Bỏ môn thi thứ ba vào lớp 10 có giảm tải thi cử thực chất?

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo thông tư thay thế quy chế tuyển sinh THCS và tuyển sinh THPT. Trong đó, dự thảo đề xuất nếu tổ chức thi tuyển vào THPT, thí sinh sẽ thi 2 môn là Toán và Ngữ văn.

Theo Công văn số 4991/BGDĐT-GDPT, Bộ GD&ĐT đề nghị các sở GD&ĐT Hà Nội, Hải Phòng và TPHCM nghiên cứu, góp ý dự thảo thông tư.

Tại Điều 15 dự thảo quy định số môn thi đối với tuyển sinh THPT công lập gồm 2 môn: Toán và Ngữ văn. Đối với tuyển sinh THCS, tại các cơ sở có tổ chức thi tuyển đánh giá năng lực, số môn thi gồm Toán và Tiếng Việt.

Theo dự thảo, thời gian làm bài môn Ngữ văn là 120 phút; môn Toán từ 90 đến 120 phút đối với tuyển sinh THPT. Nếu được giữ nguyên và ban hành, quy định này sẽ là thay đổi lớn so với Quy chế tuyển sinh hiện hành. Hiện nay, theo Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT (đang áp dụng cho kỳ tuyển sinh năm học 2026-2027), kỳ thi gồm môn Ngữ văn, Toán và một môn thi/bài thi thứ 3 do Sở GD&ĐT lựa chọn.

Nêu quan điểm về dự thảo, thầy Nguyễn Văn Quý, giáo viên chuyên luyện thi tại Hà Nội cho biết, từ 2 năm trước ông đã ủng hộ phương án chỉ thi Toán - Tiếng Việt (vào lớp 6) và Toán - Ngữ văn (vào lớp 10).

Thầy Quý phân tích, kỳ thi âm thầm quyết định việc học. Khi thi lớp 10 cố định 3 môn Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ, người học đương nhiên dồn công sức vào đó, dẫn đến tình trạng học lệch. Hệ quả là học sinh dành ít thời gian cho Vật lý, Hóa học, Sinh học, gây hổng kiến thức tự nhiên và ngại chọn các tổ hợp này khi lên THPT, dẫn đến nguy cơ thiếu nguồn tuyển chất lượng cho ngành kỹ thuật, công nghệ.

Theo thầy Quý, Toán cùng Tiếng Việt (ở cấp THCS) hay Ngữ văn (ở cấp THPT) là hai năng lực nền tảng về tư duy logic và khả năng diễn đạt mà mọi ngành học đều cần. Thi 2 môn hoàn toàn đủ sức phân loại nếu đề thi thiết kế tốt. Thực tế, Hà Nội từng tuyển sinh lớp 10 công lập chủ yếu bằng 2 môn Toán - Ngữ văn (như các năm 2016, 2017, 2018) với độ cạnh tranh rất cao mà chất lượng học sinh không suy giảm.

Thí sinh thi lớp 10 năm 2026 tại Hà Nội. Ảnh: HB

Đối với Ngoại ngữ, đây là môn cần thiết nhưng không nên bắt buộc thi với tất cả vì điều kiện học tập giữa các vùng miền còn chênh lệch lớn, dễ biến kỳ thi thành cuộc đua đầu tư. Trong bối cảnh AI phát triển, ngoại ngữ nên dạy nền tảng, còn học chuyên sâu theo nhu cầu thực. Minh chứng là năm 2026, dù Ngoại ngữ là môn tự chọn ở kỳ thi tốt nghiệp THPT nhưng vẫn có gần 350.000 thí sinh chủ động đăng ký thi.

Từ đó, thầy Quý đề xuất nếu vẫn có môn thứ 3 thì nên là môn lựa chọn theo chương trình đăng ký của học sinh (như lớp KHTN xét thêm Lý/Hóa/Sinh; lớp Ngoại ngữ xét thêm Ngoại ngữ; lớp KHXH xét thêm Sử/Địa). Đồng thời, cần "trả" Vật lý, Hóa học, Sinh học về thành các môn học độc lập ở bậc THCS thay vì ghép tích hợp cơ học, giúp học sinh xây dựng nền móng chuyên môn chắc chắn.

Đứng trước đề xuất điều chỉnh của Bộ GD&ĐT, tâm lý chung của phụ huynh và học sinh phản ánh những trăn trở rất thực tế trước mỗi thay đổi lớn của chính sách giáo dục.

Nhiều phụ huynh bày tỏ sự đồng tình với phương án chỉ thi 2 môn Toán và Ngữ văn nhằm giảm bớt gánh nặng áp lực thi cử cho con em mình. 

Chị Phan Thùy Linh, một phụ huynh có con chuẩn bị lên lớp 9 tại phường Hà Đông (Hà Nội) chia sẻ rằng kỳ thi vào lớp 10 công lập những năm qua luôn tạo ra tâm lý căng thẳng cho cả gia đình. Việc phải chờ đợi thông tin môn thi thứ 3 đến cận ngày thi làm học sinh phải dồn sức học thêm nhiều môn cùng lúc. Nếu chốt cố định 2 môn nền tảng, học sinh sẽ giải tỏa được áp lực tâm lý, có định hướng ôn tập rõ ràng và lộ trình học tập cân bằng hơn.

Ở chiều ngược lại, không ít ý kiến phụ huynh và giáo viên lại bày tỏ sự băn khoăn về tầm quan trọng của môn Ngoại ngữ. 

Anh Lê Nhật Nam, phụ huynh tại Giảng Võ (Hà Nội) cho rằng với tâm lý "thi gì học nấy" phổ biến hiện nay, nếu không đưa Ngoại ngữ vào kỳ thi chuyển cấp thì học sinh dễ lơ là học tập. Điều này có thể ảnh hưởng đến mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường cũng như làm giảm năng lực hội nhập của học sinh sau này. Một số học sinh có thế mạnh ngoại ngữ cũng e ngại việc chỉ thi Toán và Ngữ văn sẽ khiến các em mất đi lợi thế từ môn sở trường.

Nhiều ý kiến cho rằng, tuyển sinh chuyển cấp không nên áp đặt cứng nhắc. Thay vào đó, Bộ GD&ĐT nên ban hành khung quy chế chung, tạo khoảng mở để các địa phương tự quyết định phương án phù hợp với điều kiện thực tế, đặc thù vùng miền và năng lực hạ tầng giáo dục. Đồng thời, ngành giáo dục cần đổi mới đánh giá quá trình một cách thực chất, giúp học sinh duy trì nền tảng kiến thức toàn diện mà không phụ thuộc vào áp lực thi cử.

Việc lấy ý kiến dự thảo hiện vẫn đang được tiếp tục triển khai. Dù phương án cuối cùng được ban hành ra sao, điều mà dư luận và người trong cuộc mong mỏi nhất vẫn là một lộ trình ổn định, rõ ràng, vừa giảm thiểu áp lực thi cử không cần thiết, vừa đảm bảo chất lượng đầu vào cho các trường THPT trên toàn quốc.

Đỗ Vi