AI và bài toán làm việc thông minh

AI có thể tóm tắt tài liệu, phân tích thông tin, lên kế hoạch, hỗ trợ viết nội dung hay xử lý những công việc lặp lại chỉ trong vài phút. Nhưng càng có nhiều công cụ giúp chúng ta làm việc nhanh hơn, một nghịch lý càng trở nên rõ ràng: tiết kiệm thời gian làm việc không đồng nghĩa có thêm thời gian cho cuộc sống.

Một nhân viên tiết kiệm được một giờ nhờ AI có thể dùng khoảng thời gian ấy để nghỉ ngơi, học thêm hoặc dành cho gia đình. Nhưng họ cũng có thể lập tức nhận thêm một nhiệm vụ, trả lời thêm vài chục email hoặc tham gia thêm một cuộc họp. Khi đó, AI vẫn giúp tăng năng suất, nhưng chưa chắc giúp con người sống nhẹ nhõm hơn.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng trong thời đại AI không chỉ là “AI có thể làm được bao nhiêu việc?”, mà “chúng ta sẽ làm gì với khoảng thời gian AI giúp mình lấy lại?”.

Tiết kiệm thời gian làm việc không đồng nghĩa có thêm thời gian cho cuộc sống. Ảnh minh họa: Magnific.

AI không phải để biến con người thành cỗ máy năng suất

Khi nói về AI, chúng ta thường tập trung tốc độ, làm việc nhanh hơn, tạo nhiều nội dung hơn, xử lý nhiều thông tin hơn. Nhưng nếu toàn bộ thời gian tiết kiệm được lại tiếp tục bị lấp đầy bởi nhiệm vụ mới.

Giá trị lớn hơn của AI có thể nằm ở nơi khác, giúp con người giảm bớt những tác vụ không nhất thiết phải tự mình thực hiện để dành năng lượng cho những công việc cần tư duy, phán đoán, sáng tạo và kết nối.

Jensen Huang, CEO NVIDIA, từng chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với Wired rằng, ông sử dụng Perplexity AI để tìm kiếm và nghiên cứu. Điều ông đánh giá cao không chỉ là tốc độ tìm kiếm thông tin, mà còn là khả năng bắt đầu từ một câu hỏi rộng, xây dựng kiến thức nền rồi tiếp tục đặt những câu hỏi cụ thể hơn để đào sâu vấn đề.

AI có thể trở thành công cụ mở rộng khả năng học hỏi của con người. Ảnh: Magnific.

Cách sử dụng này cho thấy một điểm quan trọng: AI có thể trở thành công cụ mở rộng khả năng học hỏi của con người, thay vì chỉ là chiếc máy làm việc nhanh hơn. Điều đó cũng đặt ra một nguyên tắc quan trọng: AI có thể xử lý tác vụ, nhưng con người vẫn cần giữ quyền phán đoán.

AI có thể tóm tắt một báo cáo, nhưng bạn là người quyết định thông tin đáng tin. AI có thể đưa ra một kế hoạch, nhưng bạn phải đánh giá kế hoạch đó có phù hợp hoàn cảnh thực tế hay không. AI có thể tạo một bản nháp, nhưng con người vẫn phải kiểm tra, chỉnh sửa và chịu trách nhiệm với kết quả cuối cùng.

Làm chủ AI bắt đầu từ việc biết giao việc

Đây cũng là một trong những tư duy quan trọng được nhấn mạnh trong Làm chủ AI (tựa gốc: AI for Life) của Celia Quillian.

Thay vì nhìn AI như công nghệ xa vời, cuốn sách tiếp cận AI từ những tình huống rất gần với đời sống: học tập, công việc, phát triển sự nghiệp, quản lý thời gian và tổ chức cuộc sống.

Bởi, làm chủ AI không đơn giản là biết sử dụng một công cụ. Đó là khả năng nhận ra việc gì nên giao cho AI, việc gì vẫn cần con người thực hiện, cách đặt yêu cầu để AI tạo ra kết quả hữu ích và khi nào cần kiểm chứng thông tin.

Sách Làm chủ AI của tác giả Celia Quillian.

Một yêu cầu có bối cảnh rõ ràng, mục tiêu cụ thể và tiêu chí đầu ra càng rõ, AI càng có khả năng tạo ra kết quả phù hợp. Nhưng kỹ năng quan trọng hơn vẫn là biết đặt đúng bài toán. Đây chính là sự thay đổi trong cách làm việc mà AI đang mang lại.

Trước đây, năng suất thường được đo bằng câu hỏi: “Bạn hoàn thành bao nhiêu việc?”. Nhưng trong thời đại AI, có lẽ chúng ta cần hỏi thêm: “Bao nhiêu trong số những việc đó thực sự đáng để bạn dành thời gian?”.

Hãy thử hình dung AI giúp bạn tiết kiệm hai giờ mỗi tuần. Nếu hai giờ ấy lập tức được lấp đầy bằng thêm email, thêm cuộc họp và thêm nhiệm vụ, bạn chỉ đang chạy nhanh hơn trên cùng một đường đua.

Nhưng nếu một phần thời gian ấy trở thành bữa tối không vội vàng, một giờ đọc sách, một cuộc trò chuyện với người thân, một buổi học điều bạn thực sự muốn biết hay đơn giản là khoảng thời gian được nghỉ ngơi mà không cảm thấy tội lỗi, AI khi ấy mới thực sự tạo ra giá trị cho cuộc sống.

Bởi thời gian được tiết kiệm chỉ có ý nghĩa khi nó được dùng cho điều có ý nghĩa. Trong một thế giới mà công nghệ thay đổi từng ngày, lợi thế không nhất thiết thuộc về người biết nhiều công cụ AI nhất. Lợi thế có thể thuộc về người biết mình cần AI làm gì, hiểu giới hạn của AI ở đâu và đủ tỉnh táo để quyết định điều gì xứng đáng với thời gian của mình.

Quốc Khánh