Biến các cam kết quốc tế thành nguồn lực thực chất cho phát triển đất nước

Tiếp tục Kỳ họp thứ 2, sáng 20/10, Quốc hội làm việc tại tổ, cho ý kiến đối với một số dự án luật và nghị quyết, trong đó có dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).

Tận dụng tối đa những cơ hội, lợi ích mà các thỏa thuận quốc tế mang lại

Phát biểu tại phiên thảo luận, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, hoạt động đối ngoại là nguồn lực rất quan trọng phục vụ phát triển đất nước.

Thời gian qua, thông qua các chuyến thăm và làm việc ở nước ngoài của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Việt Nam đã thúc đẩy ký kết nhiều thỏa thuận, cam kết hợp tác quốc tế.

Theo Phó Thủ tướng, vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở việc ký kết mà còn ở khâu tổ chức thực hiện, làm sao để các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp tận dụng tối đa những cơ hội, lợi ích mà các thỏa thuận quốc tế mang lại.

Dẫn thực tiễn triển khai các hiệp định thương mại tự do, Phó Thủ tướng cho biết, Việt Nam đã ký kết 18 hiệp định thương mại tự do. Đây là những cơ hội rất lớn để mở rộng thị trường, thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu trong phiên thảo luận tại tổ sáng 20/10. (Ảnh: DUY LINH)

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, ở một số bộ, ngành, địa phương và trong cộng đồng doanh nghiệp, việc tận dụng những cơ hội, ưu đãi từ các hiệp định, nhất là ưu đãi về thuế quan, vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Do đó, cần tập trung khai thác hiệu quả các cam kết quốc tế, gắn với đổi mới công nghệ, chuyển đổi sản xuất, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

"Cùng với việc thúc đẩy ký kết các thỏa thuận quốc tế, Chính phủ đặc biệt coi trọng công tác tổ chức thực thi, bảo đảm những cam kết đã ký kết được triển khai nghiêm túc, hiệu quả, mang lại lợi ích thiết thực cho đất nước", Phó Thủ tướng nêu rõ.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu xác định rõ định hướng hợp tác với các đối tác quốc tế, phù hợp mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu, năng suất lao động, nguồn lực con người và kinh tế tri thức.

Hiện nay, các cam kết, thỏa thuận cấp cao đã được tập trung thống kê, theo dõi, đôn đốc thực hiện thông qua hệ thống ứng dụng công nghệ. Qua đó, có thể nắm bắt tiến độ triển khai của từng bộ, ngành, địa phương, kịp thời đôn đốc những đơn vị thực hiện chậm, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Quang cảnh phiên thảo luận ở Tổ 3. (Ảnh: DUY LINH)

Chính phủ cũng đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để tăng cường theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các cam kết quốc tế, bảo đảm các kết quả đối ngoại được chuyển hóa thành những chương trình, dự án và hoạt động hợp tác cụ thể.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng cho rằng, trong quá trình thúc đẩy hợp tác quốc tế, bên cạnh việc rà soát kết quả thực hiện những cam kết đã ký kết, điều quan trọng hơn là phải xác định rõ định hướng, nội dung và lĩnh vực hợp tác trong thời gian tới.

"Hợp tác quốc tế phải gắn chặt với định hướng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, phù hợp với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu, nâng cao năng suất lao động, phát huy nguồn lực con người và phát triển kinh tế tri thức", Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.

Theo Phó Thủ tướng, đây là những yêu cầu có ý nghĩa quan trọng để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đối ngoại, qua đó huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển đất nước. Thời gian tới, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo quyết liệt việc tổ chức thực hiện các thỏa thuận, cam kết quốc tế đã ký kết, bảo đảm hoạt động đối ngoại thực sự trở thành nguồn lực quan trọng, đóng góp thiết thực vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Giao nhiệm vụ đối ngoại cho xã biên giới cần đi kèm nguồn lực kinh phí và con người phù hợp

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) là quy định Ủy ban nhân dân xã, phường ở khu vực biên giới, đặc khu là bên ký kết Việt Nam, đồng thời cho phép một số Ủy ban nhân dân xã, phường khác được ký kết thỏa thuận quốc tế theo quy định của Chính phủ, thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Đồng tình với việc trao quyền cho Ủy ban nhân dân cấp xã khu vực biên giới ký kết thỏa thuận quốc tế, song đối với các Ủy ban nhân dân cấp xã không thuộc khu vực biên giới, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ đề nghị cần có sự đánh giá cẩn trọng và toàn diện. Mặc dù mô hình cấp xã hiện nay có quy mô lớn hơn và trực thuộc cấp tỉnh, nhưng đối với các địa bàn nội địa, nhu cầu thực tiễn ký kết thỏa thuận quốc tế không phổ biến.

Bên cạnh yêu cầu dự báo nhu cầu ký kết, đánh giá lợi ích, hiệu quả có thể mang lại và dự kiến nguồn lực thực hiện, đại biểu Hoàng Thanh Tùng cho rằng việc giao quyền phải gắn liền với năng lực thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Trong trường hợp giữ quy định mở rộng cho các xã ngoài khu vực biên giới, các văn bản hướng dẫn dưới luật phải quy định rất cụ thể về thẩm quyền, phạm vi, tiêu chí điều kiện để có cơ sở áp dụng thống nhất.

Quang cảnh thảo luận ở Tổ 8 (Đoàn Sơn La và thành phố Cần Thơ). (Ảnh: DUY LINH)

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Hoàng Anh Công (Đoàn thành phố Cần Thơ) nhấn mạnh nguyên tắc "đối đẳng" trong quan hệ quốc tế. Đại biểu lưu ý, cấp tỉnh có đủ nguồn lực và cơ quan chuyên trách để triển khai công tác đối ngoại, trong khi ở cấp xã, việc ký kết thỏa thuận mang tính ràng buộc pháp lý quốc tế đòi hỏi sự cẩn trọng cao.

Đại biểu Hoàng Anh Công đặt vấn đề về tính khả thi và đối đẳng: liệu chính quyền cấp cơ sở của nước bạn có được trao thẩm quyền tương ứng để ký kết với cấp xã của ta hay không. Do đó, việc quy định thẩm quyền cho xã biên giới phải được xem là trường hợp ngoại lệ có lý do rõ ràng, còn quy mô ký kết chính vẫn phải tập trung từ cấp tỉnh trở lên - nơi có đủ tiềm lực, điều kiện và quy trình xin ý kiến Trung ương theo đúng quy định.

Có chung mối quan tâm, đại biểu Quàng Văn Hương (Đoàn Sơn La) đề xuất cơ quan soạn thảo nghiên cứu kỹ cơ chế kế thừa các nội dung hợp tác đã có, cho phép cấp tỉnh linh hoạt phân cấp và quyết định giao nhiệm vụ cụ thể cho các xã (cả xã biên giới và các xã địa bàn trung tâm) nhằm duy trì, phát huy các mối quan hệ đối ngoại hữu nghị truyền thống.

Cùng với vấn đề kế thừa, đại biểu đặc biệt lưu ý đến bài toán nguồn lực và địa bàn thực thi. Việc quy định thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế cấp xã cần được xác định rõ là chỉ áp dụng đối với 248 xã biên giới đất liền, vì khu vực biên giới biển không có chủ thể chính quyền đối ứng trực tiếp.

Từ thực trạng đa số các xã biên giới là địa bàn đặc biệt khó khăn, đại biểu Quàng Văn Hương nhấn mạnh giao quyền cần đi kèm nguồn lực thực hiện. Theo đó, cần rà soát kỹ lưỡng để có chính sách đầu tư, bố trí nguồn lực kinh phí và con người phù hợp cho các xã biên giới khi được giao nhiệm vụ đối ngoại. Đại biểu đề xuất ưu tiên kinh phí cho các hoạt động đối ngoại nhân dân, thăm thân, giao lưu biên giới, đặc biệt là duy trì các mô hình kết nghĩa bản - bản giúp đỡ lẫn nhau giữa nhân dân hai bên biên giới Việt Nam-Lào.

VĂN TOẢN