Bộ trưởng Bộ Công thương: Phân quyền trong hoạt động dầu khí đi đôi kiểm tra, giám sát

Phân quyền mạnh cho PVN nhưng không buông kiểm soát

Chiều 8/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận ở hội trường về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi).

Đồng tình với định hướng phân cấp, phân quyền trong dự thảo luật, tham gia thảo luận, các đại biểu cho rằng việc trao thêm quyền chủ động cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) là cần thiết nhằm rút ngắn thủ tục, nâng cao hiệu quả hoạt động dầu khí. Tuy nhiên, phân quyền cần đi đôi với kiểm soát quyền lực, hậu kiểm và bảo đảm an toàn pháp lý cho người thực thi.

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cho rằng, PVN cần được nhìn nhận với hai vai trò: một mặt là doanh nghiệp đầu đàn của Nhà nước, mặt khác là chủ thể được Nhà nước giao thực hiện quyền, trách nhiệm của nước chủ nhà trong hoạt động dầu khí.

Do đó, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát các quy định để làm rõ năng lực, thẩm quyền và chức năng của tập đoàn. Đặc biệt, cần có một điều khoản quy định cụ thể về vai trò đại diện nước chủ nhà của PVN, thay vì để các quy định liên quan nằm rải rác tại nhiều điều khoản.

Theo đại biểu, việc quy định rõ vai trò này sẽ giúp phân định trách nhiệm, thẩm quyền và cơ chế thực hiện, qua đó tạo điều kiện để tập đoàn chủ động hơn trong triển khai các nhiệm vụ được Nhà nước giao.

Một nội dung khác được đại biểu Trịnh Xuân An đặc biệt lưu ý là cơ chế tài chính dành cho PVN. Theo đại biểu, dự thảo đã trao cho tập đoàn nhiều thẩm quyền, nhưng cơ chế tài chính hiện nay chủ yếu mới tập trung xử lý các chi phí sau khi phát sinh.

Trong khi đó, hoạt động dầu khí có đặc thù rủi ro cao, đòi hỏi nguồn lực lớn ngay từ đầu cho nghiên cứu, thăm dò, đầu tư và duy trì năng lực thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung ngay trong Luật Dầu khí cơ chế tài chính đủ mạnh để PVN có nguồn lực xử lý rủi ro, thực hiện đầu tư ban đầu và củng cố năng lực cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ.

Đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa) cũng đánh giá cao các quy định về phân cấp, phân quyền trong dự thảo luật. Việc rút ngắn chuỗi phê duyệt, chuyển một số thẩm quyền từ Thủ tướng Chính phủ về Bộ Công thương, đồng thời giao PVN quyết định các nội dung chuyên môn, kỹ thuật trong quá trình thực hiện hợp đồng dầu khí được kỳ vọng sẽ giảm các tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian và giảm chi phí tuân thủ.

Theo đại biểu, đây là cải cách thủ tục thực chất, bởi trong lĩnh vực dầu khí, chỉ một tháng chậm trễ cũng có thể làm mất cơ hội của cả một chiến dịch khoan.

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh giao quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực và bảo đảm an toàn pháp lý cho người thực thi.

Theo dự thảo, PVN vừa là nhà thầu độc lập, vừa đại diện cho nước chủ nhà, đồng thời được giao thực hiện một số nhiệm vụ quản lý nhà nước bằng nguồn lực và bộ máy của doanh nghiệp. Đây là mô hình đặc thù phù hợp với hoạt động dầu khí thượng nguồn, song cần được quy định rõ hơn.

Đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 56 quy định về vai trò đại diện nước chủ nhà của PVN như một chức năng độc lập, làm nền tảng pháp lý cho các quyền và nghĩa vụ phát sinh; đồng thời tách bạch rõ nhiệm vụ Nhà nước giao với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

"Không tách bạch được hai chức năng này thì khó bảo đảm tính minh bạch, cạnh tranh bình đẳng, nhất là đối với nhà đầu tư nước ngoài", đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng). Ảnh: Media Quốc hội.

Quan tâm đến cơ chế hậu kiểm đối với các nội dung giao quyền cho PVN, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đánh giá tích cực việc dự thảo mới nhất đã quy định nghĩa vụ báo cáo định kỳ của tập đoàn đối với các nội dung được giao quyền, chấp thuận, phê duyệt, kiểm tra, giám sát.

Theo đại biểu, việc quy định quyền được giao và cơ chế hậu kiểm ngay trong luật là cần thiết, bảo đảm nguyên tắc phân quyền phải đi đôi với kiểm tra, giám sát.

Để cơ chế này thực sự phát huy hiệu quả, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định cụ thể về kỳ báo cáo, phạm vi nội dung báo cáo và hình thức xử lý khi qua báo cáo phát hiện nội dung chấp thuận, phê duyệt chưa phù hợp.

"Khi có quy định như vậy thì nghĩa vụ báo cáo mới trở thành công cụ kiểm soát thực chất và không rơi vào hình thức", đại biểu Dương Khắc Mai nêu rõ.

Thiết kế 3 cấp quản lý, phân quyền rõ trong lĩnh vực dầu khí

Cuối phiên thảo luận, giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cho biết, tinh thần xuyên suốt và nổi bật của dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) là tăng cường phân cấp, giao quyền, đơn giản hóa thủ tục nhằm khơi thông nguồn lực, đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát.

Cách tiếp cận này phù hợp với chủ trương của Đảng, thông lệ công nghiệp dầu khí quốc tế và được rút kinh nghiệm từ quá trình triển khai Luật Dầu khí năm 2022, đồng thời phù hợp với yêu cầu đổi mới quản trị.

"Cấp nào nắm rõ nhất về việc gì thì phải ra quyết định về việc đó", Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nói.

Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng. Ảnh: Media Quốc hội.

Phân tích thêm, ông cho biết, theo thiết kế của dự thảo, mô hình quản lý nhà nước trong lĩnh vực dầu khí sẽ được phân thành ba cấp.

Thứ nhất, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ quyết định những vấn đề vĩ mô, quan trọng như phân lô dầu khí, chính sách ưu đãi đầu tư và các vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại.

Thứ hai, các cơ quan quản lý nhà nước, trong đó Bộ Công thương là đầu mối, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương thực hiện quản lý nhà nước chuyên ngành; phê duyệt các nội dung thuộc thẩm quyền quản lý nhà nước như hợp đồng dầu khí, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quản lý tài nguyên, trữ lượng dầu khí và thực hiện kiểm tra, giám sát.

Thứ ba, PVN với vai trò đại diện nước chủ nhà được giao một số quyền trong ký kết, quản lý, theo dõi, giám sát hoạt động dầu khí, đặc biệt là phê duyệt các nội dung có tính chất cụ thể, kỹ thuật thuộc thẩm quyền. Việc này nhằm tận dụng năng lực, bộ máy và kinh nghiệm của PVN - đơn vị đã hoạt động hơn 60 năm trong lĩnh vực dầu khí.

Đối với cơ chế kiểm tra, giám sát, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết dự thảo đã quy định tại khoản 10 Điều 58 việc Chính phủ quy định chi tiết tổ chức kiểm tra, giám sát. Trên cơ sở dữ liệu do PVN và các nhà thầu dầu khí báo cáo, cơ quan quản lý nhà nước thực hiện giám sát dựa trên dữ liệu và kiểm toán theo định hướng rủi ro.

"Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 59 cũng quy định rất rõ trách nhiệm quản lý, giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước trong việc đầu tư, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước tại doanh nghiệp", ông thông tin thêm.

Yến Chi