Các ông lớn dầu mỏ Mỹ đang 'thao túng' giá xăng dầu trong nước?

Bảng niêm yết giá tại một cây xăng ở California. (Ảnh: AP)

Những người chỉ trích ông nhanh chóng giải thích cách thị trường dầu vận hành: Các trạm xăng do chủ tư nhân điều hành, dầu vận chuyển bằng tàu mất nhiều tuần mới đến nơi, các nhà máy lọc dầu phải chấp nhận giá thị trường và từ trước đến nay chưa từng có cuộc điều tra liên bang nào kết luận các tập đoàn dầu mỏ lớn thao túng giá.

Tất cả những điều đó đều đúng.

Nhưng theo chuyên gia Jason Isaac, nhà sáng lập kiêm CEO của American Energy Institute, điều những người chỉ trích bỏ qua là trực giác của ông Trump khi cho rằng các tập đoàn dầu mỏ lớn chưa khai thác hết khả năng khai thác cũng có phần đúng. Không phải vì lòng tham hay thao túng giá, mà vì các chính sách ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị).

Trong gần một thập kỷ, phong trào ESG đã tạo ảnh hưởng sâu rộng đến hội đồng quản trị của các công ty năng lượng lớn tại Mỹ. Các nhà quản lý tài sản như BlackRock, State Street và Vanguard, thông qua quyền biểu quyết từ hàng triệu tài khoản hưu trí, đã gây sức ép buộc các tập đoàn dầu khí cam kết phát thải ròng bằng 0, giảm phát thải methane và duy trì kỷ luật đầu tư - những chính sách mà tác giả cho là tạo ra xu hướng hạn chế tăng sản lượng.

Theo ông Jason Isaac, các lãnh đạo doanh nghiệp không phải là "kẻ xấu". Họ bị kẹt giữa tín hiệu thị trường yêu cầu tăng khai thác và sức ép từ hội đồng quản trị yêu cầu kiềm chế. ESG đã thắng trong cuộc tranh luận đó suốt nhiều năm, và người tiêu dùng Mỹ đang phải trả giá.

Ông Jason Isaac cho rằng điều này không chỉ là lý thuyết và đưa ra ba ví dụ.

Trong cuộc xung đột gần đây đe dọa eo biển Hormuz khiến giá dầu tăng mạnh, các nhà khai thác tại lưu vực Permian có cơ hội tăng sản lượng.

Để đưa thêm dầu ra thị trường nhanh hơn, đôi khi các công ty phải đốt bỏ lượng khí tự nhiên dư thừa - một biện pháp vận hành mà các nhà khai thác độc lập vẫn thường sử dụng. Tuy nhiên, các tập đoàn dầu khí lớn phần lớn đã không làm như vậy.

Theo ông Jason Isaac, nguyên nhân là do các cam kết về giảm phát thải methane và hạn chế đốt khí đã đưa ra với các nhà đầu tư ủng hộ ESG. Trong khi giá dầu tăng vọt và người tiêu dùng Mỹ phải trả giá xăng cao hơn, một số công ty năng lượng lớn vẫn không khai thác hết công suất vì việc đốt khí dư thừa sẽ vi phạm các cam kết môi trường của họ.

Quốc hội Mỹ đã cho phép đấu giá quyền khai thác tại Khu bảo tồn Động vật Hoang dã Quốc gia Bắc Cực (ANWR). Chính quyền Trump mở đợt đấu giá. Địa chất khu vực đã được nghiên cứu kỹ và trữ lượng dầu là có thật. Thế nhưng không một tập đoàn dầu mỏ lớn nào tham gia đấu giá.

Nguồn tài nguyên vẫn ở đó, cơ sở pháp lý cũng có, lợi ích quốc gia cũng rõ ràng. Nhưng theo ông Jason Isaac, các cam kết ESG với cổ đông tổ chức khiến việc tham gia đấu giá tại Bắc Cực hoàn toàn bị loại bỏ.

Chỉ các công ty khai thác nhỏ dám tham gia, nhưng họ không có tiềm lực tài chính như các tập đoàn lớn. Kết quả là một mỏ dầu trong nước đã được chính phủ cho phép khai thác vẫn gần như bị bỏ ngỏ, trong khi chính quyền đang tìm cách tăng nguồn cung. Theo ông Jason Isaac, khi những công ty có tiềm lực tài chính và công nghệ khoan tốt nhất không tham gia đấu giá, thì nguyên nhân không còn nằm ở địa chất hay hiệu quả kinh tế.

Ví dụ thứ ba ít được chú ý hơn nhưng cũng đáng nói. Năm 2024, các tập đoàn dầu khí lớn đã ủng hộ chính quyền Biden tăng yêu cầu về bảo đảm tài chính đối với hoạt động khoan ngoài khơi tại khu vực khi đó còn được gọi là vịnh Mexico.

Các quy định mới hầu như không ảnh hưởng đến các tập đoàn lớn vì họ được miễn áp dụng. Gánh nặng chủ yếu đè lên các doanh nghiệp khai thác độc lập nhỏ hơn - chính những đơn vị đã thúc đẩy sự bùng nổ sản lượng dầu của Mỹ trong thập kỷ qua. Theo tác giả, việc ủng hộ những quy định làm suy yếu đối thủ không phải là quyết định của thị trường, mà là một chiến lược được khoác áo tuân thủ quy định.

Theo ông Jason Isaac, điểm chung là các ban lãnh đạo chịu ảnh hưởng của ESG đã đánh đổi mục tiêu tăng sản lượng để đổi lấy sự chấp thuận từ hội đồng quản trị. Điều này khiến ngành năng lượng Mỹ phản ứng kém linh hoạt hơn, giảm sức cạnh tranh và khiến chi phí cao hơn mức đáng có.

Ông Jason Isaac cũng cho rằng Tổng thống Trump không cần Bộ Tư pháp điều tra hành vi thao túng giá, bởi những cuộc điều tra như vậy chưa từng dẫn đến kết luận vi phạm vì giá xăng không bị thao túng.

Điều cần làm là tiếp tục đẩy mạnh nỗ lực mà chính quyền đã bắt đầu nhằm loại bỏ ảnh hưởng của ESG khỏi các tổ chức tài chính Mỹ. Theo tác giả, các quy định về nghĩa vụ ủy thác của Bộ Lao động, các đạo luật chống ESG ở cấp bang và việc giám sát các công ty tư vấn bỏ phiếu đại diện đều rất quan trọng.

Theo ông Jason Isaac, sự thất vọng của ông Trump là có cơ sở và đối tượng ông nhắm tới cũng đúng. Vấn đề không phải là thao túng giá xăng, mà là hệ tư tưởng "xanh" trong ban điều hành doanh nghiệp, vốn đang âm thầm kìm hãm sản lượng năng lượng của Mỹ - điều lẽ ra có thể giúp giảm giá không chỉ trong ngắn hạn mà còn trong nhiều năm tới.

Theo ông Jason Isaac, giải pháp không phải là mở điều tra liên bang, mà là hoàn tất việc đưa chính trị ra khỏi phòng họp hội đồng quản trị để các công ty năng lượng Mỹ có thể hoạt động đúng với vai trò của mình.

Nh.Thạch

AFP