Chuyên mục: Kinh tế

Bệ phóng để bứt tốc mạnh mẽ đạt tăng trưởng kinh tế hai con số bền vững

6 giờ trước

Hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số theo chỉ đạo của Tổng Bí thư đòi hỏi các giải pháp đột phá từ thiết lập bộ lọc thể chế, khơi thông nguồn lực đến kiến tạo bệ phóng chuyển đổi số.

Tại phiên bế mạc Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: Kiên quyết không chấp nhận mức tăng trưởng thấp, kiên trì mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số một cách bền vững và thực chất.

Để phân tích sâu hơn bài toán biến khát vọng này thành hiện thực, chúng tôi đã có cuộc trao đổi cùng chuyên gia kinh tế - Tiến sĩ Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME).

Siết bộ lọc chính sách để tăng trưởng đúng thực chất

- Phóng viên: Thưa ông, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh định hướng không chấp nhận tăng trưởng thấp, hướng tới mục tiêu kinh tế hai con số. Dưới góc độ vĩ mô, tính khả thi của mục tiêu này ra sao và doanh nghiệp cần chuẩn bị tâm thế như thế nào?

+ Tiến sĩ Tô Hoài Nam: Mục tiêu tăng trưởng hai con số do Tổng Bí thư đề ra không chỉ là một định hướng chiến lược mà còn thể hiện sự quyết tâm chính trị cực kỳ lớn của Đảng và Nhà nước. Để đánh giá tính khả thi trong thực tiễn, chúng ta phải thừa nhận nền kinh tế đang chịu tác động đan xen từ cả yếu tố bên ngoài lẫn bên trong.

Những biến động địa chính trị toàn cầu hay đứt gãy chuỗi cung ứng là các biến số khách quan nằm ngoài tầm kiểm soát. Tuy nhiên, có hai điều kiện cốt lõi mang tính chủ quan mà Việt Nam hoàn toàn có thể tự quyết định: một là chất lượng thể chế kinh tế, hai là năng lực hấp thụ chính sách của khu vực doanh nghiệp.

Tiến sĩ Tô Hoài Nam, chuyên gia kinh tế, Phó chủ tịch thường trực VINASME

Thực tiễn hiện nay cho thấy điểm nghẽn thể chế vẫn đang cản trở năng lực hấp thụ của khối doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đơn cử, một dự án sản xuất có thể mất rất nhiều thời gian chỉ để hoàn thiện thủ tục đất đai và xây dựng, khiến doanh nghiệp đánh mất thời cơ thị trường. Hoặc nghịch lý về vốn: nhiều đơn vị có dòng tiền cực kỳ lành mạnh, có đơn hàng xuất khẩu tốt nhưng lại không thể tiếp cận tín dụng chỉ vì thiếu tài sản thế chấp cứng.

Để doanh nghiệp thích ứng và nhập cuộc trước mục tiêu lớn, Nhà nước cần chuyển đổi tư duy từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có mục tiêu, có điều kiện và phải đo lường được kết quả đầu ra. Thay vì tung ra các gói bù lãi suất đại trà, chúng ta nên ưu tiên nguồn lực cho những doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu hoặc có dự án đổi mới công nghệ đã qua thẩm định.

Về phía mình, cộng đồng doanh nghiệp buộc phải chủ động tái cấu trúc mô hình kinh doanh, hướng tới sự minh bạch về tài chính và quản trị. Khảo sát của chúng tôi cho thấy, những đơn vị có báo cáo tài chính minh bạch luôn tiếp cận vốn dễ dàng hơn với chi phí thấp hơn rất nhiều.

Nâng cao tỉ lệ nội địa hóa là yếu tố sống còn giúp tự chủ nguồn nguyên liệu sản xuất. Ảnh: QH

- Nguyên tắc cốt lõi là tăng trưởng thực chất, gia tăng hàm lượng tri thức. Theo ông, chúng ta cần thiết lập những bộ lọc chính sách cụ thể nào để buộc doanh nghiệp từ bỏ thói quen phụ thuộc tài nguyên thô và lao động giá rẻ?

+ Để tăng trưởng thực chất như chỉ đạo của Tổng Bí thư, việc thiết lập các bộ lọc chính sách nghiêm ngặt là nhiệm vụ sống còn. Bộ lọc này đóng vai trò như một màng nắn dòng nguồn lực quốc gia.

Thứ nhất là bộ lọc về hiệu quả phân bổ nguồn lực. Dòng vốn tín dụng và các ưu đãi thuế phải được ưu tiên tuyệt đối cho khu vực sản xuất thực, đặc biệt là các ngành công nghệ cao như sản xuất chip, linh kiện điện tử. Cần hạn chế tối đa việc nới lỏng dòng vốn vào các dự án khai thác khoáng sản thô mang lại giá trị gia tăng thấp hoặc các phân khúc bất động sản mang tính đầu cơ.

Thứ hai là bộ lọc về tiêu chuẩn môi trường và xã hội. Bài học nhãn tiền từ việc thu hút đầu tư bằng mọi giá ở một số địa phương đã để lại hệ lụy về ô nhiễm môi trường, khiến chi phí khắc phục sau này lớn hơn nhiều so với thặng dư kinh tế tạo ra. Do đó, các ưu đãi về đất đai, tín dụng xanh phải được gắn chặt với các tiêu chuẩn môi trường và quản trị hiện đại.

Doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động đa dạng hóa thị trường, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng cao. Ảnh: QH

Thứ ba là bộ lọc về năng suất. Nhà nước cần áp dụng cơ chế thuế luân chuyển: đánh thuế suất cao đối với những doanh nghiệp sử dụng công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều năng lượng, tài nguyên; đồng thời dùng chính nguồn thu đó để trợ giá, ưu đãi cho các đơn vị mạnh dạn đầu tư vào tự động hóa và chuyển đổi số.

Thực tế chỉ ra rằng, nếu chính sách chỉ dừng ở mức độ khuyến khích suông, các doanh nghiệp sẽ trì hoãn việc đổi mới. Họ vẫn sử dụng công nghệ cũ vì chi phí ngắn hạn rẻ hơn, bất chấp hậu quả dài hạn. Do vậy, đã đến lúc các chính sách ưu đãi phải đi kèm với chế tài và một lộ trình mang tính bắt buộc.

Khi lợi ích được lượng hóa rõ ràng và rủi ro tuân thủ thủ tục được kéo giảm, cộng đồng doanh nghiệp sẽ tự động bứt tốc, biến khát vọng tăng trưởng hai con số thành hiện thực vững chắc.

Linh hoạt vĩ mô, hướng dòng vốn vào sản xuất

- Ổn định vĩ mô là nền tảng tiên quyết. Sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và tiền tệ cần sự uyển chuyển như thế nào để vừa cung cấp đủ lực đẩy thị trường, vừa củng cố khiên phòng thủ trước các cú sốc bên ngoài?

+ Việc điều hành hai công cụ vĩ mô lõi là tài khóa và tiền tệ hiện nay cần bước sang một trạng thái mới: chủ động phối hợp, nhịp nhàng và linh hoạt tuyệt đối.

Đối với chính sách tiền tệ, mục tiêu tối thượng là nắn dòng tín dụng chảy thẳng vào khu vực sản xuất kinh doanh thực. Chúng ta đã từng nếm trải bài học đắt giá khi dòng vốn chảy ồ ạt vào đòn bẩy đầu cơ bất động sản, không tạo ra hàng hóa cho xã hội trong khi khu vực chế tạo, xuất khẩu lại khát vốn. Để khắc phục, Ngân hàng Nhà nước có thể xem xét áp dụng hạn mức tín dụng chuyên biệt cho từng nhóm ngành trọng điểm.

Tuân thủ các hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh ESG là "hộ chiếu" giúp hàng Việt tự tin vươn tầm trên thị trường thế giới. Ảnh: QH

Về tài khóa, đầu tư công phải thực sự đóng vai trò vốn mồi. Chẳng hạn, khi Nhà nước đầu tư hoàn thiện các tuyến cao tốc chiến lược và hệ thống cảng biển, chi phí logistics sẽ lập tức giảm mạnh. Đây chính là cách dùng tài khóa để nâng đỡ sức cạnh tranh trực tiếp cho doanh nghiệp một cách bền vững.

Nghệ thuật điều hành nằm ở điểm cân bằng. Nếu nới lỏng tiền tệ quá mức nhằm chạy đua tốc độ, áp lực lạm phát và rủi ro tỷ giá sẽ phình to, phá vỡ nền tảng vĩ mô. Ngược lại, nếu thắt chặt quá mức bằng tư duy phòng thủ cực đoan, doanh nghiệp sẽ đình đốn vì đói vốn. Do đó, các cơ quan hoạch định phải liên tục tham vấn thực tiễn từ cộng đồng doanh nghiệp để có những quyết sách bắt trúng nhịp đập của thị trường.

Đột phá thể chế, khơi thông nguồn vốn tư nhân

- Nguồn lực quốc gia là hữu hạn, định hướng hiện nay là ưu tiên dự án trọng điểm, khắc phục lãng phí. Chúng ta cần đột phá thể chế nào để khơi thông nguồn vốn tư nhân vào hạ tầng và chống đầu tư dàn trải hiệu quả?

+ Việc nguồn lực tư nhân e dè trước các dự án hạ tầng lớn bắt nguồn từ những lỗ hổng trong khung pháp lý về hợp tác công - tư. Tư nhân có "bản năng" tìm kiếm lợi nhuận và quản trị rủi ro rất gắt gao; nếu bài toán đầu tư không an toàn, họ sẽ tự động rút lui.

Đột phá thể chế đầu tiên cần làm là quy định rành mạch cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư tư nhân.

Thứ hai, phải số hóa và minh bạch hóa toàn bộ quy trình lựa chọn nhà đầu tư. Các chi phí không chính thức phát sinh từ những quy trình thiếu minh bạch chính là tác nhân làm đội vốn tổng mức đầu tư. Đáng buồn thay, gánh nặng đội vốn này cuối cùng lại giáng xuống lưng người dân và toàn bộ nền kinh tế.

Thứ ba, cần một tư duy mới trong việc phân bổ dự án. Thay vì gom các đại dự án lại thành những gói thầu khổng lồ chỉ dành cho một vài tập đoàn nước ngoài, Nhà nước hoàn toàn có thể chia nhỏ hợp lý để các doanh nghiệp tư nhân nội địa có đủ năng lực tham gia. Việc một dự án lớn được vận hành bởi chín doanh nghiệp quy mô vừa sẽ phân tán rủi ro tốt hơn rất nhiều so với việc giao phó sinh mệnh dự án vào tay một nhà thầu duy nhất. Quan trọng hơn, đây là cách duy nhất để nuôi dưỡng năng lực thi công cốt lõi cho nền kinh tế nước nhà.

Đầu tư công nghệ, AI giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ảnh: QH

Cải cách thủ tục là bệ phóng chuyển đổi số

- Chuyển đổi số là động lực trung tâm của giai đoạn mới. Theo ông, Nhà nước cần những đòn bẩy chính sách nào để tháo gỡ điểm nghẽn về vốn và công nghệ, giúp khối doanh nghiệp nhỏ và vừa tăng tốc tiếp cận nền tảng số?

+ Khối doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ hiện đang đối mặt với rào cản rất lớn về chi phí và nhân lực khi tiếp cận công nghệ mới. Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước thời gian qua tuy nhiều nhưng thủ tục quá phức tạp. Chẳng hạn trong giai đoạn đại dịch, nhiều nguồn vốn hỗ trợ được tung ra nhưng doanh nghiệp thà từ bỏ chứ không dám vay, bởi quy trình thẩm định rườm rà có thể làm lỡ mất toàn bộ cơ hội kinh doanh.

Giải pháp cốt lõi ở đây là cải cách hành chính theo tư duy chuyển đổi số. Cần loại bỏ quy trình xin cho rườm rà, chuyển mạnh sang hình thức đăng ký trực tuyến nền tảng số và áp dụng triệt để cơ chế hậu kiểm. Nhà nước cần tạo hành lang thông thoáng để doanh nghiệp bắt tay vào làm trước, và tiến hành thanh tra, kiểm tra việc tuân thủ cam kết trong quá trình vận hành sau.

Chính quyền chuyển tư duy từ quản lý sang đồng hành sẽ tạo bệ phóng cho doanh nghiệp bứt tốc. Ảnh: QH

Đồng thời, đối với các nghiệp vụ nền tảng không liên quan đến bí mật kinh doanh như phần mềm kế toán, hệ thống phát hành hóa đơn điện tử, Nhà nước nên đầu tư xây dựng các nền tảng số dùng chung và cung cấp miễn phí hoặc chi phí cực thấp cho các hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ.

Cuối cùng, khi thể chế hóa các chủ trương hỗ trợ, tuyệt đối phải tránh ngôn ngữ khẩu hiệu. Một chính sách hiệu quả là chính sách đo lường được rành mạch. Việc ưu đãi thuế hay cấp tín dụng để chuyển đổi công nghệ phải được gắn chặt với các chỉ số cam kết cụ thể: doanh nghiệp giảm được bao nhiêu phần trăm chi phí vận hành, năng suất lao động tăng lên bao nhiêu phần trăm. Khi lợi ích được lượng hóa rõ ràng và rủi ro tuân thủ thủ tục được kéo giảm, cộng đồng doanh nghiệp sẽ tự động bứt tốc, biến khát vọng tăng trưởng hai con số thành hiện thực vững chắc.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!