An Giang: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Óc Eo gắn chặt với phát triển kinh tế-xã hội

Nhà trưng bày văn hóa Óc Eo trưng bày nhiều hình ảnh, hiện vật Óc Eo.

Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê nằm trên địa bàn xã Óc Eo và xã Mỹ Thuận, tỉnh An Giang, là một trong những trung tâm khảo cổ học quan trọng của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Di sản đề cử gồm 16 địa điểm thuộc 4 khu vực: núi Ba Thê, đô thị Óc Eo, Giồng Xoài và Nền Chùa, với tổng diện tích hơn 453ha.

Tại Nhà trưng bày văn hóa Óc Eo có hơn 3.350 hiện vật gốc, trong đó có 4 bảo vật quốc gia là những cổ vật vô giá theo thời gian. Theo hồ sơ đề cử, Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê đáp ứng hai tiêu chí quan trọng về Giá trị nổi bật toàn cầu (OUV) theo Công ước di sản thế giới năm 1972.

Di tích Gò Cây Thị trong quần thể Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê.

Trước hết, đây là minh chứng đặc sắc cho sự giao lưu, tiếp biến giữa nền văn hóa bản địa Đông Nam Á với các nền văn minh lớn như Ấn Độ, Trung Hoa và Địa Trung Hải trong khoảng từ thế kỷ I đến thế kỷ VII.

Đồng thời, di sản còn phản ánh sinh động sự tồn tại và phát triển rực rỡ của nền văn minh cổ xưa Phù Nam, một trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa quan trọng trong lịch sử khu vực nhưng hiện không còn tồn tại.

Những giá trị nổi bật này đã được giới nghiên cứu trong nước và quốc tế ghi nhận qua nhiều thập niên khảo cổ học, tạo cơ sở khoa học vững chắc cho việc xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO.

Một số hiện vật Óc Eo.

Sau nhiều năm chuẩn bị, đầu năm 2026, hồ sơ đề cử Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê đã bước vào giai đoạn quan trọng. Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang đã hoàn thiện hồ sơ chính thức gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để trình Chính phủ. Tiếp đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Thủ tướng Chính phủ xem xét gửi hồ sơ đến UNESCO.

Tại cuộc họp giao ban báo chí tổ chức ngày 7/7 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy phối hợp Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh tổ chức tại phường Rạch Giá, ông Nguyễn Xuân Bằng, Phó Giám đốc Ban Quản lý di tích văn hóa Óc Eo thông tin, ngày 26/1/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý chủ trương gửi hồ sơ khoa học tới UNESCO để đề nghị ghi danh Di sản văn hóa thế giới. Chỉ vài ngày sau, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam chính thức nộp hồ sơ đến Trung tâm di sản Thế giới.

Đến cuối tháng 2/2026, Trung tâm di sản thế giới xác nhận hồ sơ của Việt Nam đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật theo hướng dẫn của Công ước di sản thế giới và chuyển sang Hội đồng di tích và di chỉ quốc tế (ICOMOS) để tiến hành đánh giá chuyên môn. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định nỗ lực của tỉnh An Giang cũng như các bộ, ngành Trung ương.

Những lớp gạch xưa của nền văn hóa Phù Nam.

Song song với quá trình thẩm định, tỉnh An Giang cũng tích cực triển khai các hoạt động đối ngoại, tăng cường trao đổi với UNESCO và ICOMOS, đồng thời tham gia các diễn đàn quốc tế nhằm giới thiệu giá trị của di sản và vận động sự ủng hộ đối với hồ sơ đề cử.

Theo kế hoạch, dự tính trong tháng 8/2026, chuyên gia của ICOMOS sẽ đến An Giang thực hiện đánh giá thực địa đối với Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê. Đây được xem là một trong những bước quyết định trong toàn bộ quy trình xem xét ghi danh của UNESCO.

Nhằm bảo đảm tốt nhất cho đợt đánh giá thực địa, tỉnh An Giang đang tập trung hoàn thiện nhiều hạng mục quan trọng tại khu di tích. Trong đó, các công trình bảo tồn như tu bổ di tích, xây dựng mái che, cải tạo hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan, lắp đặt hệ thống bảng thuyết minh, nâng cấp Nhà trưng bày văn hóa Óc Eo, bảo quản hiện vật, khai quật bổ sung một số điểm khảo cổ… được triển khai đồng bộ.

Song song đó là công tác vệ sinh môi trường, bảo quản thường xuyên 16 điểm di tích thành phần, góp phần tạo diện mạo khang trang, đáp ứng yêu cầu đánh giá nghiêm ngặt của ICOMOS cũng như phục vụ khách tham quan trong tương lai.

Theo ông Nguyễn Văn Nhiên, Giám đốc Ban Quản lý di tích văn hóa Óc Eo, không chỉ tập trung cho mục tiêu ghi danh UNESCO, An Giang còn xác định việc bảo tồn và phát huy giá trị Văn hóa Óc Eo phải gắn chặt với phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.

Núi Ba Thê nơi gắn với quần thể Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê.

Tỉnh đang đầu tư xây dựng các mái che bảo vệ di tích, chỉnh lý, bảo tồn các điểm khảo cổ quan trọng; nâng cấp nội dung trưng bày tại Nhà trưng bày văn hóa Óc Eo theo tiêu chuẩn bảo tàng hiện đại; cải tạo cảnh quan, trồng cây xanh, xây dựng các điểm tham quan, trải nghiệm nhằm nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.

Cũng theo ông Nguyễn Văn Nhiên, dự kiến trong tháng 8/2026, An Giang sẽ tổ chức “Tuần lễ Di sản văn hóa Óc Eo” với nhiều hoạt động văn hóa, trưng bày, quảng bá sản phẩm OCOP, tái hiện nghề truyền thống và các hoạt động trải nghiệm, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất, con người An Giang đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Đặc biệt, Ban Quản lý di tích văn hóa Óc Eo đang phối hợp các sở, ngành và đơn vị tư vấn xây dựng Đề án phát triển du lịch văn hóa Óc Eo giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để hình thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, khai thác hiệu quả các giá trị di sản, góp phần phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững.

Việc xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO đối với Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê không chỉ là hành trình khẳng định giá trị của một di sản khảo cổ đặc biệt của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế, mà còn thể hiện quyết tâm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân An Giang trong gìn giữ di sản văn hóa dân tộc.

TRẦN THANH DŨNG