Bài 1: Giấc mơ nơi đất khách và nỗi trăn trở ở quê nhà

Giữa những khu công nghiệp đông đúc, những dãy phòng trọ chật hẹp hay các ca làm kéo dài đến đêm khuya là cuộc sống của hàng chục nghìn lao động Hà Tĩnh đang mưu sinh nơi đất khách. Họ rời quê với khát vọng đổi thay cuộc sống, nhưng phía sau những đồng lương là những năm tháng xa gia đình, những cuộc đoàn viên ngắn ngủi và những khoảng trống để lại nơi quê nhà.

Xa quê, điều khiến nhiều lao động Hà Tĩnh trăn trở không chỉ là áp lực mưu sinh mà còn là nỗi nhớ gia đình và những khoảng trống tình thân. Dù luôn mong muốn được làm việc gần nhà để chăm sóc cha mẹ, con cái, nhiều người vẫn phải rời quê đến các khu công nghiệp (KCN), đô thị lớn bởi cơ hội việc làm và thu nhập tại địa phương chưa thực sự đáp ứng nhu cầu cuộc sống.

Dòng người rời Hà Tĩnh đến các khu công nghiệp, đô thị lớn mưu sinh vẫn là câu chuyện xuyên suốt nhiều năm qua.

Sinh ra trong một gia đình thuần nông ở xã Thạch Lạc, sau khi tốt nghiệp THPT, chị Hoàng Thị Mai Linh (SN 1998) không có nhiều lựa chọn nghề nghiệp. Giống như nhiều thanh niên cùng trang lứa, chị quyết định theo người thân vào miền Nam làm công nhân với mong muốn có việc làm ổn định và phụ giúp gia đình. Từ đó đến nay, gần 10 năm tuổi trẻ của chị gắn với các KCN ở Đồng Nai, nơi những ca làm kéo dài và cuộc sống xa quê đã trở thành điều quen thuộc. “Thu nhập mỗi tháng khoảng 9-10 triệu đồng nhưng chi phí sinh hoạt cũng rất lớn. Có những năm kinh tế khó khăn, tiền kiếm được chỉ đủ trang trải cuộc sống và gửi một ít về phụ giúp gia đình nên tôi không dám về quê. Nhiều năm liền đón Tết xa quê, tôi chỉ nhìn bố mẹ, người thân qua điện thoại mà thấy chạnh lòng. Dù đã 28 tuổi nhưng tôi vẫn chưa nghĩ nhiều đến chuyện lập gia đình. Đi làm xa, cuộc sống chưa ổn định, tích lũy chẳng được bao nhiêu nên nhiều dự định của bản thân đành phải gác lại” - chị Linh chia sẻ.

Sau gần 10 năm gắn với các khu công nghiệp ở Đồng Nai, hiện nay, chị Hoàng Thị Mai Linh mong muốn có một công việc ổn định ngay tại quê hương, thu nhập đủ trang trải cuộc sống để được gần bố mẹ.

Dịp tết Nguyên đán vừa qua, sau thời gian dài mới có cơ hội sum họp cùng gia đình, chị Linh lại tất bật chuẩn bị hành lý cho chuyến xe đêm trở lại miền Nam. “Đi làm ăn xa mãi cũng mệt. Điều tôi mong nhất vẫn là có một công việc ổn định ngay tại quê hương, thu nhập đủ trang trải cuộc sống để được ở gần bố mẹ và sau này chăm lo cho gia đình riêng của mình” - chị Linh mong muốn.

Còn anh Phạm Tuân (SN 1992, thôn Phúc Xá, xã Đức Thọ) theo chân nhiều người thân vào Đồng Nai tìm việc ngay khi vừa tốt nghiệp THPT vào năm 2011. Khi đó, đi làm công ty tại các KCN lớn ở miền Nam được xem là con đường khả dĩ nhất để kiếm sống. Thế nhưng, sau ngần ấy năm xa quê, cuộc sống của anh Tuân vẫn chưa thực sự ổn định. Thu nhập của anh hiện mỗi tháng khoảng 10-15 triệu đồng nhưng phụ thuộc vào công việc nhiều hay ít. Tiền thuê trọ, phí sinh hoạt, đi lại và những lần về quê thăm gia đình khiến số tiền tích lũy chẳng đáng là bao. Hiện, vợ anh mắc bệnh ung thư tuyến giáp, hai con còn nhỏ và mẹ đã lớn tuổi. Có những tháng công việc bấp bênh, thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống, thậm chí không gửi được tiền về cho vợ con.

“Đi xa tưởng kiếm được nhiều tiền hơn, nhưng chi phí cũng nhiều. Đôi khi nhìn lại, thấy những gì mình đánh đổi quá lớn so với số tiền kiếm được. Có những năm không về ăn Tết, con gọi điện hỏi bao giờ bố về, nghe mà thương lắm” - anh Tuân ngậm ngùi.

Hàng chục lần rời quê, xa người thân để tiếp tục con đường mưu sinh, nay anh Tuân mong muốn có công việc ổn định tại quê nhà.

Dù mỗi người một hoàn cảnh, một lựa chọn khác nhau, nhưng điểm chung dễ nhận thấy là cuộc sống tha phương chưa bao giờ là hành trình dễ dàng. Phía sau những đồng lương kiếm được là những tháng năm xa gia đình, những cuộc gọi hỏi thăm thay cho những lần sum họp và nỗi nhớ quê nhà luôn thường trực. Với nhiều lao động, được sống và làm việc gần người thân vẫn là mong muốn lớn nhất, nhưng đến nay đó vẫn là điều chưa dễ thực hiện.

Theo thống kê của Sở Nội vụ, giai đoạn 2021-2025 đã có 113.989 lượt lao động Hà Tĩnh tìm được việc làm. Tuy nhiên, trong số này chỉ có 37.761 lượt người làm việc trong tỉnh, chiếm 33,12%; trong khi 22.059 lượt người làm việc ngoài tỉnh và 54.169 lượt người đi làm việc ở nước ngoài, chiếm tới 66,88%. Đây là con số cho thấy, dù thị trường lao động địa phương đã có nhiều chuyển biến tích cực, dòng dịch chuyển lao động ra ngoại tỉnh đang đặt ra áp lực lớn đối với mục tiêu giữ chân nguồn nhân lực phục vụ phát triển của tỉnh trong thời gian tới.

Tại nhiều vùng quê ở Hà Tĩnh, sự thiếu vắng lao động trẻ đang hiện hữu ngày càng rõ. Những người trong độ tuổi lao động lần lượt rời quê đi làm ăn xa, để lại phía sau chủ yếu là người già và trẻ nhỏ. Không chỉ khiến nhiều gia đình thiếu hụt trụ cột, thực trạng này còn ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống cộng đồng ở nông thôn. Nhiều địa phương thiếu lực lượng lao động phục vụ sản xuất, các hoạt động đoàn thể, phong trào tại cơ sở cũng dần trầm lắng hơn trước.

Xã Đức Thọ đang từng bước phát triển các cụm công nghiệp, nhu cầu lao động tại chỗ ngày càng lớn nhưng lực lượng trẻ lại liên tục dịch chuyển ra ngoài tỉnh.

Tại xã Đức Thọ, nơi đang từng bước phát triển các cụm công nghiệp, nhu cầu lao động tại chỗ ngày càng lớn nhưng lực lượng trẻ lại liên tục dịch chuyển ra ngoài tỉnh. Theo thống kê sơ bộ, hiện địa phương có hơn 2.000 lao động trong độ tuổi 18-35 đang làm ăn xa, chủ yếu tại các tỉnh phía Nam hoặc đi xuất khẩu lao động.

“Lao động trẻ đi làm ăn xa đang để lại khoảng trống lớn trong phát triển kinh tế địa phương. Hiện, toàn xã chỉ còn 7 mô hình kinh tế thanh niên, chủ yếu là các mô hình nông nghiệp nhỏ với doanh thu khoảng 200-300 triệu đồng/năm; phần lớn hoạt động SXKD còn lại do lực lượng trung niên và người cao tuổi đảm nhận. Nếu không có giải pháp tạo việc làm và giữ chân lao động trẻ, địa phương sẽ gặp nhiều khó khăn trong phát triển KT-XH cũng như xây dựng lực lượng kế cận trong tương lai”, ông Trịnh Hồng Mạnh, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Đức Thọ cho biết.

Nhiều hoạt động xây dựng NTM tại xã Đức Thọ thiếu đi lực lượng đoàn viên, thanh niên. Ảnh Phan Cúc

Không chỉ thiếu hụt trong sản xuất, dòng dịch chuyển của lao động ra ngoại tỉnh còn tác động trực tiếp đến nhiều mặt đời sống ở nông thôn, đặc biệt là công tác tập hợp thanh niên, phát triển hoạt động địa phương và triển khai các phong trào tại cơ sở. Tại nhiều xã, lực lượng ĐVTN trong độ tuổi lao động ngày càng mỏng, khiến việc xây dựng NTM, thúc đẩy chuyển đổi số gặp không ít khó khăn.

“Hiện, khoảng 50% thanh niên trong độ tuổi lao động trên địa bàn đang làm ăn xa. Điều này khiến lực lượng ĐVTN tại cơ sở ngày càng mỏng, gây nhiều khó khăn trong việc triển khai các phong trào và nhiệm vụ địa phương. Đặc biệt, ở những lĩnh vực cần sức trẻ như chuyển đổi số, xây dựng NTM hay các hoạt động tình nguyện, nhiều thời điểm, chúng tôi chỉ huy động được 4-5 đoàn viên tham gia”, anh Hoàng Văn Nghị - Bí thư Đoàn xã Xuân Lộc cho biết.

Khi làn sóng lao động xa quê tiếp diễn thì tại Hà Tĩnh, doanh nghiệp (DN) lại rơi vào tình trạng khát lao động. Theo dự báo Sở Nội vụ, giai đoạn 2026-2030, các KKT, KCN trên địa bàn Hà Tĩnh sẽ cần khoảng 73.000 lao động, bình quân 13-14 nghìn lao động/năm. Trong tầm nhìn đến năm 2035, khi các quy hoạch công nghiệp, logistics, cảng biển và kinh tế ven biển được triển khai đồng bộ, nhu cầu nhân lực sẽ tiếp tục tăng mạnh. Chỉ tính riêng trong các KKT, KCN, nhu cầu lao động có thể đạt 90-100 nghìn người, thậm chí cao hơn. Nhu cầu tuyển dụng tập trung chủ yếu ở lĩnh vực công nghiệp và xây dựng với khoảng 60.000 lao động. Trong đó, riêng các ngành công nghiệp chế tạo như cơ khí, điện tử, công nghệ ô tô, luyện kim và sản xuất thiết bị cần khoảng 34.500 người; xây dựng cần khoảng 12.500 người. Bên cạnh đó, lĩnh vực thương mại, dịch vụ dự kiến cần thêm khoảng 13.000 lao động, tập trung ở các ngành logistics, thương mại, du lịch và dịch vụ lưu trú.

VinFast Hà Tĩnh hiện là một trong những đơn vị có nhu cầu tuyển dụng lao động lớn.

DÙ TIẾP NHẬN HƠN 8.600 LƯỢT NGƯỜI TÌM VIỆC, SỐ LAO ĐỘNG ĐƯỢC KẾT NỐI THÀNH CÔNG VÀO LÀM VIỆC TẠI CÁC DN MỚI ĐẠT 2.479 NGƯỜI, TƯƠNG ĐƯƠNG KHOẢNG 13,8% NHU CẦU TUYỂN DỤNG.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Tĩnh đã khảo sát trực tiếp 684 DN trên địa bàn, ghi nhận nhu cầu tuyển dụng lên tới 17.915 lao động. Tuy nhiên, dù tiếp nhận hơn 8.600 lượt người tìm việc, số lao động được kết nối thành công vào làm việc tại các DN mới đạt 2.479 người, tương đương khoảng 13,8% nhu cầu tuyển dụng. Điều đó đồng nghĩa các DN vẫn còn thiếu hơn 15.400 lao động, phản ánh áp lực thiếu hụt nhân lực đang hiện hữu, nhất là trong bối cảnh nhiều dự án lớn tiếp tục mở rộng sản xuất và gia tăng nhu cầu tuyển dụng.

“Tình trạng thiếu hụt lao động, đặc biệt là lao động có tay nghề đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động SXKD của nhiều DN. Khi không tuyển đủ nhân lực theo kế hoạch, DN rất khó duy trì ổn định dây chuyền sản xuất, nhất là ở các ngành sử dụng nhiều lao động như may mặc, chế biến nông - thủy sản. Việc thiếu lao động kéo dài không chỉ làm giảm năng suất, tăng chi phí tuyển dụng, đào tạo mà còn ảnh hưởng đến tiến độ đơn hàng, khả năng mở rộng sản xuất và sức cạnh tranh của DN”, ông Võ Tá Nghĩa - Phó Trưởng ban Quản lý KKT tỉnh Hà Tĩnh cho biết.

“Thị trường lao động Hà Tĩnh đang bước vào giai đoạn chuyển đổi với nhu cầu nhân lực tăng rất nhanh, đặc biệt tại các KKT, KCN và các dự án lớn. Tuy nhiên, tốc độ gia tăng nhu cầu lao động hiện đang cao hơn khả năng cung ứng của thị trường. Nếu xu hướng dịch chuyển lao động tiếp tục kéo dài, nguy cơ thiếu hụt nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghiệp và thu hút đầu tư trong thời gian tới là hoàn toàn hiện hữu”, ông Đinh Hữu Công - Phó Giám đốc Sở Nội vụ Hà Tĩnh cho biết.

Trong giai đoạn 2026–2030 các khu kinh tế, khu công nghiệp và dự án công nghiệp trọng điểm của Hà Tĩnh dự kiến có nhu cầu tuyển dụng 70.000 – 73.000 lao động. Trong ảnh: Khu công nghiệp Gia Lách đang mở rộng không gian thu hút đầu tư với nhiều cơ hội việc làm.

ĐIỀU GÌ KHIẾN NHIỀU NGƯỜI VẪN CHƯA LỰA CHỌN Ở LẠI HOẶC TRỞ VỀ QUÊ HƯƠNG LÀM VIỆC? ĐÂU LÀ NHỮNG RÀO CẢN ĐANG NGĂN DÒNG LAO ĐỘNG QUAY TRỞ LẠI?

Hàng chục nghìn lao động Hà Tĩnh vẫn lựa chọn làm việc ngoài tỉnh và ở nước ngoài, trong khi địa phương đang bước vào giai đoạn tăng tốc công nghiệp hóa với nhu cầu nhân lực ngày càng lớn. Nghịch lý nằm ở chỗ, nơi người lao động rời đi đang ngày càng thiếu nhân lực để phát triển, còn nơi họ tìm đến cũng không phải lúc nào mang lại cuộc sống như kỳ vọng. Vậy điều gì khiến nhiều người vẫn chưa lựa chọn ở lại hoặc trở về quê hương làm việc? Đâu là những rào cản đang ngăn dòng lao động quay trở lại? Đó cũng chính là vấn đề cần được nhìn nhận thấu đáo để tìm lời giải cho bài toán nhân lực của Hà Tĩnh trong giai đoạn mới.

BÀI, ẢNH: SĨ HOÀNG - THANH QUÝ
THIẾT KẾ: HUY TÙNG
(còn nữa)

Sĩ Hoàng