Búa thoát hiểm trên ô tô 4 chỗ: Không cần thiết đến mức bắt buộc phải có

Cục Đăng kiểm Việt Nam đang lấy ý kiến về dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về kiểm định xe cơ giới, thay thế QCVN 122:2024/BGTVT. Một trong những nội dung được quan tâm nhất là đề xuất nâng mức đánh giá một số khiếm khuyết, hư hỏng từng thuộc nhóm không quan trọng (MiD) lên thành lỗi nghiêm trọng (MaD). Nếu thiếu gạt nước, lắp sai vị trí biển số hay thiếu búa phá kính (búa thoát hiểm), ô tô sẽ bị trượt đăng kiểm và buộc phải khắc phục trước khi kiểm định lại.

Mục tiêu của đề xuất này là tăng sự bảo đảm an toàn cho người tham gia giao thông, xuất phát từ nỗi lo ngại về những vụ tai nạn thương tâm khi xe bị kẹt cửa, cháy nổ hoặc lao xuống nước.

(Ảnh: iStock)

Trước đó, việc trang bị búa thoát hiểm là quy định bắt buộc đối với xe kinh doanh. Cụ thể, Thông tư số 12/2020/TT-BGTVT (quy định về tổ chức, quản lý hoạt động vận tải bằng ô tô và dịch vụ hỗ trợ vận tải đường bộ) yêu cầu ô tô trên 10 chỗ phải có búa thoát hiểm và bảng hướng dẫn cách sử dụng búa thoát hiểm.

Tuy nhiên, tôi cho rằng việc bắt buộc trang bị búa thoát hiểm với xe gia đình 4 chỗ là chưa hợp lý. Đây cũng không phải là cách mà các quốc gia phát triển đang áp dụng.

Xét về mặt kỹ thuật và thiết kế, xe ô tô từ 4 đến 5 chỗ ngồi có không gian khoang cabin rất nhỏ. Nếu như trên xe khách hay xe buýt, khoảng cách từ hành khách đến cửa thoát hiểm khá xa, thì người ngồi trên xe con lại dễ dàng tiếp cận hệ thống cửa ra vào hoặc kính chắn gió chỉ trong một tầm tay.

Quan trọng hơn, thiết kế của phần lớn các dòng xe con hiện đại đều có cơ chế mở khóa cửa cơ học từ bên trong ngay cả khi hệ thống điện toàn xe bị tê liệt hoàn toàn do va chạm hay ngập nước.

Việc một chiếc xe nhỏ bị cô lập đến mức tất cả các cửa không thể mở bằng tay là trường hợp cực kỳ hy hữu, chủ yếu xảy ra khi thân xe bị biến dạng hoàn toàn do lực tác động quá mạnh. Mà trong tình huống đó, bản thân người ngồi trong xe thường đã mất khả năng hành động do chấn thương nghiêm trọng.

Ngoài ra, trên ô tô 4 chỗ có sẵn một thiết bị phá cửa kính trong trường hợp khẩn cấp, đó là tựa đầu ghế. Hai cọc kim loại được làm nhọn ở phần đầu chính là dụng cụ hữu ích nếu có ai đó mắc kẹt trên xe và muốn phá kính để ra ngoài.

Hướng dẫn dùng tựa đầu ghế phá vỡ cửa kính ô tô trong tình huống khẩn cấp. (Nguồn: Bilibili)

Nếu nhìn vào kinh nghiệm quản lý an toàn giao thông của các quốc gia tiên tiến, tôi không thấy họ bắt buộc xe cá nhân từ 4 chỗ trở xuống trang bị búa thoát hiểm khi đi đăng kiểm. Thay cho quy định này, tại Mỹ, Cơ quan An toàn Giao thông Cao tốc Quốc gia (NHTSA) quản lý nghiêm ngặt tiêu chuẩn của cơ chế thoát hiểm khẩn cấp bên trong cabin (lẫy mở cửa cơ học, nút mở cốp từ bên trong).

Thậm chí, các nghiên cứu của NHTSA còn chỉ ra rằng, việc để các vật dụng sắc nhọn, nặng như búa thoát hiểm tự do trong cabin xe nhỏ không theo thiết kế của nhà sản xuất sẽ làm tăng nguy cơ chấn thương thứ cấp cho hành khách khi xe lật hoặc va chạm mạnh.

Tương tự, tại Liên minh Châu Âu (EU) hay Nhật Bản, búa phá kính và bình chữa cháy chỉ là quy định bắt buộc đối với phương tiện giao thông công cộng, xe kinh doanh vận tải hành khách trên 9 chỗ và xe chở hàng nguy hiểm. Đối với xe cá nhân, các cơ quan quản lý chỉ dừng lại ở mức khuyến khích, khuyến cáo người dân tự trang bị theo nhu cầu, tuyệt đối không đưa vào hạng mục kiểm định bắt buộc để từ chối cấp phép lưu hành.

Các nước phương Tây không luật hóa quy định này với xe nhỏ bởi họ hiểu rất rõ tính bất khả thi và nguy cơ biến tướng của nó. Do nhà sản xuất không thiết kế sẵn vị trí cố định cho thiết bị này trên xe gia đình, chủ xe sẽ phải tự tìm chỗ lắp đặt. Nếu gắn không chặt, chiếc búa có thể gây nguy hiểm, văng tự do trong cabin khi xe phanh gấp hoặc xảy ra va chạm mạnh, gây chấn thương cho chính người ngồi bên trong.

Ngược lại, nếu người dân đối phó bằng cách cất búa sâu trong hộc chứa đồ phía trước bên phụ hoặc ném vào cốp xe thì khi xảy ra tình huống lật xe hay ngập nước, việc tìm thấy và sử dụng chiếc búa gần như là không tưởng.

Việc bắt buộc trang bị búa thoát hiểm khi không thật sự cần thiết còn có nguy cơ gây lãng phí. Người dân sẽ lại ra chợ mua những chiếc búa giá vài chục nghìn đồng, không rõ nguồn gốc, đầu thép không đủ độ cứng để phá kính cường lực, chỉ để vượt qua quy trình đăng kiểm rồi cất đi.

Cục Đăng kiểm và các cơ quan chức năng nên tập trung nguồn lực để giám sát thật nghiêm ngặt nhóm xe trên 9 chỗ và xe kinh doanh vận tải. Đây mới chính là khu vực tiềm ẩn nguy cơ tai nạn thảm khốc cao nhất, nơi hành khách hoàn toàn bị động và phụ thuộc vào các trang thiết bị thoát hiểm của nhà xe.

Với xe cá nhân, điều cần làm là đẩy mạnh công tác truyền thông, hướng dẫn kỹ năng an toán cho tài xế, chẳng hạn như cách sử dụng chính chiếc gối tựa đầu của ghế xe để phá kính trong trường hợp khẩn cấp.

Bảo Hà