Amazon, AST SpaceMobile và Trung Quốc cùng bước vào cuộc đua vệ tinh D2D

Ookla hé lộ diện mạo thị trường vệ tinh kết nối điện thoại toàn cầu. Ảnh: Ookla

Ookla hé lộ diện mạo thị trường vệ tinh kết nối điện thoại toàn cầu

Theo báo cáo triển vọng mới nhất của Ookla, đơn vị sở hữu nền tảng Speedtest, số lượng kết nối vệ tinh D2D (kết nối trực tiếp giữa vệ tinh và điện thoại) toàn cầu tăng khoảng 24,5 % trong giai đoạn tháng 7/2025 đến tháng 3/2026. Mức tăng cho thấy thị trường đã bước sang giai đoạn thực tế, khi người dùng sử dụng điện thoại thông thường để liên lạc trực tiếp với các vệ tinh trên quỹ đạo trái đất. Hệ thống kết nối trực tiếp giữa vệ tinh và điện thoại mới xuất hiện trên thị trường thương mại hơn ba năm nhưng đã nhanh chóng hình thành hệ sinh thái riêng.

Tổng quan tình hình phát triển của một số quốc gia trong thị trường D2D. Nguồn: Ookla

Vẫn theo Ookla, mức tăng trưởng trùng với thời điểm Starlink Mobile triển khai dịch vụ kết nối trực tiếp giữa vệ tinh và điện thoại tại Chile, Ukraine, Peru và United Kingdom. Mỗi khi Starlink hợp tác với thêm một nhà mạng tại thị trường mới, số lượng kết nối lại tăng nhanh. Quá trình mở rộng diễn ra tương tự giai đoạn mạng di động phủ sóng mạnh tại nhiều quốc gia vào cuối thế kỷ XX, nhưng khác ở chỗ hệ thống phát tín hiệu hiện đặt trên quỹ đạo thấp quanh Trái Đất.

Cũng trong dữ liệu Ookla công bố, Hoa Kỳ giữ vị trí dẫn đầu với 45,9 % tổng số kết nối vệ tinh D2D toàn cầu trong tháng 3/2026. Úc xếp thứ hai với 18,1 %, Chile đứng thứ ba với 10 % và Canada nối tiếp với 9,8 %. Ookla cho biết bốn quốc gia dẫn đầu đều có vùng nông thôn với diện tích trải rộng, nhiều khu vực xa trung tâm và khó triển khai hạ tầng viễn thông mặt đất. Điều này giúp dịch vụ kết nối trực tiếp giữa vệ tinh và điện thoại phát huy hiệu quả hơn so với các đô thị có mật độ phủ sóng cao. Starlink chiếm phần lớn mẫu kết nối vệ tinh ghi nhận trong báo cáo, trong khi Skylo Technologies và Lynk Global cũng đóng góp một lượng mẫu nhất định trên phạm vi toàn cầu.

Tỷ lệ mẫu D2D theo từng quốc gia (tháng 7/2025 – tháng 3/2026). Nguồn: Ookla

Trong tháng 3 năm 2026, chỉ 0,46 % người dùng Speedtest tại Hoa Kỳ ghi nhận ít nhất một lần kết nối với vệ tinh D2D. Tỷ lệ cao nhất ở Chile với 1,26 %, Canada đạt 0,70 % và Nhật Bản thấp nhất với 0,11 %. Riêng Ukraine, từ khi nhà mạng Kyivstar bắt tay Starlink Mobile vào tháng 11/2025, tỷ lệ kết nối vệ tinh D2D đã đạt 2,52 % tổng mẫu vào tháng 3/2026. Điều đó giúp định vị quy mô thật của thị trường, tức là vệ tinh D2D hiện còn khá nhỏ so với cả ngành di động toàn cầu, song tốc độ mở rộng đủ nhanh để các ông lớn sẵn sàng đặt cược hàng tỷ USD đầu tư.

Ookla cũng phân tích nguyên nhân khiến tỷ lệ người dùng D2D tại Hoa Kỳ và Canada giảm trong những tháng gần đây. Nhà mạng T-Mobile tại Hoa Kỳ và Rogers tại Canada bắt đầu thu phí một số khách hàng sau giai đoạn dùng thử miễn phí. Khách hàng sử dụng gói cước cao vẫn dùng dịch vụ Starlink Mobile miễn phí, trong khi khách hàng gói thấp phải trả khoảng 10 USD mỗi tháng. Ookla bổ sung rằng xu hướng sử dụng theo mùa cũng góp phần vào mức giảm, bởi người dân Bắc Mỹ ít đi xa trong mùa đông.

Để hiểu xem vệ tinh D2D có hoạt động tốt trong đời thực hay không, Ookla cho đơn vị thành viên của mình là RootMetrics tiến hành đợt thử nghiệm lái xe thực địa trên mạng T-Mobile tại vùng nông thôn bang New York trong nửa cuối năm 2025. Theo dữ liệu RootMetrics công bố, các kỹ sư đo lường cố tình gửi và nhận tin nhắn từ điện thoại đặt trên xe đang di chuyển, một kịch bản có yêu cầu kỹ thuật cao hơn nhiều so với cách dùng thông thường yêu cầu đứng yên ngoài trời và có tầm nhìn thông thoáng lên bầu trời.

Kết quả RootMetrics ghi nhận là đội thử nghiệm thực hiện tổng cộng 238 lần thử gửi tin nhắn qua mạng vệ tinh D2D Starlink. Điện thoại gửi và nhận thành công trong 143 lần, tương đương tỷ lệ 60 %. Thời gian ngắn nhất để hoàn tất chu trình gửi nhận chỉ 1 giây, trong khi thời gian dài nhất lên tới 5 phút. RootMetrics tính thời gian trung bình cho một lần gửi nhận thành công đạt 1 phút 17 giây. Nếu bạn hình dung một người lái xe đang mắc kẹt giữa vùng rừng bang New York, con số 1 phút 17 giây đủ để gửi đi một tin nhắn báo cứu hộ, điều mà mạng di động mặt đất không làm được ở những vị trí này, RootMetrics lý giải.

Ookla tiếp cận sâu vào khía cạnh kỹ thuật bằng phép đo công suất tín hiệu qua chỉ số RSRP (Reference Signal Received Power). Dữ liệu Ookla cho thấy phần lớn tín hiệu vệ tinh D2D tại Mỹ nằm trong dải từ âm 108 đến -126 dBm (âm), tức là thấp hơn đáng kể so với dải thông thường của mạng di động mặt đất trải từ âm 80 đến -120 dBm (âm). Ookla cho biết tín hiệu yếu vẫn duy trì kết nối ổn định nhờ đặc thù môi trường, chủ yếu là khu vực xa ít nhiễu sóng và không có lưu lượng người dùng đông. Chuyên gia Ookla chỉ ra đây cũng là lý do dịch vụ D2D hiện nay chỉ hỗ trợ tin nhắn và dữ liệu tốc độ thấp như ứng dụng X, WhatsApp, onX và Google Maps, theo chính công bố từ Starlink.

Chi phí đưa vệ tinh D2D lên quỹ đạo giảm mạnh, thị trường bước vào giai đoạn hút vốn mới

Theo báo cáo tháng 2 năm 2026 của Hiệp hội cung cấp di động toàn cầu (GSA), dịch vụ vệ tinh D2D đã ra mắt tại 15 quốc gia. Tổng cộng 61 quốc gia và vùng lãnh thổ đang lên kế hoạch, đánh giá, thử nghiệm hoặc đã triển khai hợp tác vệ tinh với điện thoại. GSA cho biết, Starlink dẫn đầu với 59 mối quan hệ hợp tác, theo sau là AST SpaceMobile với 28 đối tác, và báo cáo không bao gồm Trung Quốc do đặc thù quản lý của thị trường này.

Ở một góc nhìn khác, GSMA Intelligence đưa ra nhận định quan trọng cho phép người đọc đặt vệ tinh D2D vào đúng vị trí của nó. Theo GSMA Intelligence, mạng di động mặt đất hiện phủ sóng 96 phần trăm dân số toàn cầu, và kết nối vệ tinh D2D thường chỉ hoạt động ngoài trời chứ không xuyên vào trong nhà. GSMA Intelligence kết luận rằng trên thực tế, đa số người dùng di động sẽ không cần kết nối D2D thường xuyên. Vệ tinh D2D sinh ra để lấp chỗ trống ở vùng lõm sóng, không phải để thay thế trạm phát sóng mặt đất.

Amazon Kuiper và Starlink. Ảnh: StarlinkInsider

Dữ liệu từ Ookla cho thấy chi phí phóng giảm mạnh đã thúc đẩy ngành vệ tinh D2D tăng tốc phát triển. Theo báo cáo, Ookla ước tính giá đưa 1 kg hàng hóa lên quỹ đạo giảm từ 10.000 USD xuống còn khoảng 3.300 USD, chủ yếu nhờ tên lửa Falcon 9 của SpaceX. Mức giảm xấp xỉ ba lần giúp hàng loạt dự án chùm vệ tinh lớn trở nên khả thi về mặt thương mại.

Theo báo cáo của Ookla, AST SpaceMobile cam kết phóng 45 đến 60 vệ tinh vào cuối năm 2026, đa số hỗ trợ tốc độ dữ liệu tối đa 120 Mbps. Đối tác AT&T của AST SpaceMobile đặt mục tiêu cung cấp đầy đủ dịch vụ thoại, dữ liệu và tin nhắn. Điểm khác biệt cơ bản giữa AST SpaceMobile và Starlink nằm ở kiến trúc, khi AST SpaceMobile dùng vệ tinh kích thước lớn với ăng ten rộng hơn để tối ưu thông lượng cho từng vệ tinh, còn Starlink chọn phóng số lượng lớn vệ tinh nhỏ hơn.

Cũng theo tổng hợp của Ookla, Lynk Global nhận vốn và hỗ trợ chiến lược từ nhà khai thác vệ tinh SES, đồng thời công bố thương vụ sáp nhập với Omnispace vào cuối năm 2025, kết hợp công nghệ “trạm phát sóng trên không gian” của Lynk với kho phổ tần của Omnispace. Phổ tần giữ vai trò quyết định trong ngành vệ tinh, bởi mọi hệ thống đều cần tài nguyên tần số để vận hành và doanh nghiệp sở hữu phổ tần sẽ nắm ưu thế trên thị trường.

Theo hãng nghiên cứu ABI, China Unicom và China Telecom đã được cấp phép cung cấp dịch vụ vệ tinh D2D qua hệ thống vệ tinh địa tĩnh Tiantong của nhà nước Trung Quốc. Cũng theo ABI, China Mobile dựa trên mạng định vị BeiDou cùng kế hoạch tích hợp các chòm vệ tinh mới nổi. Ba nhà mạng lớn Trung Quốc đang phối hợp với chính phủ để kết nối các chùm vệ tinh quỹ đạo thấp đang triển khai rất nhanh, tiêu biểu là Guowang và G60 Qianfan (Spacesail). Theo ABI, mục tiêu của Trung Quốc là nâng cấp dịch vụ D2D từ phạm vi thoại và tin nhắn khẩn cấp sang băng rộng di động đầy đủ.

Điểm đáng chú ý là cuộc đua vệ tinh D2D tại Trung Quốc mang tính chiến lược quốc gia, vượt ra ngoài phạm vi cạnh tranh giữa các doanh nghiệp tư nhân. Báo cáo của GSA nêu lý do không đưa Trung Quốc vào thống kê do đặc thù quản lý, khoảng trống dữ liệu đó đã phản ánh quy mô đầu tư lớn phía sau thị trường vệ tinh của nước này. Guowang và G60 Qianfan đang triển khai với tốc độ đủ để giới phân tích phương Tây lo ngại nguy cơ Trung Quốc vượt qua Starlink về số lượng vệ tinh trong thập niên này.

Amazon phải thuê dịch vụ phóng từ đối thủ SpaceX để triển khai vệ tinh lên quỹ đạo.

Theo hồ sơ Amazon nộp cho FCC ngày 30 tháng 1 năm 2026, Amazon xin gia hạn thời hạn triển khai 1.618 vệ tinh đầu tiên từ 30 tháng 7 năm 2026 sang 30 tháng 7 năm 2028, với lý do thiếu tên lửa phóng, thời tiết xấu và ưu tiên dành cho các đợt phóng của chính phủ Hoa Kỳ. Cũng theo hồ sơ, Amazon đã chi hơn 10 tỷ USD cho dự án, đặt trước hơn 100 lượt phóng và đã đưa được hơn 150 vệ tinh lên quỹ đạo kể từ lần phóng đầu tiên vào tháng 4 năm 2025. Amazon dự kiến tới ngày 30 tháng 7 năm 2026 chỉ có khoảng 700 vệ tinh trên quỹ đạo, tương đương 11 phần trăm chòm vệ tinh 3.232 chiếc đã được FCC phê duyệt ban đầu.

Amazon Leo

Ngày 18 tháng 2 năm 2026, FCC đã phê duyệt cho Amazon Leo bổ sung 4.500 vệ tinh vào ngày 10 tháng 2 năm 2026, nâng tổng số chòm lên hơn 7.700 chiếc bao gồm các vệ tinh thế hệ hai và hệ thống quỹ đạo cực. Điều khó hiểu là Amazon vừa xin gia hạn do thiếu tên lửa, lại vừa được phép mở rộng gấp đôi quy mô chòm vệ tinh. Theo báo Techbuzz và các báo ngành tường thuật từ hồ sơ FCC, Amazon đã đặt mua thêm 10 chuyến phóng Falcon 9 từ chính SpaceX, cùng hơn một chục chuyến phóng New Glenn từ Blue Origin do Jeff Bezos sáng lập.

Tại đây, bình luận của Tim Belfall, chuyên gia ngành được giới trong nghề gọi là Leo Evangelist, mang đến góc nhìn sắc bén cho người đọc. Theo bài đăng của Tim Belfall trên LinkedIn, nếu thương vụ Amazon mua lại Globalstar được phê duyệt, ông tin chắc Amazon sẽ nhắm tiếp vào AST SpaceMobile. Điểm quan trọng hơn trong phân tích của Tim Belfall nằm ở chỗ ông chỉ ra bài toán cấp bách nhất với Amazon Leo là đưa vệ tinh lên quỹ đạo nhanh nhất có thể. Nước đi thực tế duy nhất trong hai năm tới, theo Tim Belfall, là trả một khoản tiền rất lớn cho SpaceX, thực tế mà Amazon dù không muốn nhưng vẫn phải chấp nhận.

Mỗi lần một chiếc tên lửa Falcon 9 cất cánh chở vệ tinh Amazon Leo, Amazon tiến gần hơn tới mốc triển khai do FCC đặt ra. Cùng lúc đó, doanh thu từ chuyến phóng chảy vào túi SpaceX, công ty đứng sau Starlink, chính đối thủ mà Amazon đang cố gắng bắt kịp. Tiền của Amazon nuôi sống năng lực phóng của SpaceX, năng lực mà SpaceX tiếp tục dùng để phóng thêm vệ tinh Starlink. Theo Broadband Breakfast ngày 30 tháng 3 năm 2026, United Launch Alliance phải hoãn đợt phóng thứ năm của tên lửa Atlas V 551 mang lô vệ tinh Leo 5 do dự báo thời tiết xấu tại Trạm lực lượng không gian Cape Canaveral, đẩy Amazon xa hơn khỏi mục tiêu 1.616 vệ tinh.

Theo phân tích của Mohit Mohan, cố vấn trong lĩnh vực 5G và mạng vệ tinh, được RCR Wireless News dẫn lại, thương vụ Amazon mua Globalstar trị giá 9 tỷ USD đóng vai trò như tấm bảo hiểm pháp lý của Amazon. Mohan lập luận tiến độ triển khai hiện tại cho thấy Amazon có thể không đạt mốc FCC đã ấn định tháng 7 năm 2026, do đó việc mua Globalstar giúp Amazon tiếp cận ngay phổ tần L-band và S-band thuộc băng tần 3GPP n255/n256, cùng chòm vệ tinh đang vận hành. Theo dữ liệu CCS Insight mà cùng bài viết RCR Wireless News trích dẫn, Globalstar đang cung cấp dịch vụ nhắn tin vệ tinh cho 384 triệu thiết bị iPhone trên toàn cầu, một con số đủ để mọi bên đều thèm muốn.

Theo bình luận ngày 24 tháng 3 năm 2026 của Viện Công nghệ Thông tin và Đổi mới (ITIF) gửi FCC, cơ quan quản lý cần hài hòa giữa việc duy trì triển khai chùm vệ tinh với việc bảo vệ tính toàn vẹn và nhất quán của quy định. Nhận định này của ITIF đứng ở vị trí trung lập hơn cả SpaceX lẫn Amazon, đặt câu hỏi chính sách rộng hơn cho FCC.

Starlink kiện Amazon lên FCC vì Amazon Leo thiếu hơn 1.300 vệ tinh

Theo thư khiếu nại chính thức ngày 20 tháng 4 năm 2026 do Giám đốc Chính sách Vệ tinh Jameson Dempsey của SpaceX gửi Thư ký Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ Marlene H. Dortch (hồ sơ ICFS File Nos. SAT-MOD-20210806-00095 và SAT-MOD-20260129-00065, mã đài S3051) được Tim Belfall chia sẻ trên LinkedIn, Amazon trước nguy cơ không hoàn thành cam kết triển khai 50 % hệ thống vệ tinh thế hệ đầu đúng hạn tháng 7 năm 2026.

Thư của SpaceX nêu rõ, theo cam kết khi xin cấp phép, Amazon phải phóng và vận hành 1.616 vệ tinh, tương đương nửa chòm, vào thời điểm mốc. Thực tế, tính đến giữa tháng 4 năm 2026, Amazon vẫn thiếu hơn 1.300 vệ tinh so với mục tiêu, một mức triển khai mà Jameson Dempsey gọi là vô cùng thấp. Dempsey đánh giá sự chậm trễ của Amazon xuất phát từ những yếu tố hoàn toàn có thể lường trước và những tính toán sai lệch trong kinh doanh. SpaceX cho rằng đề xuất gia hạn hai năm mốc triển khai mà Amazon đưa ra cần bị bác bỏ, bởi hành động gia hạn thực chất là một yêu cầu sửa đổi giấy phép, kéo theo mức nhiễu sóng lớn hơn cho các đối thủ. Quy tắc chống tích trữ phổ tần của FCC, theo viện dẫn của SpaceX, buộc cơ quan quản lý phải giới hạn giấy phép Amazon ở số vệ tinh thực tế đã triển khai vào ngày cán mốc.

Cũng theo thư khiếu nại, SpaceX đã nhiều lần đưa ra các phương án hòa giải cho phép Amazon tiếp tục phóng vệ tinh mà vẫn bảo vệ lợi ích của các đối thủ. Amazon từ chối mọi đề xuất, và Dempsey dùng chính từ ngữ mô tả Amazon cứ xin lùi hạn rồi lại xin lùi tiếp, mỗi đơn là số vệ tinh khác, một thời hạn khác. Trong cuộc gặp với Văn phòng Chủ tịch FCC Brendan Carr ngày 16 tháng 4 năm 2026, đại diện SpaceX đề xuất phương án xử lý đơn sửa đổi của Amazon trong vòng xử lý tiếp theo, thay vì gộp vào vòng hiện tại. Cách xử lý đó vẫn cho phép Amazon triển khai tiếp mà không phá vỡ khung phân chia phổ tần của FCC. SpaceX đề nghị FCC áp dụng nhất quán tiền lệ Teledesic cho các nhà khai thác cùng cảnh ngộ gồm Amazon, O3b và Telesat, những bên cũng sẽ không kịp mốc triển khai vì lý do hoàn toàn có thể lường trước.

Theo tổng hợp của Ookla, chính sách giá của các nhà mạng đối tác Starlink Mobile khác nhau rất rõ giữa các nước. Kyivstar tại Ukraine và KDDI tại Nhật Bản không thu thêm phí cho dịch vụ Starlink Mobile. Entel tại Peru tặng 200 tin nhắn miễn phí qua Starlink Mobile kèm nhiều gói cước. Telefonica O2 tại Anh miễn phí dịch vụ cho thuê bao gói "Ultimate" và thu khoảng 4 USD mỗi tháng với khách hàng khác. Tại Hoa Kỳ, Verizon miễn phí dịch vụ tin nhắn vệ tinh D2D qua Skylo. Sự đa dạng giá cước này cho thấy các nhà mạng đang thử nghiệm nhiều mô hình kinh doanh khác nhau để tìm điểm cân bằng giữa thu hút khách hàng mới và duy trì doanh thu trên mỗi thuê bao.

Apple, Starlink và làn sóng vệ tinh D2D mới

Theo báo cáo của Ookla, Apple là bên đầu tiên mở đường cho thị trường vệ tinh D2D. Từ năm 2022, các mẫu iPhone bắt đầu từ iPhone 14 đều có khả năng gửi và nhận tin nhắn qua vệ tinh Globalstar. Đến tháng 4/2026, Amazon công bố kế hoạch mua lại Globalstar và cam kết duy trì hệ thống vệ tinh Globalstar phục vụ Apple, đồng thời xây dựng hệ thống vệ tinh D2D riêng vào năm 2028. Amazon khẳng định hệ thống mới sẽ dùng phổ tần hiệu quả hơn nhiều so với các công nghệ trước đó, mang lại tốc độ nhanh hơn cho người dùng cuối.

Báo cáo của Ookla cho biết, về phía SpaceX, Starlink Mobile chuẩn bị phóng thế hệ vệ tinh D2D thứ hai với quy mô gấp đôi chòm hiện tại. Chùm V2 D2D sẽ sử dụng phổ tần mà SpaceX vừa mua lại từ EchoStar, trang bị ăng ten cải tiến và nhiều nâng cấp khác. Starlink Mobile khẳng định chùm V2 cho phép trải nghiệm 5G đầy đủ, tương đương mạng di động mặt đất. Lịch phóng chùm V2 còn phụ thuộc vào tiến độ tên lửa Starship, hiện vẫn trong giai đoạn thử nghiệm. Hàm ý ở đây rất rõ, chùm V2 càng thành công sớm, thế bất lợi của Amazon càng tăng lên.

Đà phủ sóng của công nghệ vệ tinh D2D mở ra nhiều câu hỏi chính sách đặt ra, theo Ookla tổng hợp từ các tài liệu công khai, FCC đang đánh giá Quỹ 5G Nông thôn trị giá tối đa 9 tỷ USD, dự kiến giải ngân trong một thập kỷ tới nhằm đưa 5G tốc độ cao về vùng nông thôn. Câu hỏi chưa được trả lời là dịch vụ vệ tinh D2D có được tính vào nguồn ngân sách này hay không. Quyết định của FCC sẽ quyết định hướng đi của ngành viễn thông tại các vùng xa trung tâm trong nhiều năm tới.

Tổ chức 3GPP, đơn vị đặt nền móng cho hầu hết các chuẩn mạng di động toàn cầu, đang đưa công nghệ D2D vào chuẩn 5G và 6G tương lai, theo Ookla dẫn lại. Các cơ quan quản lý viễn thông trên thế giới phải gánh thêm bài toán mới khi vừa phải kiểm soát nhiễu sóng vừa phải tính đến ảnh hưởng của vệ tinh D2D lên hoạt động quan sát thiên văn.

Theo báo cáo Ookla, chùm V2 D2D của Starlink sẽ giúp các nhà mạng di động giảm bớt đầu tư hạ tầng mặt đất, đồng thời mở ra dịch vụ liền mạch ở vùng sâu vùng xa. Tuy nhiên, GSMA Intelligence chỉ ra 80 % lưu lượng dữ liệu di động tiêu thụ ở trong nhà, trong khi tín hiệu vệ tinh D2D gần như bị chặn. Tỷ lệ 80 % cho thấy vệ tinh D2D chỉ có thể phủ sóng ở vùng ngoài trời và khu vực thưa dân, chứ chưa thể thay thế hạ tầng mặt đất trong tương lai gần.

Nhìn từ phía người dùng cuối, điều thiết thực nhất mà công nghệ vệ tinh D2D mang lại chính là cơ hội xóa sổ những vùng lõm sóng ngoài trời, để chiếc smartphone trong túi có thể bắt sóng ở gần như mọi điểm trên bề mặt Trái đất. Starlink từng một mình làm chủ phân khúc này, nhưng nay phải chia sân với Amazon Leo, AST SpaceMobile, Lynk, Skylo và cả các chùm vệ tinh của Trung Quốc. Theo dữ liệu Ookla, GSA và GSMA Intelligence tổng hợp trong năm 2026, thập niên tới sẽ vẽ lại bản đồ ngành viễn thông di động toàn cầu theo những cách mà chưa ai hình dung hết được.

Đạt Xanh