Báo động đỏ hậu quả trước mắt và dài hạn vì cuộc chiến Trung Đông

Chiến sự Trung Đông đã kéo dài hơn một tháng và vẫn chưa có lối thoát rõ ràng. Những tác động của cuộc xung đột không còn bó hẹp trong khu vực mà đã trở thành tín hiệu báo động đỏ đối với toàn cầu.

“Loại thuế thu nhập lớn và đột ngột”

Theo các báo cáo cập nhật chiến sự hằng ngày, có thể thấy hạ tầng tại Iran, Israel và các tài sản quân sự của Mỹ ở Trung Đông đều chịu thiệt hại nặng nề, khi các bên liên tục thực hiện các đòn trả đũa theo kiểu “ăn miếng, trả miếng”.

Tình hình tại các quốc gia vùng Vịnh cũng không mấy khả quan khi tên lửa và UAV của Iran liên tục tấn công mỗi ngày, gây thiệt hại đáng kể tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), Kuwait, Saudi Arabia, Qatar và nhiều nơi khác.

Khói bốc lên từ một địa điểm bị không kích ở Tehran (Iran) ngày 1-4. Ảnh: AFP

Hệ lụy kinh tế từ cuộc chiến, hiện đã ở tuần thứ năm, đang tạo sức ép lên người tiêu dùng và doanh nghiệp toàn cầu, đẩy giá nhiên liệu, lương thực tăng cao, theo hãng tin Reuters.

Đầu tuần này, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo cuộc chiến đã làm gián đoạn nghiêm trọng các nền kinh tế tiền tuyến và làm xấu đi triển vọng của nhiều nền kinh tế vốn chỉ mới phục hồi sau khủng hoảng. Theo các nhà kinh tế IMF, trong hầu hết các kịch bản, thế giới sẽ phải đối mặt giá cao hơn và tăng trưởng chậm lại.

Những dấu hiệu căng thẳng kinh tế đã bắt đầu xuất hiện. Các dự báo mới cho thấy tỉ lệ nghèo tại thế giới Ả Rập tăng mạnh, lạm phát tại châu Âu tăng vọt và giá xăng tại Mỹ lập mức cao mới. Tác động đặc biệt nghiêm trọng đối với các quốc gia nghèo - những nước có ít nguồn lực nhất để ứng phó. Nhiều quốc gia tại châu Phi, Nam Á, Mỹ Latinh và một số khu vực Trung Đông vốn phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng đang gặp khó khăn nghiêm trọng khi chi phí tăng vọt.

Thiệt hại tại TP Rosh Haayin (Israel) sau một vụ tấn công bằng tên lửa của Iran ngày 1-4. Ảnh: Lực lượng Cứu hỏa và Cứu nạn Israel

Liên Hợp Quốc ước tính cuộc chiến có thể khiến thêm 4 triệu người tại thế giới Ả Rập rơi vào nghèo đói và làm giảm hơn 100 tỉ USD sản lượng của khu vực. Trong khi đó, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz và thiệt hại hạ tầng năng lượng tại vùng Vịnh đang làm gián đoạn nguồn cung dầu, khí đốt, phân bón và nhiều nguyên liệu công nghiệp, đe dọa đẩy giá lương thực và làm chậm sản xuất toàn cầu.

Không chỉ năng lượng, tình trạng thiếu hụt các vật liệu quan trọng được sản xuất tại vùng Vịnh như helium, lưu huỳnh và naphta - nguyên liệu để sản xuất nhựa - cũng có thể làm chậm sản xuất công nghiệp, kéo giảm tăng trưởng ở nhiều quốc gia, theo tờ The New York Times.

Tại châu Âu, giá năng lượng tăng do chiến sự đã đẩy lạm phát tại 21 quốc gia sử dụng đồng euro tăng lên, làm dấy lên lo ngại các ngân hàng trung ương có thể buộc phải tăng lãi suất nếu giá cả tiếp tục leo thang. Tại Mỹ, giá xăng trung bình đã vượt mốc 4 USD/gallon vào ngày 31-3, mức cao chưa từng thấy kể từ tháng 8-2022. Việc giá xăng tăng vọt trong thời gian ngắn có thể buộc người tiêu dùng Mỹ phải thay đổi thói quen chi tiêu, qua đó tác động đến tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh chưa thể dự đoán thời điểm kết thúc chiến tranh, sự bất định đang khiến nhiều chính phủ phải tính đến các biện pháp tiết kiệm năng lượng như giảm ngày làm việc, hạn chế sử dụng ô tô và giảm tiêu thụ điện.

IMF cảnh báo nếu xung đột kéo dài, cùng với bất ổn và rủi ro địa chính trị, giá năng lượng có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài, gây sức ép lớn lên các nước phụ thuộc nhập khẩu, khiến căng thẳng kéo dài và lạm phát khó kiểm soát.

Thế giới tiếp tục kêu gọi hạ nhiệt

Trước nguy cơ xung đột kéo dài và lan rộng, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đang gấp rút kêu gọi các bên liên quan nhanh chóng tìm kiếm giải pháp hòa bình, hạ nhiệt căng thẳng.

Ngày 2-4, sau bài phát biểu trước toàn dân của Tổng thống Mỹ Donald Trump về chiến sự Iran, Thủ tướng Úc Anthony Albanese kêu gọi các bên kiềm chế, cho rằng các mục tiêu quân sự mà Washington đề ra “phần lớn đã đạt được” và đã đến lúc cần hạ nhiệt tình hình. Ông Albanese đặt câu hỏi về mục tiêu tiếp theo của cuộc chiến, cảnh báo rằng xung đột càng kéo dài thì tác động đối với kinh tế toàn cầu sẽ càng nghiêm trọng, theo đài France 24.

Hải quân Iran gần Eo biển Hormuz. Ảnh: NurPhoto

Ngày 1-4, các lãnh đạo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới thông báo sẽ thành lập một nhóm điều phối chung nhằm ứng phó những tác động kinh tế và năng lượng nghiêm trọng do chiến sự Trung Đông gây ra. Ba tổ chức cảnh báo thế giới đang ở trong giai đoạn “bất định cao”, do đó cần phối hợp chặt chẽ để theo dõi diễn biến, thống nhất đánh giá và hỗ trợ các chính phủ điều hướng khủng hoảng. Cơ chế phản ứng có thể bao gồm tư vấn chính sách, hỗ trợ tài chính, các khoản vay lãi suất thấp hoặc 0%, cùng các công cụ giảm thiểu rủi ro cho những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề.

Cũng trong ngày 1-4, trong khuôn khổ chuyến thăm Nhật, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi đã cùng kêu gọi khôi phục hòa bình, thúc đẩy lệnh ngừng bắn, hạ nhiệt căng thẳng và bảo đảm tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo đảm an toàn cho tuyến đường biển chiến lược này và duy trì nguồn cung hàng hóa ổn định cho toàn cầu, theo hãng tin Kyodo News.

Cùng ngày, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan đã có các cuộc điện đàm với những người đồng cấp từ Jordan, Nhật, Qatar và Ai Cập để thảo luận về tình hình Trung Đông, bao gồm các tác động chính trị, kinh tế và những nỗ lực ngoại giao đa phương nhằm chấm dứt xung đột.

Trước đó một ngày, Trung Quốc và Pakistan cũng đưa ra sáng kiến 5 điểm nhằm khôi phục hòa bình và ổn định tại khu vực Vịnh Ba Tư và Trung Đông, trong đó kêu gọi chấm dứt ngay các hành động thù địch, khởi động đàm phán hòa bình, bảo đảm an toàn cho các mục tiêu dân sự, bảo đảm an ninh hàng hải và bảo vệ vai trò của Hiến chương Liên Hợp Quốc.

DƯƠNG KHANG