Bài học lịch sử từ những lần giá dầu chạm mốc 100 USD/thùng

Kho dự trữ dầu ở Carson, California (Mỹ). Ảnh: CNN/TTXVN

Trong phiên giao dịch ngày 9/3, có thời điểm giá dầu Brent tăng 30% lên 119,46 USD/thùng, trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông tiếp diễn và rủi ro ngày càng lớn rằng nguồn cung “vàng đen” toàn cầu. Đây là mức cao nhất của giá dầu kể từ sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022.

Bài học rút ra từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây cho thấy thời gian kéo dài của cú sốc mới là yếu tố quan trọng nhất đối với thị trường.

Business Insider (Mỹ) dẫn nhận định của các nhà phân tích tại Bank of America cho rằng việc giá dầu trở lại mốc “ba chữ số” đang đe dọa dự báo lạm phát của họ. Các nhà phân tích của Bank of America lưu ý rằng dự đoán lạm phát dựa trên thị trường và khảo sát thường phản ứng khá nhạy với biến động giá dầu trong ngắn hạn. Tuy nhiên, dữ liệu lịch sử cho thấy chỉ những đợt tăng vọt mạnh và kéo dài của giá dầu thô mới có thể kích hoạt chu kỳ lạm phát dai dẳng.

Bank of America đã phân tích tác động của các biến động giá dầu trong lịch sử đối với lạm phát tại Mỹ, được đo lường thông qua thay đổi trong chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) – thước đo lạm phát ưa thích của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Các nhà phân tích đánh giá lạm phát và giá dầu từng có mối tương quan trong các cuộc khủng hoảng kinh tế trước đây, như đợt suy thoái năm 2008 và giai đoạn kinh tế sa sút trong đại dịch COVID-19. Tuy vậy, họ lưu ý yếu tố quan trọng cần theo dõi là liệu đà tăng này có mang tính kéo dài hay không.

Bank of America nêu bật: “Chúng tôi nhận thấy rằng chỉ những cú tăng mạnh và kéo dài của giá dầu, thường gắn với các cú sốc nguồn cung, mới trở thành chỉ báo sớm cho đợt lạm phát gia tăng dai dẳng”.

Họ cũng cảnh báo rằng rủi ro sẽ gia tăng theo thời gian nếu Eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa. Theo các chuyên gia chiến lược dầu khí tại Macquarie Research, nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa trong vài tuần, giá dầu có thể tăng lên 150 USD/thùng hoặc cao hơn.

Bank of America đã lưu ý về các nguy cơ đáng quan ngại có thể hình thành khi giá năng lượng leo thang.

Rủi ro đầu tiên là chi tiêu của nhóm thu nhập cao có thể giảm mạnh nếu thị trường chứng khoán xảy ra làn sóng bán tháo. Hiện tượng “nền kinh tế hình chữ K” tại Mỹ đang được nâng đỡ bởi mức chi tiêu mạnh tay của nhóm thu nhập cao, trong bối cảnh giá cổ phiếu vẫn giao dịch gần mức đỉnh lịch sử. Mô hình “chữ K” ám chỉ mức chi tiêu của các hộ thu nhập cao tiếp tục tăng, trong khi người thu nhập thấp gần như dậm chân tại chỗ.

Rủi ro thứ hai mà Bank of America nhận thấy là kịch bản các hộ gia đình thu nhập thấp thắt chặt hầu bao. Các nhà phân tích cho biết nhóm thu nhập thấp dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc giá dầu, và việc chi phí năng lượng tăng cao có thể khiến tỷ lệ chậm trả nợ tín dụng gia tăng.

Cuối cùng, các nhà phân tích cho rằng việc trì hoãn đầu tư do giá năng lượng cao có thể trở thành lực cản đối với tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong năm nay.

Trong kịch bản giá dầu duy trì ở mức rất cao trong thời gian dài, ngân sách hộ gia đình vốn đã eo hẹp do lạm phát cao có thể “tan vỡ” dưới áp lực. Trong khi đó, các công ty đối mặt với nguy cơ hóa đơn nhiên liệu và chi phí dự trữ hàng hóa tăng vọt. Tất cả điều này làm dấy lên khả năng xảy ra kịch bản xấu nhất cho nền kinh tế toàn cầu: "lạm phát đình trệ" (stagflation). Đây là cụm từ ám chỉ việc đồng thời xảy ra lạm phát cao và suy thoái kinh tế, đồng thời là “cơn ác mộng” mà không một nhà hoạch định chính sách nào muốn trải qua.