Bỏ tiền để AI chỉ chỗ cần phẫu thuật thẩm mỹ

Danielle (37 tuổi), làm trong lĩnh vực công nghệ tại bang Colorado (Mỹ), từng là người mẫu và sở hữu ngoại hình nổi bật. Tuy nhiên, 2 năm thất nghiệp cùng áp lực tài chính khiến cô mất dần sự tự tin, từ đó, cô tìm đến các giải pháp thẩm mỹ để cải thiện ngoại hình, theo The Guardian.

Trong lúc xem TikTok, Danielle bắt gặp quảng cáo về dịch vụ phân tích khuôn mặt. Nền tảng này giới thiệu có thể đánh giá gương mặt dựa trên cơ sở khoa học và đưa ra giải pháp thẩm mỹ để giúp người dùng hoàn hảo hơn.

Danielle quyết định chi 330 USD để đăng ký, gửi một bức ảnh selfie và nhận về bản báo cáo dài 30 trang từ công ty Qoves.

Bản phân tích gần như "mổ xẻ" mọi chi tiết trên khuôn mặt, từ hình dáng đôi tai đến mức độ nữ tính của các đường nét. Qoves đề xuất cô thực hiện hàng loạt can thiệp thẩm mỹ như nâng mũi, chỉnh mí mắt dưới, nâng khóe mắt, độn cằm và tạo hình gò má.

Không dừng ở phẫu thuật, báo cáo còn khuyến nghị Danielle phun xăm lông mày, nối mi, tiêm filler ở thái dương và má, đồng thời kết hợp filler với Botox ở cằm, hàm và vùng quanh miệng.

Hiện nay, không ít người xem kết quả phân tích của AI như cơ sở để cân nhắc các quyết định thẩm mỹ, với kỳ vọng cải thiện cả ngoại hình lẫn cơ hội nghề nghiệp. Ảnh: Kim Hong-Ji/Reuters.

Océane (25 tuổi), cũng biết đến Qoves qua các video của công ty trên YouTube. Cô cho biết bản thân luôn thiếu tự tin về ngoại hình. Océane nhớ mẹ từng muốn cho cô phẫu thuật nâng mũi ngay khi đủ 18 tuổi. Thời còn đi học, bạn bè cũng nhiều lần chế giễu chiếc mũi của cô và đặt biệt danh là "cá heo".

"Tôi thích làm đẹp, thích trang điểm nhưng chưa bao giờ thực sự hài lòng với vẻ ngoài của mình. Từ nhỏ, bố mẹ đã thường xuyên chê ngoại hình của tôi", cô kể.

Océane quyết định trả thêm 80 USD để được nhận kết quả sớm. Chỉ 2 ngày sau, cô đã có bản phân tích. Điều khiến cô bất ngờ là báo cáo không khuyến nghị chỉnh sửa chiếc mũi. Theo Océane, kết quả này phần nào giúp cô cảm thấy nhẹ nhõm vì nó không coi chiếc mũi là khuyết điểm như cô vẫn nghĩ bấy lâu.

Trên website, Qoves cho rằng người có ngoại hình hấp dẫn thường nhận được nhiều lợi thế trong cuộc sống, từ cách được đối xử ở bệnh viện, tòa án cho đến cơ hội tìm việc và mức thu nhập.

Lập luận này dựa trên "hiệu ứng hào quang" (halo effect), hiện tượng tâm lý đã được nhiều nghiên cứu ghi nhận. Theo đó, người có ngoại hình ưa nhìn thường dễ được đánh giá là thông minh, thân thiện và đáng tin cậy hơn. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra ngoại hình có thể liên quan đến mức thu nhập.

Thẩm mỹ dựa trên chuẩn “looksmaxxing”

Hai thập kỷ qua, phẫu thuật thẩm mỹ và các phương pháp làm đẹp không xâm lấn như tiêm Botox ngày càng phổ biến. Cùng với đó, trên mạng xã hội, trào lưu "looksmaxxing" (tối đa hóa ngoại hình) cũng thu hút đông đảo người theo đuổi.

Những người theo xu hướng này cho rằng sức hút của một gương mặt có thể được đo lường bằng các tiêu chí cụ thể. Họ phân tích từng đường nét, chỉ ra những điểm chưa hoàn hảo rồi tìm cách cải thiện để đạt sự hài hòa cho khuôn mặt, tỷ lệ được xem là cân đối giữa mắt, mũi, cằm và các đặc điểm khác.

Từ nhu cầu đó, nhiều dịch vụ phân tích khuôn mặt xuất hiện. Các nền tảng này quảng bá rằng có thể giúp người dùng cải thiện ngoại hình, định hướng các lựa chọn thẩm mỹ để trở thành "phiên bản tốt nhất của chính mình", đồng thời đưa ra nhiều dẫn chứng khoa học để tăng độ tin cậy.

Bên cạnh Qoves, nhiều công cụ như Facemaxify hay Epica còn dùng AI để chấm điểm khuôn mặt dựa trên các tiêu chí về sự cân đối. Sau khi phân tích, chúng không chỉ gợi ý các liệu trình thẩm mỹ có giá cao mà còn bán gói thành viên trả phí hoặc giới thiệu sản phẩm làm đẹp thông qua liên kết tiếp thị.

"Tôi cảm thấy tiêu chuẩn về cái đẹp mà mình đang theo đuổi gần như không thể đạt được nếu không bỏ ra hàng nghìn USD để thẩm mỹ", Danielle nói. Cô cho biết từ khi dành nhiều thời gian lướt TikTok, sự tự tin về ngoại hình của bản thân đã giảm đi đáng kể.

AI khiến người dùng ngày càng tự ti

Tuy nhiên, không phải chuyên gia nào cũng đánh giá tích cực về các dịch vụ phân tích khuôn mặt bằng AI. Tiến sĩ Tracy Vaillancourt, giáo sư tâm lý học tại Đại học Ottawa (Canada), cảnh báo những nền tảng này có thể làm tăng suy nghĩ tự ti khi liên tục khiến người dùng soi xét ngoại hình và xem đó như thước đo giá trị bản thân.

Các chuyên gia cảnh báo những nền tảng tư vấn thẩm mỹ bằng AI có thể khiến người dùng ngày càng tự ti về ngoại hình. Ảnh minh họa: Zizi zi/Pexels.

Theo bà, các biện pháp bảo vệ của các ứng dụng này hiện nay chỉ mang tính hình thức. Dù Qoves và Epica quy định người dùng phải từ 18 tuổi trở lên, trẻ vị thành niên vẫn có thể dễ dàng vượt qua bước xác minh tuổi và tiếp cận danh sách những “khuyết điểm” cần khắc phục.

"Theo tôi, những quy định này chủ yếu mang tính đối phó. Những người dễ bị ảnh hưởng tiêu cực vẫn có thể sử dụng dịch vụ mà không gặp nhiều trở ngại", bà nói.

Vaillancourt cho rằng những nền tảng này đặc biệt rủi ro với người mắc chứng rối loạn mặc cảm ngoại hình, từng bị rối loạn ăn uống hoặc có lòng tự trọng thấp.

Bà cũng không đồng tình việc Qoves nhiều lần sử dụng các nghiên cứu của bà để quảng bá dịch vụ. Nữ giáo sư cho biết bà không thoải mái khi thấy những nghiên cứu của mình về bắt nạt và phòng chống bạo lực, sức khỏe tâm thần được dùng để tiếp thị một sản phẩm thương mại có thể gây tác động tiêu cực đến phụ nữ.

Không chỉ vậy, nhiều chuyên gia cũng đặt câu hỏi về cơ sở khoa học mà các nền tảng này dựa vào. Qoves cho biết hệ thống đánh giá dựa trên các đặc điểm nam tính và nữ tính, đồng thời dẫn một nghiên cứu được đăng trên Frontiers in Psychology năm 2018.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Justin Mogilski, đồng tác giả nghiên cứu trên, khẳng định công trình chỉ phản ánh cách một nhóm sinh viên Mỹ cảm nhận về một số đặc điểm khuôn mặt, không thể áp dụng cho mọi quốc gia hay nền văn hóa. Theo ông, chuẩn mực về cái đẹp luôn thay đổi theo từng bối cảnh và không nên được dùng để khuyến nghị mọi người thay đổi ngoại hình.

Cách các nền tảng xây dựng tiêu chuẩn đánh giá vẻ đẹp cũng gây tranh cãi. Epica tuyên bố theo đuổi sự đa dạng nhưng không giải thích hệ thống phản ánh điều đó như thế nào. Trong khi đó, dù Qoves khẳng định các phân tích phù hợp với mọi sắc tộc, nhiều người dùng cho rằng nền tảng vẫn ưu tiên các đặc điểm thẩm mỹ mang đậm tiêu chuẩn vẻ đẹp phương Tây như mũi cao, mắt to hay mí đôi.

Tiến sĩ Mitch Brown, trợ lý giáo sư khoa học tâm lý tại Đại học Arkansas (Mỹ), cho rằng vấn đề nằm ở chỗ các công ty không công khai tiêu chí và phương pháp AI dùng để đánh giá vẻ đẹp của một khuôn mặt.

Trong khi các nghiên cứu về vẻ đẹp vẫn cho kết quả rất khác nhau, khoa học hiện chưa đủ bằng chứng để các nền tảng này đưa ra những khuyến nghị can thiệp thẩm mỹ cho người dùng.

"Ngay cả khi một cộng đồng đánh giá cao một đặc điểm nào đó, điều đó cũng không có nghĩa mọi người nên thay đổi ngoại hình để chạy theo tiêu chuẩn ấy. Tôi không nghĩ khoa học đã đủ rõ ràng để làm điều đó", Brown nói.

Tâm Đan