AI - Cỗ máy tăng trưởng hay rủi ro mới của kinh tế toàn cầu?

Chỉ trong vài năm, trí tuệ nhân tạo (AI) đã làm thay đổi đáng kể cách giới hoạch định chính sách nhìn nhận về nền kinh tế toàn cầu. Ảnh: Cnbctv18.

Kỳ vọng mang tên AI

Sự kỳ vọng dành cho AI không phải là điều ngẫu nhiên. Chỉ trong vài năm, AI đã vượt ra khỏi phạm vi của một công nghệ mới để trở thành tâm điểm của một làn sóng đầu tư chưa từng có. Hàng trăm tỷ USD được các tập đoàn công nghệ và nhà đầu tư rót vào phát triển hạ tầng điện toán, trung tâm dữ liệu và các mô hình AI thế hệ mới, với kỳ vọng tạo nên cuộc cách mạng năng suất lớn nhất kể từ kỷ nguyên Internet.

Khác với nhiều công nghệ trước đây chỉ làm thay đổi một số ngành nghề nhất định, AI được kỳ vọng sẽ hiện diện trong hầu hết các hoạt động của nền kinh tế, từ sản xuất, tài chính, y tế đến giáo dục và dịch vụ. Khả năng tự động hóa các công việc lặp lại, hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời tạo thêm dư địa cho tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh năng suất của nhiều nền kinh tế lớn đang có dấu hiệu chững lại.

Chính vì vậy, AI nhanh chóng trở thành một phần trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia và doanh nghiệp, đồng thời được các nhà đầu tư đặt nhiều kỳ vọng sẽ mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới của kinh tế toàn cầu. Nhưng cũng chính khi kỳ vọng ngày càng lớn, AI không còn chỉ là câu chuyện của các công ty công nghệ, mà đã trở thành vấn đề được các nhà hoạch định chính sách kinh tế đặc biệt quan tâm.

Khi AI bước vào chương trình nghị sự của các nhà hoạch định chính sách

Có lẽ dấu hiệu rõ nhất cho thấy AI đã bước sang một giai đoạn mới không nằm ở những sản phẩm công nghệ mới, mà ở chính chương trình nghị sự của các nhà hoạch định chính sách kinh tế. Tại Diễn đàn Ngân hàng Trung ương thường niên của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) diễn ra từ ngày 29/6 đến 1/7 tại Sintra, Bồ Đào Nha, AI lần đầu tiên trở thành một trong những chủ đề trọng tâm, với các phiên thảo luận riêng về tác động của công nghệ này đối với ổn định tài chính và điều hành kinh tế. Điều đó cho thấy AI không còn chỉ được nhìn nhận như động lực đổi mới, mà đã trở thành một biến số có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế toàn cầu.

Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde, Thống đốc Ngân hàng Pháp Emmanuel Moulin và Tổng Giám đốc Điều hành Thị trường của Ngân hàng Trung ương châu Âu Imene Rahmouni-Rousseau cùng tham dự Diễn đàn ECB tại Sintra, Bồ Đào Nha, ngày 30 tháng 6 năm 2026. Ảnh: REUTERS.

Đáng chú ý, trọng tâm của các cuộc thảo luận không phải là AI sẽ phát triển nhanh đến đâu, mà là nền kinh tế sẽ thích ứng với tốc độ phát triển ấy như thế nào. Phát biểu tại diễn đàn, ông Torsten Slok, Kinh tế trưởng của Apollo Global Management, cho rằng dù AI vượt xa kỳ vọng hay không đạt được kỳ vọng ban đầu, công nghệ này đều có thể tạo ra những tác động đáng kể đối với ổn định tài chính. Nhận định này phản ánh một thực tế rằng AI đã không còn là câu chuyện riêng của ngành công nghệ, mà đang trở thành mối quan tâm của các cơ quan điều hành kinh tế và giới đầu tư trên toàn cầu.

Không chỉ các chuyên gia kinh tế, nhiều nhà hoạch định chính sách cũng cho rằng hệ thống quản lý cần chuẩn bị sớm cho những thay đổi mà AI mang lại. Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Sarah Breeden cảnh báo AI sẽ ngày càng tham gia sâu hơn vào các hoạt động tài chính như thanh toán, cấp tín dụng hay giao dịch trên thị trường. Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý phải chuẩn bị những công cụ giám sát mới để bảo đảm hệ thống tài chính vẫn vận hành an toàn khi các quyết định ngày càng được đưa ra với tốc độ nhanh hơn và mức độ tự động hóa cao hơn.

Những cuộc trao đổi tại Sintra cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy của các nhà hoạch định chính sách. Nếu trước đây, câu hỏi chủ yếu là AI có thể tạo ra bao nhiêu tăng trưởng, thì nay, điều được quan tâm hơn là làm thế nào để khai thác tiềm năng của AI mà vẫn duy trì được sự ổn định của nền kinh tế và hệ thống tài chính. Chính từ đây, cuộc thảo luận về AI cũng bước sang một giai đoạn mới: không còn chỉ xoay quanh tiềm năng tăng trưởng, mà bắt đầu đi sâu vào những rủi ro mà công nghệ này có thể tạo ra đối với nền kinh tế toàn cầu.

Khi kỳ vọng quá lớn cũng trở thành rủi ro

Điều khiến các nhà hoạch định chính sách lo ngại không phải là AI phát triển quá nhanh, mà là tốc độ thích ứng của thị trường, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý có thể không theo kịp sự phát triển ấy. Từ đây, hàng loạt câu hỏi mới được đặt ra: Điều gì sẽ xảy ra nếu kỳ vọng của nhà đầu tư vượt xa giá trị thực mà AI có thể tạo ra? Thị trường lao động sẽ thích ứng ra sao trước những thay đổi do AI mang lại? Và liệu hệ thống tài chính đã sẵn sàng khi AI ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình ra quyết định?

Điều khiến các nhà hoạch định chính sách lo ngại không phải là AI phát triển quá nhanh, mà là tốc độ thích ứng của thị trường, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý có thể không theo kịp sự phát triển ấy. Ảnh: Getty Images.

Câu hỏi đầu tiên liên quan đến thị trường tài chính. Trong vài năm qua, làn sóng đầu tư vào AI đã góp phần đẩy giá trị của nhiều doanh nghiệp công nghệ tăng mạnh, phản ánh kỳ vọng rất lớn của thị trường về khả năng tạo ra lợi nhuận trong tương lai. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia tại Diễn đàn ECB ở Sintra, nếu tốc độ thương mại hóa AI hoặc mức tăng năng suất không đạt như kỳ vọng, khoảng cách giữa giá trị thực và kỳ vọng của nhà đầu tư có thể tạo ra những biến động trên thị trường tài chính. Kinh tế trưởng của Apollo Global Management, Torsten Slok, cho rằng dù AI vượt kỳ vọng hay không đạt kỳ vọng, công nghệ này đều có thể tạo ra những tác động đáng kể đối với ổn định tài chính. Điều các nhà quản lý quan tâm không phải là sự điều chỉnh của một vài cổ phiếu công nghệ, mà là nguy cơ những biến động đó lan rộng sang toàn bộ hệ thống tài chính thông qua dòng vốn và tâm lý thị trường.

Không chỉ thị trường tài chính, thị trường lao động cũng đang đứng trước những thay đổi chưa từng có. Khác với các cuộc cách mạng công nghệ trước đây chủ yếu thay thế lao động chân tay, AI có khả năng tự động hóa cả những công việc đòi hỏi kỹ năng phân tích, xử lý thông tin hay ra quyết định ở một mức độ nhất định. Nhiều tổ chức quốc tế cho rằng AI về lâu dài sẽ góp phần tạo ra những ngành nghề mới và nâng cao năng suất, nhưng quá trình chuyển đổi sẽ không diễn ra đồng đều. Khi tốc độ thay đổi của công nghệ nhanh hơn tốc độ đào tạo lại kỹ năng và thích ứng của người lao động, nguy cơ gia tăng khoảng cách về việc làm và thu nhập sẽ trở thành một thách thức đối với tăng trưởng bền vững.

Ở góc độ dài hạn, điều được các ngân hàng trung ương đặc biệt quan tâm là những rủi ro mang tính hệ thống. AI đang ngày càng được ứng dụng trong giao dịch tài chính, đánh giá tín dụng, quản trị rủi ro và nhiều hoạt động cốt lõi của các tổ chức tài chính. Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Sarah Breeden, khi các hệ thống AI cùng học từ những nguồn dữ liệu tương tự hoặc đưa ra quyết định theo những mô hình giống nhau, nguy cơ các sai lệch hoặc phản ứng dây chuyền có thể lan truyền với tốc độ nhanh hơn nhiều so với trước đây. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển AI, mà còn phải xây dựng các cơ chế giám sát và quản trị đủ linh hoạt để kiểm soát những rủi ro mới mà công nghệ này mang lại.

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều tạo ra những người chiến thắng mới, nhưng cũng đặt ra những bài toán quản trị mới. AI có thể trở thành động lực cho một chu kỳ tăng trưởng mới của kinh tế thế giới. Tuy nhiên, để điều đó trở thành hiện thực, điều các nhà hoạch định chính sách cần theo kịp không chỉ là tốc độ phát triển của công nghệ, mà còn là tốc độ hoàn thiện các thể chế và khuôn khổ quản lý đi cùng nó.

Quản trị AI - Chìa khóa cho tăng trưởng bền vững

Dù những cảnh báo ngày càng nhiều, phần lớn các nhà hoạch định chính sách đều có chung một quan điểm: AI không phải là mối đe dọa đối với kinh tế toàn cầu. Ngược lại, công nghệ này vẫn được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy năng suất, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng trong nhiều năm tới. Vấn đề không nằm ở việc AI phát triển quá nhanh, mà ở khả năng xây dựng những khuôn khổ quản trị đủ linh hoạt để vừa khuyến khích đổi mới, vừa kiểm soát hiệu quả các rủi ro phát sinh.

Các nhà báo trong phòng họp báo theo dõi bài phát biểu của Chủ tịch Hội đồng Thống đốc Hệ thống Dự trữ Liên bang Mỹ, Kevin Warsh, trong phiên họp chiều tại Diễn đàn Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), ở Sintra, Bồ Đào Nha, ngày 1 tháng 7 năm 2026. Ảnh: REUTERS.

Tại Diễn đàn ECB ở Sintra, nhiều ý kiến cho rằng các chính phủ và ngân hàng trung ương cần chủ động chuẩn bị cho những thay đổi do AI mang lại, từ hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường giám sát các ứng dụng AI trong lĩnh vực tài chính đến đầu tư cho đào tạo kỹ năng mới của lực lượng lao động. Mục tiêu không phải là làm chậm sự phát triển của AI, mà là bảo đảm công nghệ này được triển khai một cách minh bạch, an toàn và có trách nhiệm, để những lợi ích mà AI mang lại có thể được lan tỏa rộng hơn trong toàn bộ nền kinh tế.

Lịch sử cho thấy, mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều đi kèm những cơ hội lớn và những thách thức chưa từng có. AI cũng không phải ngoại lệ. Điều quyết định không phải là công nghệ sẽ phát triển đến đâu, mà là khả năng của các quốc gia trong việc xây dựng thể chế, chính sách và nguồn nhân lực đủ sức đồng hành cùng sự phát triển ấy. Có lẽ, câu hỏi quan trọng nhất lúc này không còn là AI có thể làm được gì, mà là con người sẽ quản trị AI như thế nào. Bởi chính câu trả lời cho câu hỏi ấy sẽ quyết định AI trở thành động lực của tăng trưởng hay nguồn gốc của những rủi ro mới đối với kinh tế toàn cầu.

Bích Hồng

Nguồn: Reuters, ECB, IMF, BIS