ đạt 3,99 tỷ USD, trong khi thủy sản đạt 2,64 tỷ USD, tăng 8%. Đáng chú ý, xuất khẩu gỗ sang Trung Quốc và EU đều ghi nhận mức tăng trưởng mạnh, lần lượt 47% và 48%, cho thấy hiệu quả của chiến lược mở rộng thị trường.

Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang thị trường Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng 47%, khẳng định hiệu quả của chiến lược đa dạng hóa thị trường trong Quý I/2026. Ảnh: VGP/Đỗ Hương.

Ở nhóm công nghiệp nhẹ, dệt may đạt hơn 8,8 tỷ USD, tăng 1,9%, với đơn hàng đã được đảm bảo đến hết quý III/2026. Ngành da giày cũng đặt mục tiêu đạt 29–30 tỷ USD trong cả năm. Đáng chú ý, xu hướng chuyển đổi xanh đang được đẩy mạnh nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và tận dụng nguồn vốn ưu đãi.

Tổng thể, xuất khẩu Việt Nam đang vận hành dựa trên hai trụ cột chính: công nghiệp chế biến, chế tạo quy mô lớn và nhóm nông sản – hàng tiêu dùng mang tính ổn định. Tuy nhiên, để chuyển từ tăng trưởng về lượng sang chất, bài toán đặt ra là nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng.

Trong bối cảnh các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP và RCEP tiếp tục phát huy hiệu lực, cùng với xu hướng tài chính xanh toàn cầu, doanh nghiệp Việt đang đứng trước cơ hội tái định vị. Việc tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị cao, thay vì chỉ gia công lắp ráp, sẽ là chìa khóa để cải thiện biên lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Trúc Linh